Кіріспе

Американың жергілікті халықтарының жіктелуі мәдени аймақтарға, географияға және тіл біліміне негізделген. Антропологтар әр түрлі мәдени аймақтарды атады, олардың шекаралары шағын өзгереді, бірақ жалпы алғанда келісімге келген. Бұл мәдени аймақтар Американың жергілікті халықтарының 15 ғасырдың соңында еуропалықтар мен африкалықтармен алғашқы байланыс кезіндегі орналасқан жерлеріне сүйенеді. Егер жергілікті халықтар мемлекеттер тарапынан күштеп көшірілсе де, олар бастапқы географиялық жіктелуін сақтайды. Кейбір топтар бірнеше мәдени аймақтарға жатуы мүмкін.

Канада, Гренландия, АҚШ және Мексиканың солтүстігі

АҚШ және Канадада этнографтар әдетте жергілікті халықтарды ортақ мәдени ерекшеліктері бар он географиялық аймаққа бөліп жіктейді, бұл аймақтар мәдени аймақтар деп аталады. Гренландия Арктика аймағының құрамына кіреді. Кейбір ғалымдар Таулы Жалаңдықты және Ұлы Бекенді Интермонталық Батыс деп біріктірсе, енді біреулері Прайрия халықтарын Ұлы Дала халықтарынан, ал тағы біреулері Ұлы Көлдер тайпаларын Солтүстік-Шығыс ормандарынан бөліп қарастырады.

Тілдер

Американың жергілікті тілдері (немесе америкалық тілдер) Оңтүстік Американың ең оңтүстік ұшынан Аляска мен Гренландияға дейін, Америка құрамына кіретін барлық жерлерде жергілікті халықтар қолдайтын тілдер. Бұл тілдер ондаған түрлі тілдік отбасылардан, көптеген оқшауланған тілдерден және жіктемелген жоқ тілдерден тұрады. Оларды ірі тілдік топтарға біріктіру үшін көптеген ұсыныстар жасалған. ЮНЕСКО мәліметінше, Солтүстік Америкадағы жергілікті американ тілдерінің көп бөлігі өте қауіпті жағдайда және олардың көптегені қазірдің өзінде жойылған.

Генетикалық жіктеме

Түпкі американдықтармен ең көп байланысты гаплогруппа – Q1a3a гаплогруппасы (Y ДНК). Y ДНК, мтДНК сияқты, басқа ядролық хромосомалардан өзгеше, себебі Y хромосомасының көп бөлігі бірегей және мейоз кезінде рекомбинацияланбайды. Бұл мутациялардың тарихи үлгісін зерттеуді жеңілдетеді. Үлгі Американың жергілікті халқы екі ерекше генетикалық кезеңнен өткенін көрсетеді: біріншісі – Америкаға алғашқы адамдардың қоныстануы, екіншісі – Американың еуропалықтар тарапынан отарлануы. Алғашқы кезең қазіргі түпкі американдықтар арасындағы гендік желілердің саны мен негізін қалаушы гаплотиптерді анықтайтын фактор болып табылады. Оңтүстік Америкаға тән Y желісінің микросателлиттік әртүрлілігі мен таралуы кейбір американдық халықтардың аймаққа алғашқы қоныстанғаннан бері оқшауланғанын көрсетеді. На-дене, инуиттер және Алясканың жергілікті халқы Q (Y ДНК) гаплогруппасының мутацияларын көрсетеді, бірақ олар басқа түпкі американдықтардан әртүрлі мтДНК мутацияларымен ерекшеленеді. Бұл Солтүстік Америка мен Гренландияның ең солтүстік аймақтарына алғашқы көшіп келгендердің кейінгі халықтардан тарағанын көрсетеді.