Кіріспе

Өмірді сақтандыру, белгілі бір кезеңге белгіленген төлемдер мөлшері бойынша қамсыздандыруды қамтамасыз етеді.

Мерзімді өмірді сақтандыру немесе мерзімдік сақтандыру – бұл белгілі бір мерзімге, тиісті кезеңге төлемдердің белгіленген мөлшері бойынша қамсыздандыруды қамтамасыз ететін өмірді сақтандыру түрі. Осы кезең аяқталғаннан кейін бұрынғы сыйлықақы мөлшері бойынша қамсыздандыру кепілденбеді және клиент қамсызданудан бас тартуы немесе басқа төлемдер мен шарттармен қосымша сақтандыру алуы мүмкін. Егер сақтандырылған адам мерзімі ішінде қайтыс болса, өтемақы алушыға жәрдемақы төленеді. Мерзімді сақтандыру – бұл белгілі бір кезеңде сыйлықақының долларлық шамасы бойынша айтарлықтай өтемақы алудың ең арзан жолы. Мерзімді өмірді сақтандыруды толық өмірді, жалпы өмірді және өзгермелі жалпы өмірді сақтандыру сияқты тұрақты өмірді сақтандырумен салыстыруға болады, олар сақтандырылған адамның өмір бойына белгіленген сыйлықақымен қамсыздандыруды қамтамасыз етуге кепілдік береді, егер полис сыйлықақы төлеуден бас тартуына байланысты қолданылмайтын болса. Мерзімді сақтандыру көбінесе мүліктік жоспарлау қажеттіліктеріне немесе қайырымдылыққа қолданылмайды, бірақ жеке тұлға үшін табыс орнын толықтыру қажеттіліктері үшін пайдаланылады. Мерзімді сақтандыру басқа да сақтандыру түрлері сияқты жұмыс істейді: егер сыйлықақы төленген және келісімшарт мерзімі аяқталмаса, сақтандырылған затқа қатысты талаптарды қанағаттандырады, ал талаптар енгізілмесе, сыйлықақыны қайтару көзделмейді. Мысалы, автокөлік сақтандыруы апат болған жағдайда сақтандырылғанға талаптарды қанағаттандырады, ал үй иесінің полисі үйге қатысты талаптарды қанағаттандырады, егер ол өрттен зақымданса немесе жойылса. Бұл оқиғалардың болатыны немесе болмайтыны белгісіз. Егер полис иесі сақтандырылған автокөлікті немесе үйді сатқандықтан сақтандыруды тоқтатса, сақтандыру компаниясы толық сыйлықақыны қайтармайды.

Қолданылуы

Уақытша өмірді сақтандыру – таза өлімнен кейінгі төлем екендігінен, оның басты мақсаты – сақтандырылған адамның немесе оның мұрагерлерінің қаржылық міндеттемелерін қамтамасыз ету болып табылады. Бұл міндеттемелерге тұтынушылық қарыз, күтіп отыруға тәуелді жандарға көмек көрсету, тәуелді балаларды жоғары білімге жіберу, жаназа шығындары және ипотекалық несие кіреді, бірақ олармен ғана шектелмейді. Уақытша өмірді сақтандыру, тұрақты өмірді сақтандырудан гөрі артықшылыққа ие болуы мүмкін, себебі уақыттық сақтандыру көбінесе әлдеқайда төмен бағалы (мерзімінің ұзақтығына байланысты), тіпті өтініш беруші күнделікті темекі шегу сияқты жоғары тәуекелге ұшыраса да. Мысалы, адам зейнетке шығу жасына жуық мерзімі бітетін полис алуды қалауы мүмкін, себебі зейнетке шыққан кезде, ол талаптарды қаржылық тұрғыдан қамтамасыз ету үшін жеткілікті зейнетақы жинақтарын жинаған болады деп есептейді.

Жыл сайын жаңартылатын мерзім

Ең қарапайым мерзімді өмір сақтандыруы бір жылдық мерзімге жасалады. Сақтандырылған адам бір жылдық мерзім ішінде қайтыс болса, сақтандыру компаниясы өтемақы төлейді, ал сақтандырылған адам бір жылдық мерзімнің соңғы күнінен кейін бір күн өткен соң қайтыс болса, өтемақы төленбейді. Төленетін сыйлықақы сақтандырылған адамның сол бір жылда қайтыс болу ықтималдығына негізделген. Сақтандырушы қабылдайтын кез келген адам үшін келесі жылға қайтыс болу ықтималдығы төмен болғандықтан, тек бір жылдық жамылуды сатып алу сирек кездеседі. Мұндай полистерді жаңару кезіндегі басты қиындықтардың бірі – сақтандыруға қабілеттілігін растау қажеттігі. Мысалы, сақтандырылған адам мерзім ішінде емделе алмайтын ауруға шалдығуы мүмкін, бірақ мерзім біткенге дейін қайтыс болмайды. Осы емделе алмайтын аурудың салдарынан, сатып алушы бастапқы мерзім біткеннен кейін сақтандырылуға жарамсыз болып қалады және полисті жаңарта алмайды немесе жаңа полис сатып ала алмайды. Кейбір полистер кепілдік берілген қайта сақтандыру мүмкіндігін ұсынады, бұл сақтандырылған адамға сақтандыруға қабілеттілігін растамай жаңартуға мүмкіндік береді. Жылдық қайта жаңартылатын мерзімді сақтандыру (ART) – мерзімді сақтандырудың көп қолданылатын түрі. Бұл жағдайда сыйлықақы бір жылдық жамылу үшін төленеді, бірақ полис белгілі бір жылдарға дейін жыл сайын жаңартылуына кепілдік беріледі. Бұл кезең 10 жылдан 30 жылға дейін, немесе кейде 95 жасқа дейін созылуы мүмкін. Сақтандырылған адамның жасы ұлғайған сайын, әр жаңарту кезеңінде сыйлықақылар өседі, соңында полис бағасы тұрақты полис бағасынан асып, қаржылық тұрғыдан тиімсіз болады. Бұл жағдайда сыйлықақы бір жылдық жамылудан сәл жоғары, бірақ өтемақы төлену мүмкіндігі әлдеқайда жоғары.

Өмірді сақтандырудың біркелкі мерзімі

Жыл сайын жаңаланатын мерзімді өмірді сақтандырудан гөрі көбірек таралған – кепілдік берілген сыйақы деңгейімен мерзімді өмірді сақтандыру, онда сыйақы белгілі бір жылдар ішінде өзгермейді деп кепілдік беріледі. Ең көп таралған мерзімдер – 10, 15, 20 және 30 жыл. Бұл жағдайда, әр жыл сайын төленетін сыйақы келісімшарттың барлық мерзімі бойында бірдей болып қалады. Бұл құн, сақтандырушы жасаған ақшаның уақыт құнын ескере отырып, жыл сайын жаңаланатын мерзімдік тарифтердің жиынтық сомасына негізделген. Сондықтан, сыйақы деңгейі неғұрлым ұзақ болса, сыйақы сомасы да соғұрлым жоғары болады. Мұндай байланыс бар, себебі сақтандыру компаниясы полис ресімделген кезде есептелген сыйақы сомасына ескі, сақтандыруға қымбат тұратын жылдарды орташалайды. Көптеген деңгейлі мерзімдік бағдарламалар жаңару опциясын қамтиды және сақтандырылған адамға сақтандыру мерзімін ұзарту қажет болған жағдайда, полисті максималды кепілдік берілген тариф бойынша жаңаруға мүмкіндік береді. Жаңару кепілдендірілуі мүмкін немесе болмауы мүмкін, сондықтан сақтандырылған адам полисті жаңару үшін сақтандыруға жарамдылығын растау қажеттігін анықтау үшін келісімшартты қарап шығуы керек. Әдетте, бұл шарт тек сақтандырылған адамның денсаулығы мерзім ішінде күрт нашарлаған жағдайда ғана қолданылады, және нашар денсаулық жағдай жеке тұлғаның сақтандыруға жарамды екенін дәлелдеуіне кедерілтіреді. Көптеген мерзімді өмірді сақтандыру полистері тұрақты өмірді сақтандыруға түрлендіруге мүмкіндік береді. Конверсияланатын мерзімді өмірді сақтандыру шартын пайдалану арқылы, сақтандырылған адам мерзімді өмірді сақтандыру полисін Universal Life немесе Whole Life полисіне түрлендіре алады. Бұл опция, артықшылықты рейтингтік сыныппен мерзімді өмірді сақтандыру полисін алған, бірақ кейіннен жаңа мерзімді полиске қатысуын қиындататын жағдайға ұшыраған адамға пайдалы болуы мүмкін. Жаңа полис бастапқы мерзімді полистің тарифтік класы бойынша шығарылады. Бұл түрлендіру құқығы Мерзімді өмірді сақтандыру полисінің аяқталуына дейін қолданылмауы мүмкін. Бұл құқық белгілі бір жылдарға немесе белгілі бір жасқа дейін, мысалы, жетпіс жасқа дейін ұзартылуы мүмкін.

Қайтарымды сыйлықақы мерзімімен өмірді сақтандыру

Өмірді сақтандырудың мерзімді түрі, егер сақтандырылған адам өмірді сақтандыру полисінің мерзімін асып кетсе, полис мерзімі ішінде төленген сыйақының бір бөлігін қайтарады. Мысалы, егер адам 10 жылдық сыйақыны қайтару мүмкіндігі бар өмірді сақтандыру жоспарына ие болса және 10 жылдық мерзім аяқталса, иесі төлеген сыйақылар, өмірді сақтандыру компаниясы ұстап қалған кез келген алымдар мен шығындарды ескере отырып қайтарылады. Әдетте, сыйақыны қайтару шартында сақтандырылған адам полис мерзімін асып кеткен жағдайда төленген сыйақының көп бөлігі қайтарылады. Сыйақыны қайтару мүмкіндігі бар мерзімді өмірді сақтандыру жоспарының сыйақысы, әдетте, стандартты тұрақты мерзімді өмірді сақтандыру полисінен әлдеқайда жоғары болады, себебі сақтандырушы сыйақыны қайтарылмайтын сыйақы ретінде емес, пайызсыз қарыз ретінде пайдаланып табыс табуға тиіс.

Төлем ықтималдығы және шығындар айырмашылығы

Мерзімді сақтандыру және тұрақты сақтандыру өтеуді есептеу үшін бірдей өлім-жітім кестелерін пайдаланады және табыс салығынан босатылған өлім жағдайына байланысты төлем жасайды. Дегенмен, жас адамдар үшін мерзімді сақтандыру бойынша сыйақы талаптары тұрақты сақтандыруға қарағанда едәуір төмен. Жастар үшін мерзімді өмір сақтандырудың бағасының төмен болуының себебі – шарт мерзімінде қайтыс болу мүмкіндігінің аздығы. Тұрақты өмір сақтандыру бағдарламалары полис иесінің жас кезінде сақтандыру бағасынан артық сыйақы төлеуін қамтамасыз етеді, соның нәтижесінде жинақталған сыйақылар мен олардан алынатын табыс сақтандыру бағасын өтеуге мүмкіндік береді, кезде сақтандырылған адамның жасы ұлғайып, орташа өлім-жітім көрсеткіші жоғарылайды. Тұрақты өмір сақтандырудағы ақшалай құнның қалыптасуына полиске жасалған қосымша жарналар мен олардан алынған табыс, жеке тұлғаны сақтандырудың кез келген жылындағы бағадан артық болған жағдайда түседі. 10(10D) тармағына сәйкес, егер мүрагер мерзімді өмір сақтандыру полисі бойынша өлім жағдайына байланысты төлем алса, ол алған сомаға салық төлемейді. Алынған өлім төлемі салық салынатын табысқа қосылмайды. Алайда, оған жинақталған кез келген пайыз немесе оның нәтижесінде туындаған кез келген мүлікке салық салынады. Кейбір тұрақты әмбебап өмір сақтандыру полистері ұзақ мерзім бойы қолданыста болу үшін ақшалай құн жинақтамайды. Мұндай полистер кейде «өмір бойына» сақтандыру деп аталады. Бұл полистердің мерзімі біткенде, егер сақтандырылған адам кепілдік берілген мерзімнен асып кетсе, құндылығы жоқ болуы мүмкін. Осындай әмбебап өмір сақтандыру шартын жасаған сақтандыру компаниясы полис иесіне кепілдік береді, егер сыйақылар уақытында төленсе, сақтандырылған адам шарт қолданыста болған кезде қайтыс болса, мүрагерлерге өлім төлемі төленеді. Егер шарт мерзімі біткенде сақтандырылған адам тірі болса, өмір сақтандыру полисі құнсыз аяқталады. Егер сақтандырылған адам қайтыс болса және полисте ақшалай құн болса, ақшалай құн сақтандыру компаниясында қалады, ол полисте көрсетілген өлім төлемін ғана төлейді. Мүрагерлер екеуін де алмайды. Өлім төлемдері полистің номиналды сомасына қоса табыс салығынан босатылады.

Қарапайым сақтандыру

Жеңілдетілген андеррайтинг процесі, яғни қарапайымдастырылған рәсім. Сақтандыру сомасы дәстүрлі, толық андеррайтингтен өткен полистерден төмен. Қарапайымдастырылған полистерге көбінесе медициналық тексеру қажет болмайды және өтінімде жауап беруге қажетті сұрақтардың саны азайтылған. Мұндай полистердің көпшілігі бірнеше күн ішінде мақұлдануы мүмкін.

Кепілденген эмиссиялық сақтандыру

Өмірді сақтандыру полисі, мақұлдануы кепілді. Сақтандыру сомасы дәстүрлі полистерге қарағанда төмен болады. Премиялар едәуір жоғары болады. Медициналық сұрақтардың жоқтығы мен барлығының мақұлдануына байланысты, осы полистерде жәрдемақы төленуге дейін белгілі бір күту мерзімі қарастырылған. Егер сақтандырылған адам бастапқы күту мерзімі ішінде қайтыс болса, төленген премиялар мен үстеме сыйлықтар ғана қайтарылады. Күту мерзімі өткеннен кейін, толық сақтандыру сомасы мүрагерге төленеді.

Өзін-өзі өлтіруді сақтандыру

Көптеген штаттардың заңдары, егер өлімге келу суицидтік болса және сақтандыру шарттық қатынысы екі жылдан асса, тасымалдаушының өмірді сақтандыру бойынша төлем жасауын талап етеді. Сақтандырылған үшін ең жақсысы, медициналық тексеру кезінде немесе сақтандыру шартын жасасу кезінде депрессияға шалдыққандығы туралы немесе антидепрессанттарды қолданғандығы туралы хабарлау, тіпті егер оған артық төлем жасауға тура келсе де. Жеке өмірді сақтандыру полисінің барлығында суицидтік өлімге қатысты шарттар бар. Егер суицидтік өлім сақтандырумен қамтылмаса, бенефициарға сыйақыны қайтару қажет болуы мүмкін.