Кіріспе
Экономикалық ұғым
Экономикада жиынтық ұсыныс (ЖҰ) немесе ішкі соңғы ұсыныс (ІСҰ) – ұлттық экономикадағы фирмалар белгілі бір кезеңде сатуды жоспарлаған тауарлар мен қызметтердің жалпы көлемі. Бұл экономикада фирмалардың белгілі бір баға деңгейінде сатуға дайын және мүмкіндігі бар тауарлар мен қызметтердің жалпы саны. Ол агрегаттық сұраныспен бірге АЖ-СҰ моделінің екі құрамдасының бірі болып табылады.
Талдау
Сатылған жиынтық өнімнің көлемі баға деңгейі P өскенде артуы мүмкін, яғни AS қисығының жоғары қарай еңісуінің екі негізгі себебі бар: Қысқа мерзімді AS қисығы номиналды жалақы мөлшерлемесі сияқты қысқа мерзімде тұрақты деп есептелетін кейбір номиналды айнымалыларды ескере отырып салынады. Осылайша, жоғары баға деңгейі P төмен нақты жалақы мөлшерлемесін білдіреді, демек өнімді көбірек өндіруге ынталандырады. Ал неоклассикалық ұзақ мерзімді перспективада номиналды жалақы мөлшері экономикалық жағдайларға байланысты өзгереді. (Жоғары жұмыссыздық номиналды жалақының төмендеуіне алып келеді, бұл толық жұмыспен қамтуды қалпына келтіреді.) Сондықтан, ұзақ мерзімді перспективада жиынтық ұсыныс қисығы тік болады. Баламалы модель кез келген экономикада бекітілген капитал жабдықтары мен еңбекті қоса алғанда, көптеген әртүрлі кіріс түрлері бар деген тұжырымнан басталады. Екі негізгі кіріс түрі де жұмыссыз болуы мүмкін. AS қисығының жоғары қарай еңісуіне себеп: 1) кейбір номиналды кіріс бағалары қысқа мерзімде бекітіледі және 2) өнім өскенде, өндіріс процестерінің көбі бөтелке мойнына тап болады. Сұраныс деңгейі төмен болғанда, негізгі құрал-жабдықтарын толық пайдаланбайтын көптеген өндіріс процестері бар. Осылайша, өндірісті арттырудың шекті өнімге әсері аз болады және орташа баға деңгейі өндірісті арттыруды негіздеу үшін көп (немесе мүлдем) өспеуі мүмкін. AS қисығы тегіс. Екінші жағынан, сұраныс жоғары болғанда, өндіріс процестерінің азы бекітілген кірістерін толық пайдаланбайды. Осылайша, бөтелке мойны кең таралған. Сұраныс пен өндірістің кез келген артуы бағаның өсуіне әкеледі. Осылайша, AS қисығы тік немесе тік болады.
The short run AS curve is drawn given some nominal variables such as the nominal wage rate, which is assumed fixed in the short run. Thus, a higher price level P implies a lower real wage rate and thus an incentive to produce more output. In the neoclassical long run, on the other hand, the nominal wage rate varies with economic conditions. (High unemployment leads to falling nominal wages which restore full employment.) Hence, in the long run, the aggregate supply curve is vertical. An alternative model starts with the notion that any economy involves a large number of heterogeneous types of inputs, including both fixed capital equipment and labour. Both main types of inputs can be unemployed. The upward sloping AS curve arises because (1) some nominal input prices are fixed in the short run and (2) as output rises, more and more production processes encounter bottlenecks. At low levels of demand, there are large numbers of production processes that do not use their fixed capital equipment fully. Thus, production can be increased without much in the way of diminishing returns and the average price level need not rise much (if at all) to justify increased production. The AS curve is flat. On the other hand, when demand is high, few production processes have unemployed fixed inputs. Thus, bottlenecks are general. Any increase in demand and production induces increases in prices. Thus, the AS curve is steep or vertical.
Әр түрлі ауқымы
Жалпы алғанда, жиынтық ұсыныстың баға деңгейіне сезімталдығының үш деңгейі бар. Олар:
Қысқа мерзімді жиынтық ұсыныс (SRAS) – Қысқа мерзімде фирмалар өндірістің бір бекітілген факторына (әдетте капиталға) ие болады, ал кейбір факторлық еңбекақылар өзгермейді. Жоғарыдағы диаграммада көрсетілген қисықтың жазық бөлігінде көрінетіндей, жиынтық өнімнің көлемі баға деңгейіне өте сезімтал. Ұзақ мерзімді жиынтық ұсыныс (LRAS) – Ұзақ мерзімде макроэкономикалық модельдегі LRAS-қа капитал, еңбек және технология ғана әсер етеді, себебі осы кезде экономикадағы барлық ресурстар ең тиімді түрде пайдаланылады деп есептеледі. Көп жағдайда LRAS тұрақты деп қарастырылады, өйткені ол үш деңгейдің ішіндегі ең баяу өзгереді. LRAS экономиканың жиынтық сұранысының (AD) өзгеруінің экономиканың жалпы өніміне тек уақытша әсер ететініне экономистердің сенімін көрсетеді. Орташа мерзімді жиынтық ұсыныс (MRAS) – SRAS және LRAS арасындағы кезең ретінде, MRAS қисығы жоғары қарай бағытталған және капиталдың, сондай-ақ еңбектің пайдалану деңгейі өзгеруі мүмкін екенін көрсетеді. Нақтырақ айтқанда, орташа мерзімді жиынтық ұсыныс үш теориялық себепке байланысты осындай: жалақының өзгермейтін теориясы, бағаның өзгермейтін теориясы және жаңылыс түсінік теориясы. MRAS қисығының орналасуына капитал, еңбек, технология және жалақы мөлшері әсер етеді. Стандартты жиынтық сұраныс-жиынтық ұсыныс моделінде нақты өнім (Y) көлденең осьте, ал баға деңгейі (P) тік осьте көрсетіледі. Өндіріс деңгейі мен баға деңгейі жиынтық ұсыныс қисығы мен төмен қарай бағытталған жиынтық сұраныс қисығының қиылысуымен анықталады.
Деректер
Ұлыбританияда жалпы ұсыныс туралы деректер Ұлттық статистика басқармасының кіріс-шығыс өнімдерінің ұсынысы мен қолданылуы кестелерінде жарияланады.
Саясаттану шаралары
Жинақы ұсынысқа үкіметтің "ұсыныс жағындағы саясаты" бағытталған, ол өндірістік тиімділікті және осыған сәйкес ұлттық өнімді арттыруға арналған. Ұсыныс жағындағы саясаттың мысалдары: білім беру және оқыту, ғылыми-зерттеу және дамыту, шағын және орта бизнесті қолдау, кәсіпорын салықтарын төмендету, еңбек нарығын реформалау, өндірістің төмендеуіне кедеріс жасайтын факторларды азайту және инфрақұрылымға инвестиция салу. Мысалы, Ұлыбританияның 2011 жылғы күзгі мәлімдемесінде үкімет "орта мерзімде экономиканы теңгеріп, нығайту" мақсатымен бірқатар ұсыныс шараларын қабылдады, олардың ішінде инфрақұрылымға кең ауқымды инвестициялар және білікті жұмыс күшін дамыту кірді. 2015 жылғы бюджеттегі ұсыныс реформалары елдің цифрлық коммуникациялық инфрақұрылымына, көлік, энергетика және қоршаған ортаға қатысты болды. 2016 жылғы ақпан айында G20 алдында сөйлеген Англия Банкінің басшысы Марк Карни G20 мүшелерін "ұсыныс жағындағы саясатқа байланысты келісімді және жедел әрекеттерді әзірлеуге" шақырды. Лиз Трасс және канцлер Кваси Квартенг 2022 жылғы экономикалық бағдарламасының аясында "ұсыныс жағындағы реформаларды" жалғастыруды ұсынды, бұл 2022 жылғы 23 қыркүйекте жарияланған Өсу жоспарында "ұсыныс жағындағы реформалар мен салықты төмендетудің кешенді пакетіне" сілтеме жасады, сондай-ақ қазан және қараша айларының басында жоспарлау жүйесіне, бизнес реттеуге, бала күтіміне, иммиграцияға, ауыл шаруашылығының өнімділігіне және цифрлық инфрақұрылымға әсер ететін қосымша шаралар ұсынылды. Алайда, The Guardian газетіндегі Ларри Эллиотт бұл реформалардың, реттеуді жеңілдетудің және салықты төмендетудің осы үйлесімін "бір үлкен тәуекел" деп сипаттады. Қыркүйектегі Өсу жоспарының міндеттемелері 2022 жылғы 17 қарашадағы күзгі мәлімдемеде көбінесе қайтарылды, бірақ соңғы мәлімдемеде "ұсыныс жағындағы өсуге" қатысты бірнеше бастамалар қамтылды. Ұлыбритания үкіметінде "ұсыныс жағындағы" жұмыстың жетекшісі Ұлыбритания Қаржы министрлігінің Кәсіпкерлік және өсу бөлімі болып табылады, ол басқа мемлекеттік ведомстволармен және мемлекеттік органдармен бірлесіп жұмыс істейді. Сэр Джон Кингман, бұрынғы мемлекеттік қызметкер, "Ұлыбритания Қаржы министрлігінің ұсыныс жағындағы белсенділігінің жақтасы" деп сипатталды, ол "ұсыныс жағына" қатысты алаңдаушылықты Қаржы министрлігінің "үшінші миссиясы" деп атады, ал бұрынғы Қаржы министрі Найджел Лоусонды "ұсыныс жағындағы реформаның маңыздылығына сенетіндердің" көрнекті мысалы ретінде көрсетті. 2008-2014 жылдар аралығында Англия Банкінің Ақша-кредит саясаты комитетінің мүшесі болған британдық экономист Спенсер Дейл 2012 жылғы экономикалық төмендеу кезінде ұсыныс жағының мүмкіндіктеріне пессимистік көзқарас білдірді, бұл 2013 жылы экономика жақсарған кезде "еңбек өнімділігі мен тиімді ұсыныс перспективаларына байланысты белгісіздіктің" тұрақты деңгейі ретінде көрінді.