Кіріспе

Француздық дворяндық әулеті Монморенси үйі (mɔ̃.mɔ.ʁɑ̃.si) – Францияның ең көне және ең беделді ақсүйек отбасыларының бірі.

Шығу тегі

Монморенси әулетінің аты 993 жылы латын тілінде Mons Maurentiacus деп тіркелген Франция аймағындағы олардың қамалынан шыққан. Мауренсиакус – қамал төңірегіндегі ауданның атауы, ол "Мауренцийдің иелігі" дегенді білдіреді, бұл, болжам бойынша, Галло-римдік жер иесінің есімі болған. Қамал маңында пайда болған ауыл да Монморенси деп аталды және қазіргі Монморенси коммунасының атауын берді, Валь-д'Оаз департаментінде, Энгиен-ле-Бэйнс және Сен-Дени қалаларының жанында, Парижтің солтүстік-батысында орналасқан.

Тарих

Отбасы, тарихта Бушар I Монморенси тұлғасында 10 ғасырда алғаш рет пайда болғаннан бері, Францияның алты констеблі мен он екі маршалын, бірнеше адмиралдар мен кардиналдарды, Коронаның көптеген бас офицерлерін және түрлі рыцарьдық ордендердің бас магистрлерін берді. Франция королі Генрих IV бірде былай деді: «Егер Бурбон әулеті құрып кетсе, онда Монморенси әулетінен артық француз тәжіне лайық еуропалық әулет болмас». Монморенсидің Бушар I-нің ұлы Тибо Монлери иелерінің атасы болды. Монморенсидің Маттьё I 1138 жылы констебль лауазымын алды және 1160 жылы қайтыс болды. Оның бірінші әйелі Англияның Генрих I-нің заңды емес қызы Алин болды; екіншісі – Людовик VI-ның жесірі және Людовик VII-нің анасы Аделаида де Мориен. Дюшеннің айтуынша, ол екінші крест жорығында патшаның болмауы кезінде Франция регенттігін Сугермен бөлісті. Монморенсидің Маттьё II Бувин шайқасындағы (1214 ж.) жеңіске маңызды үлес қосты. Ол Бувинде 12 жау туын түсіргендіктен, патша оған өзінің елтаңбасында 12 бүркіт бейнелеуге рұқсат берді. 1218 жылы ол констебль болып тағайындалды. Людовик VIII билік құрған кезде ол Францияның оңтүстігінде (Ниор, Ла-Рошель, Бордо) ерекше көзге түсті. Людовик IX таққа отырғанда, ол Кастилия королевасы Бланканың басты қолдаушыларының бірі болды және барлық вассалдарды бағынуға мәжбүр етті. 1230 жылы қайтыс болды. Оның кіші ұлы Гай анасының құқығымен Лаваль әулетінің басшысы болды. Канаданың ең көне француз тіліндегі университеті Université Laval, Жаңа Францияның бірінші епискобы және Квебек семинариясын құрған Франсуа де Монморенси Лавальдың есімімен аталады. Анн де Монморенси, оның крест анасы Анн де Бретаньнің есімімен аталған, герцог атағына бірінші болып қол жеткізді (1551). Оның үлкен ұлы Франсуа де Монморенси (1530–1579) Генрих II-нің заңды емес қызы Дианаға үйленді. 1579 жылы ағасы қайтыс болғаннан кейін Монморенси герцогы болған Анри I де Монморенси (1534–1614) 1563 жылдан бері Лангедок губернаторы болды. Францияның діни соғыстарына жетекші күш ретінде қатысты. 1593 жылы ол констебль болды, бірақ Генрих IV оны Лангедоктан алыс ұстауға алаңдады, оны ол тәуелсіз ханзада сияқты басқарды. Анри II де Монморенси (1595 – 30 қазан 1632), герцог Анри I-нің ұлы, 1614 жылы титулға ие болды, бұған дейін ол Ұлы адмирал болған. Ол сондай-ақ Лангедок губернаторы болды. 1625 жылы ол Субизе бастаған француз протестант флотын жеңіп, Ре және Олерон аралдарын басып алды, бірақ Ришелье қызғанышы оны осы артықшылықтарды пайдалану мүмкіндігінен айырды. 1628–1629 жылдары оған Лангедокта Рохан герцогына қарсы әскерге басшылық етуге рұқсат берілді; 1630 жылы ол пиемонттықтарды жеңіп, Авильянада Карло Дорияны тұтқынға алды және Салуццоны басып алды. Сол жылы ол маршал болып тағайындалды. 1632 жылы ол Орлеан герцогы Гастонның партиясына қосылып, көтерілісші армияның басына тұрды, оны Кастельнуарда (1 қыркүйек 1632 ж.) маршал Анри де Шомберг жеңді; ауыр жарақат алған ол жау қолына түсіп, Гастоннан бас тартылғаннан кейін 30 қазанда Тулузада сатқын ретінде өлім жазасына кесілді. Герцогтық атақ оның әпкесі Шарлотта Маргаритаға, Конде ханшайымына өтті. 15 ғасырда Брабантта құрылған Монморенси әулетінің бір тармағынан шыққан барон де Фоссеуден сеньор де Бутевиль шықты, олардың арасында 1627 жылы бас кескен дуэлист Франсуа де Монморенси Бутевиль болды. Оның ұлы Франсуа Анри Франция маршалы, Мадлен де Клермонтпен, Маргарита Шарлотта де Люксембургтің қызы, герцогиня де Пайнимен некелесу арқылы Пайни Люксембург герцогы болды. Шарль Франсуа Фредерик де Монморенси Люксембург, маршалдың ұлы, 1688 жылы Бофорт герцогы және 1689 жылы Монморенси герцогы болды. 1767 жылы Бофорт Монморенси герцогы атағы Монморенси Фоссеудің басқа тармағына неке арқылы өтті. Бұл тармақ 1862 жылы жойылды, атақ Талейран Перигор әулетіне жататын герцог де Валенкейге өтті және осы тармақтың екі мұрагерінің біріне үйленді (1864). Монморенси әулетінің көптеген басқа тармақтары болды, олардың арасында Лаваль иелері де бар. 19 ғасырда ирландтық Моррес әулеті Монморенси әулетінен шыққан деп мәлімдеді. Моррес ұрпақтары 1860 жылдары Францияда Монморенси әулетінің талассыз ұрпақтары тарапынан білдірілген қарсылықтарға қарамастан, өздерінің атын өзгертуге Корольдік лицензия алу арқылы байланысты нығайтуда табанды болды.