Кіріспе

Томас Кроуфордтың АҚШ Капитолиясының үстіндегі мүсіні – Бостандық мүсіні, сондай-ақ Қарулы Бостандық немесе жай ғана Бостандық деп аталады. Бұл Томас Кроуфорд жасаған қола мүсін, ол 1863 жылдан бері АҚШ Капитолиясының күмбезін безендіріп келеді. Алғашында «Соғыста және бейбітшілікте жеңіске жеткен Бостандық» деп аталған, АҚШ үкіметінің ресми басылымында бұл мүсін «Бостандық мүсіні» деп аталады. Мүсін әскери дулыға киген және оң қолында қынына салынған қылыш, сол қолында лавр гүлдерінен тоқылған тәж және қалқан ұстаған әйел бейнесін бейнелейді.

Сипаттама

Бостандық мүсіні – биік тұрған, салмағы шамамен 6800 кг болатын қоладан жасалған алып мүсін. Оның шыңы АҚШ Капитолиуінің шығыс алаңынан 88 метр биіктікте. Ол – аллегориялық бейне, оң қолымен қынаптағы қылыштың сабын ұстап тұр, ал сол қолымен жеңіс лавр шырмауы мен АҚШ қалқанын қысып ұстаған. Оның хитоны "U.S." деген жазуы бар брошьпен бекітілген және сол иығына тасталған ауыр, үндік стильдегі махрамен жамылған. Ол ғимараттың басты кіреберісіне және күн шығысына қарай шығысқа қарайды. Ол жұлдыздармен әшекейленген әскери шлем киіп, бүркіттің басын тағайын еткен, ал оның үстінде қауырсыннан жасалған шатыр тәрізді гребень бар. Ол шын мәнінде "Колумбия" деп аталмаса да, оның көптеген көрнекті ерекшеліктерін бөліседі. Бостандық – "E pluribus unum" ұлттық ұранымен айналған құйрылған темір шардың үстінде тұр. Тіреудің төменгі бөлігі фасциялармен және гүл шоқтарымен безендірілген. Құстарды қонбау үшін оның бас киіміне, иығына және қалқанына он тікенек бекітілген. Мүсіннің негізіне қалың мыс сым арқылы ток өткізіледі, ол жерге орнатылған тік бұрышты тікелей сымға қосылып, молнның соққысын қауіпсіз түрде өткізеді.

Дизайн

Ұлттық Капитолийдің жоғарғы жағындағы монументалды мүсін 1855 жылы мақұлданған жаңа құйма темір күмбезі үшін архитектор Томас У. Уолтердің бастапқы суретінде бейнеленген. Уолтердің суретінде Бостандық Құдайының бейнесін көрсететін мүсіннің контуры көрсетілген; ал Кроуфорд соғыс және бейбітшілікте жеңіске жеткен Бостандықтың аллегориялық бейнесін ұсынды. Осылайша Кроуфорд Минерва, Беллона немесе Афина қасиеттеріне жүгінді. Кроуфордқа 1854 жылы Бостандық мүсінін жасау тапсырылды және ол Италияның Римдегі шеберханасында мүсіннің гипстен жасалған үлгісін орындады. АҚШ сенаторы және АҚШ соғыс министрі Джефферсон Дэвис (кейін Конфедерация Президенті болған) Капитолий құрылысымен және оның әшекейлерімен айналысты. Дэвид Хакетт Фишердің «Еркіндік және Бостандық» кітабында айтылғандай, Кроуфордтың мүсіні Джефферсон Дэвистің барлық тұрғысынан идеяларына өте жақын болды, бірақ ол тәждің үстіне бостандық қалпағын қосты – бұл құлдықтан азат болған құлдың ежелгі римдік символы. Бұл жауынгерлік құл иеленушіге тікелей наразылық сияқты көрінді, және Джефферсон Дэвис ашуға толы болды. Солтүстік мүсіншісі мен оңтүстік құл иесі Капитолийдің ішкі әшекейлеріндегі бостандық қалпағы мәселесінде бұрын да келіспеген еді. Дэвис өзінің көмекшісі капитан Монтгомери Мейгсті «оның тарихы оны еркін дүниеге келген және құлдыққа түспеуге тиіс халыққа лайықсыз ететінін» айтып, қалпақты алып тастау бұйрығымен жіберді. Мүсіннің соңғы нұсқасында американдық бүркіт басы мен қауырсынды қырқасы бар әскери шлем қалпақтың орнына қойылды. (Бүгінде көптеген қарапайым көрермендер мүсінді, оның бүркіті мен қауырсынымен бірге, Американың жергілікті халқы деп қабылдайды.)

Атқару

Кроуфорд 1857 жылы толық көлемді гипстен жасалған модель студиясынан шыққанға дейін қайтыс болды. Модель алты жәшікке салынды және 1858 жылдың көктемінде Италиядан шағын желкенді кемемен жіберілді. Саяхат барысында кемеде су ағып, жөндеу үшін Гибралтарда тоқтады. Гибралтардан шыққаннан кейін кеме қайтадан су жинады, сондықтан ол Бермудадан әрі бара алмады, онда басқа көлік ұйымдастырылғанша модель сақталды. Жәшіктердің жартысы желтоқсан айында Нью-Йоркке жетті, бірақ барлық бөліктер 1859 жылдың наурыз айының соңында ғана Вашингтонға жетті. 1860 жылдан бастап Кларк Миллс мүсінді бес негізгі бөліктен құйды, оның қола құю зауыты Вашингтонның шетінде орналасқан. 1861 жылы Азамат соғысының салдарынан жұмыс тоқтатылды, бірақ 1862 жылдың соңында мүсін аяқталып, Капитолий алаңында уақытша қойылды. Мүсіннің құны, орнату шығындарын қоспағанда, 23 796,82 долларды құрады. Миллс зауытында "Бостандық" құйылып жатқанда, құю жұмысына жауапты шебер ереуілге шықты. Оған талап еткен жоғары жалақыны төлеудің орнына, Миллс жобаны сол зауытта жұмыс істейтін құлдардың бірі – Филип Ридке тапсырды. Рид фигураның қалған бөлігін құю мен жинауға жетекшілік етті. 1863 жылдың соңында күмбездің құрылысы мүсінді орнатуға жеткілікті деңгейде аяқталды, ол бұрынғы құлдармен бөліктерге бөлініп көтеріліп, құйма темір тұғырға жинастырылды. Фигураның басы мен иықтарынан тұратын соңғы бөлік 1863 жылдың 2 желтоқсанында 35 зеңбірекпен салюттеліп, Вашингтон төңірегіндегі 12 бекініс зеңбіректермен жауап берді.

Қалпына келтіру

1993 жылдың 9 мамырында, шамамен 130 жыл бойы тұрған мүсін, қалпына келтіру үшін тікұшақпен тұғырынан түсірілді, бұл туристерге мүсінді жақыннан көруге сирек мүмкіндік берді. Жұмыс қажеттігі қола бетіндегі кең тарамдар мен коррозия, сондай-ақ құйма темір тұғырындағы жарық пен тоттың болуына байланысты туындады. АҚШ Капитолийді сақтау комиссиясы жеке жиналған 780 000 долларлық қаражатты ұсынды. Жұмысты Мэриленд штатының Балтимор қаласындағы New Arts Foundry компаниясы жүзеге асырды. Құйма темір тұғыр дөңгелектің үстінде қалпына келтірілді. Металл бояудан тазартылып, гүл шоқтары мен фасциялар жақсылап тазаланып, жабынмен қапталды. Жарық жөнделіп, тұғырдың барлық бөлігі мүсінмен үйлесетін арнайы бояумен жабылды. Мүсін мен тұғырды қалпына келтіру жұмысы шамамен төрт айда аяқталды. 1993 жылдың 23 қазанында АҚШ Капитолиумының екі жүз жылдығы тойланатын күні Эркинлік мүсіні тікұшақпен тұғырына қайтарылды. Содан бері, әр 2-3 жыл сайын мүсін қажет болған жағдайда екі апта бойы тазаланып, жаңа жабынмен қапталады. 25 жыл сақтаулы тұрған мүсіннің гипстен жасалған моделі қайта жиналып, Рассел Сенаты кеңсе ғимаратының жертөлесіндегі ротондада қалпына келтірілді және 1993 жылдың қаңтарында тұрақты түрде қоғамдық назарына ұсынылды. Гипстен жасалған модель Капитолий келушілер орталығының Емансипация залына көшірілді, бұл мүсіннің әрбір бөлшегін көруге келушілерге қосымша мүмкіндік берді.

Азаттық бейнесін қолдану

Көпке танымал Бостандық мүсіні, Бостандық мүсіні сияқты, бірнеше ресми үлгілерде пайда болған. Мүсіннің басы пошта маркасында бейнеленген (1923, АҚШ Скотт No. 573), ол 2006 жылы қайта басылды. Мүсіннің толық келген бейнесі Вашингтон қаласының 150 жылдығына арналған маркада көрсетілген (1950, АҚШ Скотт No. 989). 1989 жылғы АҚШ Конгресінің құрылғанына 200 жыл толуына арналған екі еске алу монетасында – жарты доллар мен күміс долларда мүсін бейнеленген. Ол сондай-ақ, 1945 жылғы "Азаттық медалінің" бет жағында және Ирак соғысы кезінде Иракқа аттанған АҚШ әскери қызметшілеріне табыс етілген Ирак кампаниясы медалінің арт жағында да кездеседі. Қорғаныс министрінің "Жаһандық терроризмге қарсы соғыс" медалінің бет жағында да осы мүсін бейнеленген.