Кіріспе
Неміс шіркеу тарихшысы Иоганн Лоренц фон Мосхайм немесе Иоганн Лоренц Мосхайм (9 қазан 1693 – 9 қыркүйек 1755) – неміс лютерандық шіркеу тарихшысы.
Johann Lorenz von Mosheim or Johann Lorenz Mosheim (9 October 1693 – 9 September 1755) was a German Lutheran church historian.
Өмірбаян
Ол 1693 немесе 1694 жылдың 9 қазанында Любек қаласында дүниеге келген. Любек гимназиясында оқығаннан кейін 1716 жылы Киль университетіне қабылданды, онда 1718 жылы магистр дәрежесін алды. 1719 жылы Кильдегі философия факультетінде бағалаушы болып жұмыс істеді. Оның әдебиет саласындағы алғашқы жұмысы Джон Толандқа қарсы жазған polemikaлық трактаты – Vindiciae antiquae christianorum disciplinae (1720) болды, одан кейін Observationes sacrae (1721) жарық көрді. Осы еңбектері, сондай-ақ лектор және уағызшы ретінде алған беделінің арқасында 1723 жылы Хельмстедт университетінде профессорлық қызметке шақырылды. Institutiones Historiae Ecclesiasticae Novi Testamenti 1726 жылы жарық көрді, сондай-ақ сол жылы Брауншвейг герцогы оны Мариенталь абысы етіп тағайындады, ал келесі жылы Михаэльштейн абаттығы да оған қосылды. Мосхайм Геттинген университеті құрылған кезде билік өкілдерімен кеңесіп, әсіресе теологиялық факультеттің жарғысын жасау және теологтарды шіркеу соттарынан тәуелсіз ету процесіндегі қағидаларды бекітуде маңызды рөл атқарды. 1747 жылы университеттің канцлері болды. 1748 жылы Ұлыбританияның II Георгийінің университетке жасаған сапарына жауапкершілік жүктеді. 1755 жылдың 9 қыркүйегінде Геттингенде қайтыс болды.
Шығармалары
Оның басқа еңбектерінің ішінде De rebus christianorum ante Constantinum commentarii (1753), Ketzer Geschichte (2-ші басылым, 1748) және Sittenlehre der heiligen Schrift (1737) кітаптары бар. Оның білімділігімен және салмақты ойлау қабілетімен ерекшеленетін экзегетикалық жазбаларына Н. Т. б. таңдаулылары (1726) және Бірінші Қорынттықтарға (1741) және Тімотеге жолданған екі хаттың (1755) түсіндірмелері кіреді. Оның уағыздарында (Heilige Reden) көрнекті шешендік және стильдік шеберлік танытылады, бұл оның неміс қоғамының президенті лауазымын толық ақтады. «Институттардың» екі ағылшын тіліндегі нұсқасы бар: Revd. Арчибальд Маклейннің 1765 жылы жарық көрген нұсқасы және Джеймс Мёрдоктың (1832) нұсқасы, соңғысы дұрыс. Мёрдоктың аудармасын 1848 жылы Джеймс Ситон Рид, ал 1892 жылы Х. Л. Гастингс (Бостон) қайта қарап, жаңадан өңдеді. 1851 жылы Мёрдок «De rebus christianorum» еңбегін ағылшын тіліне аударды. Маклейннің аудармасында «Институттар» «Шіркеу тарихы: Ежелгі және Заманауи, Мәсіхтің тууынан бастап XVIII ғасырдың басына дейін» деп қайта аталды: онда шіркеу билігінің өрлеуі, дамуы және өзгеруі білім мен философияның жағдайымен және сол кезеңдегі Еуропаның саяси тарихымен байланысты қарастырылады, ал Мосхаймның есімі «Джон Лоуренс Мосхайм, Геттинген университетінің канцлері» деп ағылшыншаланды. Оның «Шіркеу тарихы» Эдвард Гиббонның «Рим империясының құлдырауы және зымырауы» еңбегі үшін маңызды дереккөз болды, ал Гиббон Мосхаймның көптеген аргументтерін қабылдады.
His Ecclesiastical History provided a crucial source for Edward Gibbon's Decline and Fall of the Roman Empire, and Gibbon borrowed many of Mosheim's arguments.