Кіріспе

Огюст Роденнің мүсіні

"Ойлаушы" – Огюст Роденнің қоладан жасалған мүсіні, тас тұғырға орнатылған. Бұл жұмыс қабақтың үстінде отырған, қаһармандық мөлшердегі жалаңаш ер адам бейнесін көрсетеді. Ол еңкейіп отыр, оң жақ шынтағы сол жақ тізесіне тірелген, оң қолының арт жағымен иегін ұстап тұр. Бұл поза терең ойға далу мен толғанысты білдіреді, ал мүсін көбінесе философияны бейнелеу үшін қолданылады. Роден бұл бейнені 1880 жылы тапсырыс бойынша жұмыстаған "Тозақ есіктері" атты туындысының бір бөлігі ретінде жоспарлаған, бірақ танымал монументалды қоладан құйылған алғашқы мүсін 1904 жылы жасалды және қазір Париждегі Роден мұражайында қойылған. Роденнің өмірлік кезеңінде және оның қадағалауымен жасалмаған болса да, оның биіктігі шамамен 185 см (73 дюйм) болатын тағы 27 толық көлемді құймасы бар. Әртүрлі нұсқалар да бар, олардың бірнешеуі гипстен жасалған, сондай-ақ зерттеулер мен өлімнен кейін құйылған мүсіндер әртүрлі өлшемдерде сақталған.

Шығу тегі

"Ойлаушы" бастапқыда "Ақын" деп аталды және 1880 жылы "Тозақ есіктері" деп аталатын есік айналасын безендіруге арналған үлкен тапсырыстың бір бөлігі болды. Роден бұл туындыны 14 ғасырдың басында Данте Алигьеридің "Құдайлық комедиясы" поэмасына негіздеген, ал жұмыстағы көптеген кейіпкерлер поэманың басты тұлғаларын бейнелейді, ал "Ойлаушы" есік алдындағы композицияның ортасында, көптеген басқа кейіпкерлерге қарағанда ірілеу болып кескен. Кейбір сыншылар бұл мүсіннің бастапқыда Дантені тозақ есігінде, өзінің ұлы поэмасы туралы ойланып отырған күйде бейнелеуге арналғанын айтады. Басқа сыншылар бұл теорияны жоққа шығарып, мүсін жалаңаш, ал Данте поэмасының бойында толық киіммен кескенін, сондай-ақ мүсіннің дене бітімі Дантенің нәзік келбетімен сәйкес келмейтінін көрсетеді. Роден Микеланджело дәстүріндегі батырлық тұлғаны, интеллект пен поэзияны бейнелеуді қалағандықтан мүсін жалаңаш жасалған. Тағы да бір топ сыншылар мүсінді суретшінің өзінің портреті деп қарастырды. "Тозақ есіктерінен" алынған бұл бөлікке алғаш рет құю фабрикасының жұмысшылары "Ойлаушы" деп ат қойған, оның Микеланджелоның Урбино герцогы Лоренцо де Медичидің "Il Pensieroso" ("Ойлаушы") мүсінімен ұқсастығын байқаған. 1922 жылы түпнұсқа қола Роден мұражайына көшірілді.

Өнер нарығы

2022 жылдың маусым айында Париждегі Кристис аукционында 14 миллион евроға дейін бағаланған қоладан жасалған түспір сатуға қойылды. Бұл түспір шамамен 1928 жылы Алексис Рудье (1845-1897) негізін қалаған Рудье қорыту зауытында жасалған, ол Антуан Бурделл және Аристид Майольмен бірге жұмыс істеген.

Қабылдау

Макс Линде 1904 жылы монументалды нұсқаның көшірмесін құйып, оны өзінің вилласы Линдеше вилласының бағына орналастырды. Сол жерде Эдвард Мунк «Доктор Линдтің бағындағы Роденнің Ойшылы» атты суретін салды, ол қазір Бехнхауста сақталады. Кейін бұл көшірме Детройт өнер институтына қойылды. «Ұлы диктатор» фильмінде Чарли Чаплин Милоның Венерасы мен Роденнің Ойшылын бейнелейді, бірақ Ойшылдың сол қолы Гинкель сәлемімен созылған күйде көрсетілген. Нацистік сәлемге сілтеме жасай отырып, Чаплин өнердің нацистік пропагандаға қалай тартылғанын көрсетеді. «Музейдегі түн 2» фильмінде басты кейіпкерлер тірілген Ойшыл мүсінімен кездеседі. Оған сұрақ қойғанда, ол жауап ретінде тек «Мен ойлаймын, мен ойлаймын, мен ойлаймын» дейді. Фильмнің соңында ол Афродита мүсінімен әдемі тілдеседі. «Женазадағы өлім» фильмінде Алан Тюдик шатырда жалаңаш отырып, «ойлаушы позасында» бейнеленеді. «Париж түнінде» сол кездегі Францияның бірінші ханымы Карла Бруни Музей Роден бағында американдық туристерге Ойшыл мүсінін түсіндіретін экскурсовод рөлінде камео ретінде пайда болады. Әнші Ариана Гранде-нің «God Is a Woman» музыкалық видеосында, ол ашулы кішкентай еркектер шабуылдағанда Ойшыл позасында отырады. Олар өздерімен бірге алып жүрген кітаптан сөздерді лақтырады, бірақ олар әншіге жеткенде кері секіріп кетеді. Мангеймде басталган жоба аясында қаланың үйлеріне қабырғалық суреттер (муралдар) салу үшін ұлттық және халықаралық суретшілер шақырылды. Осы жоба аясында Роденнің Ойшылы бейнесі қолданылып, «Заманауи Ойшыл» муралы жасалды.

Ұқсас мүсіндер

Кейде еркек және әйел бейнелері ойға шомылып тұрған немесе қайғыға батқан күйінде бейнеленген. "Кардица ойшылы" – Грекияның Тесалия аймағындағы Кардица ауданынан табылған неолиттік саз мүсін. Бұл бірегей артефакт шамамен б.з.д. 3900 жылға, соңғы неолит кезеңіне (б.з.д. 4500–3300 жылдар) жатсады. Ол толық саз мүсін, отырған ер адамды бейнелейді. Кейбір егжей-тегжейлерде шеберлік жетілмесе де, ол күшті денелі, еркектік қадір-қасиетімен жоғары қарап тұрған адамның әсерін береді. Мүсін толық дамыған мүсін өнерінің белгілерін көрсетеді және Грецияда табылған ең үлкен неолиттік артефакт саналады. Көзге түсетін итифалдық элемент, көбінесе сынған болса да, оның үлкендігімен бірге, ықтимал культтік мәнін көрсетеді, мүмкін жердің құнарлылығымен байланысты аграрлық құдайды бейнелейді. Йехудтан табылған ойшыл, Палестина ойшылы деп те аталады, Израильдің Йехуд қаласындағы қазба жұмыстары кезінде табылған археологиялық мүсін. "Ойшыл" позасын еске түсіретін позада керамикалық құмыраның үстінде отырған мүсін Орта қола дәуірі II Палестинаға (б.з.д. 1800–1600 жылдар) жатсады. Ол қабірден, түрлі заттармен бірге – қылыштар, сүйек ұштар, балта басы, пышақ, екі еркек қой және есекпен бірге табылған, бәрі де құрбандық ретінде жерленген болуы мүмкін. Табылғаннан кейін сынған құмыраны Иерусалимдегі Израиль мұражайының Канаан галереясында көрсету үшін тұрақтандырып, қалпына келтіруге тура келді. "Cernavodă ойшылы", Румыния, терракотадан жасалған мүсін және оның әйел әріптесі, "Отырған әйел" – халколит дәуірінің өнер туындылары. Хамангия мәдениеті осы керемет мүсіндерді жасады. Ойшыл – адамның өзін-өзі зерделеуін бейнелейтін ең ерте тарихқа дейінгі мүсін, бұл аң ауы немесе құнарлылық сияқты дәстүрлі көркем тақырыптардан өзгеше. Еуропаның екінші шетінде, бес мың жыл бұрын ағылшын-саксондықтар жасаған ең көне адам мүсіні – "Spong Man" табылған. Мүсін адам тәрізді фигураға ұқсайтын кремациялық урнаның қыш қақпағында отырған фигура түрінде. Мың жыл өткен соң Микеланджело Италияның Флоренция қаласындағы Сан-Лоренцо базиликасында орналасқан Урбино герцогы Лоренцо де Медичидің қабірін жасады. Бұл мүсіндік шедевр, Флоренцияның күшті Медичи әулетінің мүшесі Урбино герцогының естелігін мәңгі есте қалдыру үшін Папа Климент VII тапсырған. Қабір Микеланджелоның ең тамаша мүсіндерінің бірі саналады және Кейінгі Ренессанс кезеңінің манерлі стилінде жасалған. Қабірде күрделі бейнелермен әшекейленген үлкен тіктөртбұрышты негіз және өмір циклын бейнелейтін "Күн бату" және "Таң шашу" атты екі мүсін бар. Қабірдегі орталық тұлға – герцогтың мүсіні, ол көлеңкедегі бетімен ойшыл ретінде бейнеленген, шынтағы ақша сандығына сүйеніп тұр, сондай-ақ бұлшықетті, ойлы тұлға, қолы ыңғайлы түрде жамбасында, бірақ мүсін Роденнің "Ойшылы" сияқты тұрған емес, отырған. Саркофагтың үстінде күн мен түнді бейнелейтін деп есептелетін екі жатқан фигура да бар.