Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бельгиялық тайпа, галл халқы.
Belgic tribe
the Gallic people
Реми тайпасы (гал тілінде: Rēmi, 'бірінші, ханзадалар') Темір ғасырында және Рим дәуірінде Эна, Весль және Суипп өзендерінің аңғарларында мекендеген Бельгиялық тайпа болған. Олардың жері шамамен қазіргі Марна және Арденн департаменттерінің, сондай-ақ Эна және Мёз департаменттерінің бір бөлігімен сәйкес келеді.
The Remi (Gaulish: Rēmi, 'the first, the princes') were a Belgic tribe dwelling in the Aisne, Vesle and Suippe river valleys during the Iron Age and the Roman period. Their territory roughly corresponded the modern Marne and Ardennes and parts of the Aisne and Meuse departments.
Атауы
Олар Цезарь (б.з.д. 1-ші ғасырдың ортасы) және Плиний (б.з. 1-ші ғасыры), Страбон (б.з.д. 1-ші ғасырдың басында) және Птолемей (б.з.д. 2-ші ғасыры) тарапынан Rhē̃moi (Ῥη̃μοι; нұсқасы Ῥημοὶ) деп, Тацит (б.з.д. 2-ші ғасырдың басында) – Remos деп, Кассиус Дио (б.з.д. 3-ші ғасыры) – Rhēmō̃n (Ῥημω̃ν) және Rhēmoĩs (Ῥημοι̃ς) деп, ал Notitia Dignitatum (б.з. 5-ші ғасыры) – Nemorum деп аталады. Галл этнонимі Rēmi (жекеше түрі Rēmos) сөзбе-сөз "алғашқылар", яғни "басшылар" дегенді білдіреді. Ол протокельт тілінен *reimos ("алғашқы, ханзада, басшы"; салыстырыңыз: ежелгі ирланд тілінде rem – "алдында", уэльс тілінде rwyf – "принц, бас", орта корнуолл тілінде ruif – "патша") шыққан, ал ол өзі прото-индоевропа тілінен *prei mos ("алғашқы, көшбасшы"; салыстырыңыз: латын тілінде prīmus – "ең алдыңғы, бірінші") тілінен туындаған. Реймс қаласы, б.з. 400 жылы civitate Remorum (1284 жылы Rems) деп белгіленген, Бельгия тайпасының атымен аталған.
They are mentioned as Remi by Caesar (mid 1st c. BC) and Pliny (1st c. AD), Rhē̃moi (Ῥη̃μοι; var. Ῥημοὶ) by Strabo (early 1st c. AD) and Ptolemy (2nd c. AD), Remos by Tacitus (early 2nd c. AD), Rhēmō̃n (Ῥημω̃ν) and Rhēmoĩs (Ῥημοι̃ς) by Cassius Dio (3rd c. AD), and as Nemorum in the Notitia Dignitatum (5th c. AD). The Gaulish ethnonym Rēmi (sing. Rēmos) literally means 'the first ones', that is to say 'the princes'. It stems from a Proto Celtic form reconstructed as *reimos ('first, prince, chief'; cf. Old Irish rem 'in front of', Welsh rwyf 'prince, chief', Mid. Cornish ruif 'king'), itself from Proto Indo European *prei mos ('first, leader'; cf. Latin prīmus 'furthest in front, foremost'). The city of Reims, attested ca. 400 AD as civitate Remorum (Rems in 1284), is named after the Belgic tribe.
Аумағы
Реми Айн, Весле және Суиппе аңғарларында қоныстанды, ең көп шоғырланғандары ортаңғы Айн аңғарында болды. Олардың территориясы Суессиондардың оңтүстігінде жатқан. Дегенмен, олардың ормандармен қоршалған жерлері ешқандай көрші тайпалармен шектеспеді.
The Remi dwelled in the Aisne, Vesle and Suippe valleys, with a heavy concentration in the middle Aisne valley. Their territory was located south of the Suessiones. As they were encircled by forests, however, the lands under their control nowhere bordered on neighbouring tribes.
Ла Тене кезеңі
Римдіктер басып алғанға дейін (б.з.д. 57 ж.), Реми тайпасының ауылдары табиғи жолдар мен құрлықтағы басты жолдар бойында орналасқан, мысалы, Низи-ле-Конте, Тхугни-Тругни немесе Аси-Романс сияқты жерлерде, б.з.д. 2 ғасырдың басынан б.з. 1 ғасырына дейін қоныстанған. Айн өзені аңғарының ауылдық аймақтары тығыз қоныстандырылған және Жерорта теңізінен келген саудагерлермен сауда байланыстарымен байланысты болған, жергілікті аристократтарға тиесілі үлкен шаруашылықтармен және көптеген кіші ауылдармен шектесетін. Б.з.д. 2 ғасырдың соңы мен 1 ғасырының басында Бибракс (Вье-Лаон, Сент-Томас), Нандин (Шато-Порсьен), Мулен-а-Вент (Вонк), Ла-Шеппе және Вье-Ремс (Конде-сюр-Сюйппе/Варискур) сияқты бірнеше оппидалар салынды.
Before the Roman conquest (57 BC), the villages of the Remi were located along natural pathways and terrestrial cross ways such as at Nizy le Comte, Thugny Trugny, or Acy Romance, which occupied from the early 2nd century BC up until the 1st century AD. The rural areas of the Aisne valley were densely occupied and structured around trade relations with Mediterranean merchants, with large farms held by local aristocrats and bordered by numerous hamlets. In the late 2nd–early 1st century BC, a few oppida were erected at Bibrax (Vieux Laon, Saint Thomas), Nandin (Château Porcien), Moulin à Vent (Voncq), La Cheppe, and Vieux Reims (Condé sur Suippe/Variscourt).
Рим дәуірі
Рим дәуірінің басында ремилер империяның қалыптасып келе жатқан экономикалық жүйесінде тиімсіз болып саналған ауылдар мен оппидаларын тастап кетті. Мысалы, Сент-Томас (Бибракс) оппидумы б.з.д. 1-ғасырдың ортасында тасталып қалды, ал Реймс пен Трир арасындағы сауда жолының жанында орналасқан Le Moulin à Vent, Vongo vicus деп аталатын Вонкк қаласына дейін дамыды. Дюрокорторум (қазіргі Реймс), бәлкім б.з.д. 2-ғасырдың соңында – 1-ғасырдың басында салынған және Цезарь б.з.д. 1-ғасырдың ортасында еске алған бұрынғы оппидум, б.з.д. 1-ғасырдың соңында өздерінің civitas астанасы ретінде мақұлданып, дамыды. Елді мекеннің атауы галл тіліндегі duron сөзінен ("қақпалар" > "қоршалған қала, сауда қаласы") туындаған. Рим дәуірінің екінші агломерациялары Вервинс, Шаурс, Низи-ле-Конте, Лаон немесе Куси-ле-Эпптерде де белгілі. Низи-ле-Конте, кем дегенде біздің заманымыздың 4-ғасырының соңына дейін қоныстанған, шарықталу кезеңінде шамамен 80 гектарға жеткен болуы мүмкін.
At the beginning of the Roman period, the Remi left the villages and oppida that were in unfavourable positions within the emerging economic system of the Empire. For instance, the oppidum of Saint Thomas (Bibrax) was abandoned in the middle of the 1st century BC, whereas Le Moulin à Vent, which bordered the trade route between Reims and Trier, developed into the town of Voncq, attested as Vongo vicus in the 3rd c. AD. Durocortorum (modern Reims), a former oppidum probably built in the late 2nd–early 1st century BC and mentioned by Caesar in the mid 1st century BC, was promoted as the capital of their civitas at the end of the 1st century BC. The name of the settlement stems from the Gaulish word duron ('gates' > 'enclosed town, market town'). Secondary agglomerations of the Roman period are also known at Vervins, Chaourse, Nizy le Comte, Laon or Coucy les Eppes. Nizy le Comte, occupied at least until the end of the 4th century AD, probably reached around 80 hectares at its height.
Ла Тене кезеңі
Археолог Жан Луи Бруноның айтуынша, б.з.д. 4-3 ғасырлардың соңында Галлияның солтүстік бөлігінде кең ауқымды көші-қондар болған, бұл Бельгтердің келуімен сәйкес келуі мүмкін. Алайда, бұл мәдени өзгерістер кейін Реми тайпасы арасында пайда болды: жаңа жерлеу салты (қоршаудан кремацияға дейін) Амби немесе Белловаци аумақтарында б.з.д. 250-200 жылдардан бастап байқалады, ал Айн аңғарында өртеу б.з.д. 200-150 жылдарға дейін болған жоқ. Осылайша, Цезарь аймақты жаулап алған кезде Реми тайпасы Бельгтерге мәдени жағынан толық интеграцияланбаған болуы мүмкін. Б.з.д. 1-ғасырдың ортасына қарай Реми тайпасы ақша шығарумен дамыған, құрылымдалған экономикалық жүйеге ие болды, себебі олар жергілікті ауыл шаруашылығы өнімдерінен және солтүстік Галлия мен Жерорта теңізі арасындағы саудадан гүлденді. 4-3 ғасырлардағы регрессия кезеңінен кейін сауда қатынастары біртіндеп жаңарып, 2-ғасырдың екінші жартысында қарқынға ие болды. Кейіннен Айн аңғарында ауыл шаруашылығы және кен байлықтарына негізделген жергілікті жер иелері пайда болды, ал Реми элитасы римдік саудагерлермен байланыс арқылы латын мәдениетінің ықпалына түсті. Әсіресе, Римдіктер жаулап алғанға дейін жергілікті Реми элитасы Оңтүстік Еуропадан көп мөлшерде шарап импорттады.
According to archaeologist Jean Louis Brunaux, large scale migrations occurred in the northern part of Gaul in the late 4th–early 3rd century BC, which may correspond to the coming of the Belgae. However, those cultural changes emerged later among the Remi: whereas new funerary customs (from burial to cremation) are noticeable from 250 to 200 BC onward on the territories of the Ambi or Bellovaci, incineration did not occur before 200–150 in the Aisne valley. As such, the Remi were probably not regarded as culturally integrated to the Belgae at the time of Caesar's conquest of the region. By the mid 1st century BC, the Remi already possessed a structured economic system with monetary issuance, since they had prospered from their local agricultural production and from trade between northern Gaul and the Mediterranean area. After a period of regression in the 4th–3rd century, trade relations eventually recovered and gained in intensity during the second part of the 2nd century. A local landed nobility founded on agricultural and mining possessions subsequently emerged in the Aisne valley, and the Remi elite came to be influenced by the Latin culture through contacts with Roman merchants. Wine, in particular, was imported in large quantity from southern Europe by the local Remi elite before the Roman conquest.
Рим дәуірі
966 жылы қайтыс болған Реймстік Флодоар сақтап қалған немесе құрастырған миф бойынша, Ромулдың інісі Ремус, Лацийде қаза болған орнына, бауырлас ағайындық бәсекесінен қашып, Реми тайпасының атын алған негізін қалаушысы болған.
A founding myth preserved or invented by Flodoard of Reims (d. 966) makes Remus, brother of Romulus, the eponymous founder of the Remi, having escaped their fraternal rivalry instead of dying in Latium.
Саяси ұйым
Галлия соғыстарына дейін (б.з.д. 58–50 жж.) ремилер көршілес суессиондармен ортақ мәдени үлгіні бөлісті, олармен бірдей заңдар, бірдей билік өкілдері және біртұтас бас қолбасшымен байланыста болды. Шындығында, екі тайпа арасындағы осы шартты бірлік, ықтимал, суессиондардың пайдасына еңкейген. 57 ж.б.д. Цезар Галлия Бельгикаға кірген кезде, ремилер римдіктерден қорғау сұрап, осылайша тең емес қарым-қатынастан тәуелсіздік алды.
Until the Gallic Wars (58–50 BC), the Remi shared a common cultural identity with the neighbouring Suessiones, with whom with they were linked by the same law, the same magistrates and a unified commander in chief. In reality, this virtual state of union between the two tribes probably leaned in favour of the Suessiones. When Caesar entered Gallia Belgica in 57 BC, the Remi asked the protection of the Romans, thus gaining independence from a possibly asymmetrical relationship.
Экономика
Б.з.д. 2 ғасырдың екінші жартысында, Жерорта теңізімен ерте сауда байланыстарының нәтижесінде және Риммен экономикалық қарым-қатынас құруға бағытталған саяси ниеттің ықпалымен, Реми тайпасы Галлия Бельгияда монета шығаруды бастаған алғашқы халық болды. Олардың оппидалары б.з.д. 2 ғасырдың соңы мен 1 ғасырдың басында монета қағу ісіне жауапты болды.
In the second part of the 2nd century BC, as the result of early trade contacts with the Mediterranean world, and encouraged by a political will to build economic relations with Rome, the Remi were the first people to issue coins in Gallia Belgica. Their oppida were responsible for the minting of coins in the late 2nd and early 1st centuries BC.
Дін
Ла Сорань (Бабалонс Бувельмон) және Флавье (Музон) орналасқан екі римге дейінгі қасиетті орын кішкентай қару-жарақтардың діни құрбандық ретінде ұсынылғанын көрсетеді. Тағы бір қасиетті орында (Непплье, Нантейль-сюр-Айн) кельт күн белгілері, қиратылған қару-жарақ, монеталар және адам қалдықтары табылған. Непельер б.з.д. 250-200 жылдарға дейін соққан және Рим кезеңінде, соңынан ежелгі антикалық дәуірде қирағанға дейін пайдаланыла берген. Рим кезеңінде Марс Камул, Реми тайпасының басты құдайы болған. Галло-римдік ғибадатханалар Низи-ле-Конте, Версиньи және Сиссонн қалаларында кездеседі. Ландузи-ла-Вилде дөңгелек ұстаған Юпитердің мүсіні табылды. Онда галлдық ерекшеліктері болғанымен, жазу римдік Юпитер құдайы мен императорлық құдіретті құрметтейді. Низи-ле-Контеден табылған тағы бір жазу Аполлонға арналған.
Two pre Roman sanctuaries located at La Soragne (Bâalons Bouvellemont) and Flavier (Mouzon) attest the religious offering of miniature weapons. In another sanctuary (Nepellier, in Nanteuil sur Aisne) were found Celtic sun crosses, along with destroyed weapons, coins, and human remains. Nepellier dates back to 250–200 BC and continued to be used during the Roman period until its destruction in Late Antiquity. During the Roman period, Mars Camulus was probably the principal god of the Remi. Gallo Roman sanctuaries are attested at Nizy le Comte, Versigny, and Sissonne. A statuette of Jupiter with a wheel was found in Landouzy la Ville. Although it features distinct Gallic characteristics, the inscription honours the Roman god Jupiter and the Imperial numen. Another inscription from Nizy le Comte was dedicated to Apollo.