Кейнсиандық экономикалық теориялар және макроэкономика негіздері

Кейнсиандық экономика: жалGross қосымша сұраныстың экономикалық өнімге & инфляцияға әсері. Нарықтық экономикадағы құлдырауды & инфляцияны мемлекеттік саясат реттеуі мүмкін.

27 мин оқу

100%

Дереккөз: Keynesian economics — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Макроэкономикалық теориялар тобы

Кейнсиандық экономика (кейде Кейнсиандық деп аталады, британ экономисі Джон Мейнард Кейнстің есімімен аталған) – жиынтық сұраныстың (экономикадағы жалпы жұмсалым) экономикалық өнімге және инфляцияға күшті әсер ететін макроэкономикалық теориялар мен модельдер жиынтығы. Кейнсшілердің пікірінше, жиынтық сұраныс экономиканың өндірістік мүмкіндіктеріне сәйкес келе бермейді. Оған көптеген факторлар әсер етеді, олар кейде болжамсыз мінез-құлық танытып, өндіріс, жұмыспен қамту және инфляцияға әсер етеді. Кейнсші экономистер әдетте жиынтық сұраныстың құбылмалы және тұрақсыз екенін, сондықтан нарықтық экономика көбінесе тиімсіз макроэкономикалық нәтижелерге ұшырайтынын, оның ішінде сұраныс жетіспесе рецессия, ал артық болса инфляция туындайтынын айтады. Бұған қоса, олар осы экономикалық құбылыстарды үкімет пен орталық банк арасында үйлестірілген экономикалық саясат арқылы жеңілдетуге болады деп санайды. Атап айтқанда, үкімет қабылдаған фискалдық саясат шаралары және орталық банк жүзеге асырған ақша-кредиттік саясат шаралары экономикалық цикл бойында экономикалық өнімді, инфляцияны және жұмыссыздықты тұрақтандыруға көмектеседі. Кейнсші экономистер көбінесе реттелген нарықтық экономиканы жақтайды – негізінен жеке сектор, бірақ рецессия мен депрессия кезінде мемлекеттік араласуға белсенді рөл атқарады. Кейнсиандық экономика Ұлы депрессия кезінде және одан кейін, 1936 жылы жарық көрген Кейнстің «Жұмыспен қамту, пайыз және ақшаның жалпы теориясы» атты кітабында ұсынылған идеялар негізінде дамыды. Кейнстің бұл тәсілі оның кітабынан бұрынғы жиынтық ұсынысқа бағытталған классикалық экономикадан өзгеше болды. Кейнстің еңбегін түсіндіру – күрделі мәселе, және оның мұрасын қабылдаған экономикалық ойлардың бірнеше мектебі бар. Кейнсиандық экономика неоклассикалық синтездің бір бөлігі ретінде Ұлы депрессияның соңғы кезеңінде, Екінші дүниежүзілік соғыста және соғыстан кейінгі экономикалық өсім кезеңінде (1945–1973) дамыған елдерде стандартты макроэкономикалық модель ретінде қолданылды. Ол Ұлы депрессияны түсіндіруге және экономистерге болашақ дағдарыстарды болжауға көмектесу мақсатымен әзірленді. 1970 жылдардағы мұнай дағдарысы мен оның салдарынан туындаған стагфляциядан кейін ол ықпалын біраз жоғалтты. 2007–2008 жылдардағы қаржы дағдарысы әлемдік үкіметтердің кейнсиандық саясатқа деген қызығушылығын қайта жақтандырды.

Keynesian economics ('/k//eɪ//n//z//i//ə//n/ KAYNzee ən; sometimes Keynesianism, named after British economist John Maynard Keynes) are the various macroeconomic theories and models of how aggregate demand (total spending in the economy) strongly influences economic output and inflation. In the Keynesian view, aggregate demand does not necessarily equal the productive capacity of the economy. It is influenced by a host of factors that sometimes behave erratically and impact production, employment, and inflation. Keynesian economists generally argue that aggregate demand is volatile and unstable and that, consequently, a market economy often experiences inefficient macroeconomic outcomes, including recessions when demand is too low and inflation when demand is too high. Further, they argue that these economic fluctuations can be mitigated by economic policy responses coordinated between government and central bank. In particular, fiscal policy actions taken by the government and monetary policy actions taken by the central bank, can help stabilize economic output, inflation, and unemployment over the business cycle. Keynesian economists generally advocate a regulated market economy – predominantly private sector, but with an active role for government intervention during recessions and depressions. Keynesian economics developed during and after the Great Depression from the ideas presented by Keynes in his 1936 book, The General Theory of Employment, Interest and Money. Keynes' approach was a stark contrast to the aggregate supply focused classical economics that preceded his book. Interpreting Keynes's work is a contentious topic, and several schools of economic thought claim his legacy. Keynesian economics, as part of the neoclassical synthesis, served as the standard macroeconomic model in the developed nations during the later part of the Great Depression, World War II, and the post war economic expansion (1945–1973). It was developed in part to attempt to explain the Great Depression and to help economists understand future crises. It lost some influence following the oil shock and resulting stagflation of the 1970s. The advent of the financial crisis of 2007–2008 sparked renewed interest in Keynesian policies by governments around the world.

Кейнстерге дейінгі макроэкономика

Макроэкономика – жалпы экономикаға қатысты факторларды зерттейтін ғылым. Маңызды макроэкономикалық айнымалыларға жалпы баға деңгейі, пайыздық мөлшерлеме, жұмыспен қамту деңгейі және нақты шамада өлшенген табыс (немесе эквивалентті өнім) жатады. Классикалық ішінара тепе-теңдік теориясының дәстүрі экономиканы жеке нарықтарға бөлуді көздеді, олардың әрқайсысының тепе-теңдік шарттарын бір айнымалыны анықтайтын бір теңдеу түрінде көрсетуге болатын. Флиминг Дженкин мен Альфред Маршалл жасаған сұраныс және ұсыныс қисықтарының теориялық құралы осы тәсілге біртұтас математикалық негіз берді, ал Лозанна мектебі оны жалпы тепе-теңдік теориясына дамытты. Макроэкономика үшін маңызды ішінара теориялардың қатарында баға деңгейін анықтайтын ақшаның сандық теориясы және пайыздық мөлшерлеменің классикалық теориясы болды. Жұмыспен қамтуға қатысты, Кейнс «классикалық экономиканың бірінші постулаты» деп атаған шарт бойынша, жалақы шекті өнімге тең, бұл он тоғызыншы ғасырда дамыған маржиналистік принциптердің тікелей қолданылуы («Жалпы теорияны» қараңыз). Кейнс классикалық теорияның осы үш аспектісін де ауыстыруға ұмтылды.

Кейнсиандықтың бастауышшылары

Кейнстің еңбегі Ұлы депрессияның басталуымен қалыптасып, күш алғанмен, жалпы тапшылықтың болуы мен сипаты туралы экономикадағы ұзаққа созылған пікірталас бөлігі болды. Кейнстің Ұлы депрессияны шешу үшін ұсынған саясаттарының бірқатары (әсіресе, жеке инвестициялар мен тұтыну төмендеген кездегі мемлекеттік бюджет тапшылығы) және оның ұсынған көптеген теориялық идеялары (нақты сұраныс, көбейткіш, үнемдеу парадоксы) 19 және 20 ғасырдың басында басқа авторлармен айтылған. (Мысалы, Дж.М. Робертсон 1892 жылы үнемдеу парадоксын көтерген.) Кейнстің ерекше үлесі – осылардың барлығына экономикалық ортаға қабылданған жалпы теорияны ұсыну болды. Кейнстік экономиканың интеллектуалдық алғышері Джон Лоу, Томас Мальтус, Томас Эттвудтың Бирмингем мектебі және 1920-1930 жылдары әсерлі болған американдық экономистер Уильям Труфант Фостер мен Уоддилл Кэтчингспен байланысты төмен тұтыну теориялары болды. Төмен тұтынушылар, Кейнстен кейін, жиынтық сұраныстың әлеуеттік өнімге жетпеуіне алаңдады, мұны «төмен тұтыну» деп атады (сұраныс жағына назар аудара отырып), «артық өндіріс» (өндіріс жағына назар аудара отырып) деп атамай, экономикалық араласуды қолдады. Кейнс «Жалпы теорияда» 22-тараудың IV бөлімінде және 23-тараудың VII бөлімінде төмен тұтыну туралы (оның «төмен тұтыну» деп жазғанын) нақты талқылады. 1930 жылдары Стокгольм мектебі Кейнстен тәуелсіз көптеген ұғымдарды әзірледі; осы жетістіктер 1936 жылғы «Жалпы теорияға» жауап ретінде жарияланған 1937 жылғы мақалада сипатталды, шведтік жаңалықтармен бөлісті.

Кейнстің алғашқы еңбектері

1923 жылы Кейнс экономикалық теорияға алғашқы үлесін жариялады – «Ақша реформасы туралы трактат», оның көзқарасы классикалық болғанымен, кейін «Жалпы теорияда» рөл атқарған идеяларды қамтиды. Атап айтқанда, еуропалық экономикалардағы жоғары инфляцияны қарастырғанда, ол ақшаны ұстаудың мүмкіндік шығындарына (мүдде емес, инфляциямен байланысты) және оның айналым жылдамдығына тигізетін әсеріне назар салды. 1930 жылы ол «Ақша туралы трактат» атты еңбегін жариялады, оның мақсаты – «оның маңызды академиялық ғалым ретінде, жақын уақыттағы polemika авторларының бірі емес, беделін нығайтуға» бағытталған тақырыпты жан-жақты қарастыру болды және бұл оның кейінгі көзқарастарына жасаған үлкен қадамды білдірді. Онда ол жұмыссыздықты жалақының икемсіздігіне байланыстырады және жинақтау мен инвестицияны тәуелсіз шешімдермен реттеледі деп санайды: біріншісі пайыздық мөлшерлемемен пропорционалды түрде өседі, екіншісі – төмендейді. Айналым жылдамдығы пайыздық мөлшерлеменің функциясы ретінде көрсетілген. Ол өтімділікке қатысты талқылауын таза ақша теориясының мүдделігін білдіретіндей түсіндірді. Кейнстің Кембридж циркіндегі жас әріптестері мен Ральф Хаутри оның аргументтері толық жұмыспен қамтуды болжайды деп сенді, бұл оның келесі зерттеулеріне бағыт берді. 1933 жылы ол түрлі экономикалық тақырыптар бойынша эсселер жазды, «барлығының негізінде жалпы өнімнің өзгеруі жатыр».

Жалпы теорияның дамуы

Кейнс "Жалпы теорияны" жазған кезде, экономика автоматты түрде жалпы тепе-теңдікке оралады деген қағида басым экономикалық ой-пікірде болды: тұтынушылардың қажеттіліктері өндірушілердің оларды қанағаттандыру мүмкіндігінен әрқашан артық болғандықтан, өндірілгеннің бәрі сәйкес бағасы табылғанда ақырында тұтынылатыны болжалды. Бұл түсінік Сэй заңында және Дэвид Рикардоның еңбектерінде көрініс тапқан, онда адамдар өндіргендерін тұтыну үшін немесе өнімдерін сату арқылы басқа біреудің өнімдерін сатып алу үшін өндіреді. Бұл аргумент тауарлар мен қызметтердің артық болуы жағдайында олардың бағасы тұтынуға қол жетімді деңгейге дейін төмендейді деген ұғымға негізделген. Ұлы депрессия кезіндегі жоғары және тұрақты жұмыссыздық аясында Кейнс жеке тұлғалар өндіретін тауарларға жеткілікті тиімді сұраныс болатынына ешқандай кепілдік жоқ екенін, әсіресе экономика қысқарған кезде жоғары жұмыссыздық кезеңдері күтілуі мүмкін екенін айтты. Ол экономиканың толық жұмыспен қамтуды автоматты түрде сақтай алмайтынын, үкіметтің мемлекеттік шығыстар арқылы жұмыс істейтін халықтың сатып алу қабілетін арттыру үшін араласуы қажет деп санады. Осылайша, Кейнс теориясына сәйкес, экономикада өндірілген тауарлар мен қызметтерге жинақтарды инвестицияламау сияқты жеке рационалды микроэкономикалық әрекеттер, егер көптеген жеке тұлғалар мен фирмалар бірлесіп жасаса, экономиканың әлеуеттік өнім мен өсу қарқынынан төмен жұмыс істеуіне әкелуі мүмкін. Кейнске дейін тауарлар мен қызметтерге деген жиынтық сұраныстың ұсыныспен сәйкес келмейтін жағдай классикалық экономистердің пікірінше, жалпы толығу деп аталды, бірақ олардың арасында мұндай толығу мүмкін бе дегендегі келіспеушіліктер болды. Кейнс толығу орын алғанда, өндірушілердің шамадан тыс реакциясы және жұмысшыларды босату сұраныстың төмендеуіне және проблеманың уақытша шешілмей қалуына әкелетінін дәлелдеді. Сондықтан кейнсиандықтар бизнес айналымның амплитудасын азайту үшін белсенді тұрақтандыру саясатын қолдайды және оны ең маңызды экономикалық проблемалардың бірі деп санайды. Теорияға сәйкес, мемлекеттік шығыстар жиынтық сұранысты арттыру үшін пайдаланылуы мүмкін, осылайша экономикалық белсенділікті арттырып, жұмыссыздық пен дефляцияны төмендетуге болады.

At the time that Keynes wrote the General Theory, it had been a tenet of mainstream economic thought that the economy would automatically revert to a state of general equilibrium: it had been assumed that, because the needs of consumers are always greater than the capacity of the producers to satisfy those needs, everything that is produced would eventually be consumed once the appropriate price was found for it. This perception is reflected in Say's law and in the writing of David Ricardo, which states that individuals produce so that they can either consume what they have manufactured or sell their output so that they can buy someone else's output. This argument rests upon the assumption that if a surplus of goods or services exists, they would naturally drop in price to the point where they would be consumed. Given the backdrop of high and persistent unemployment during the Great Depression, Keynes argued that there was no guarantee that the goods that individuals produce would be met with adequate effective demand, and periods of high unemployment could be expected, especially when the economy was contracting in size. He saw the economy as unable to maintain itself at full employment automatically, and believed that it was necessary for the government to step in and put purchasing power into the hands of the working population through government spending. Thus, according to Keynesian theory, some individually rational microeconomic level actions such as not investing savings in the goods and services produced by the economy, if taken collectively by a large proportion of individuals and firms, can lead to outcomes wherein the economy operates below its potential output and growth rate. Prior to Keynes, a situation in which aggregate demand for goods and services did not meet supply was referred to by classical economists as a general glut, although there was disagreement among them as to whether a general glut was possible. Keynes argued that when a glut occurred, it was the over reaction of producers and the laying off of workers that led to a fall in demand and perpetuated the problem. Keynesians therefore advocate an active stabilization policy to reduce the amplitude of the business cycle, which they rank among the most serious of economic problems. According to the theory, government spending can be used to increase aggregate demand, thus increasing economic activity, reducing unemployment and deflation.

Көбейтушінің пайда болуы

Либералдық партия 1929 жылғы жалпы сайлауда "бір жыл ішінде жұмыссыздық деңгейін қалыпты деңгейге дейін төмендету, тоқтап қалған еңбек күшін ұлттық дамудың кең ауқымды жобаларында пайдалану" уәдесімен күресті. Дэвид Ллойд Джордж наурыз айында өзінің үгіт науқанын "Біз жұмыссыздықты емдей аламыз" атты саяси құжатымен бастады, онда "Мемлекеттік жұмыстар жұмысшылар жалақыларын жұмсағандағы шығындардың екінші раундына әкеледі" делінген. Екі айдан кейін Кейнс, сол кезде ақша туралы трактатын аяқтауға жақын, және Хьюберт Хендерсон Ллойд Джорджтың саясатын "академиялық тұрғыдан құрметті экономикалық аргументтермен қамтамасыз етуге" тырысқан саяси памфлетті бірлесіп жазды. Ол "Ллойд Джордж істей ала ма?" деп аталды және "сауда белсенділігінің өсуі одан әрі сауда белсенділігінің өсуіне әкеледі" деген пікірді қолдады. Бұл Ричард Канның 1931 жылғы "Үйге инвестиция салудың жұмыссыздыққа қатынасы" атты еңбегінде жарияланған "қатынас" механизміне айналды, оны Альвин Хансен "экономикалық талдаудың маңызды кезеңдерінің бірі" деп сипаттады. Кейіннен Кейнстің ұсынысы бойынша "қатынас" "көбейткіш" деп қайта аталды. Канның еңбегіндегі көбейткіш қазіргі оқулықтарда таныс қайта жұмсау механизміне негізделген. Сэмюэлсон былай дейді: "Айталық, мен жұмыссыз ресурстарды жалдап, 1000 долларлық ағаш үй саладымын. Менің ағаш ұсталарым мен ағаш өндірушілерім қосымша 1000 доллар табыс алады. Егер олардың барлығының тұтынуға шекті бейімділігі 2/3 болса, олар жаңа тұтыну тауарларына 666,67 доллар жұмсайды. Осы тауарлардың өндірушілері қосымша табыс алады, олар өз кезегінде 444,44 доллар жұмсайды. Осылайша, менің 1000 долларлық бастапқы инвестициям арқылы екінші тұтынудың үздіксіз тізбегі іске қосылады. Сэмюэлсонның әдісі Джоан Робинсонның 1937 жылғы есебіне жақын және көбейткіштің Кейнстік теорияға әсер еткен негізгі арнасы болып табылады. Ол Канның мақаласынан және одан да көп Кейнстің кітабынан айтарлықтай ерекшеленеді. Бастапқы шығындарды "инвестиция" деп атау және жұмыспен қамтуды қамтамасыз ететін қайта жұмсауды "тұтыну" деп атау Канның адал еске алуы болып табылады, бірақ ол бастапқы тұтыну немесе кейінгі инвестициялық қайта жұмсау дәл осындай әсерге ие болмауының себебін көрсетпейді. Генри Хазлитт Кейнсті Кан мен Сэмюэлсон сияқты кінәлі деп санайды, ол көбейткішпен байланысты (әрине, көп жағдайда) Кейнстің "инвестиция" деп атағаны кез келген мақсаттағы шығындарға кез келген қосымшаны білдіреді. "Инвестиция" сөзі Пиквик немесе Кейнстік мағынада қолданылады. Кан ақшаның қолдан-қолға өтіп, әр қадамда жұмыспен қамтуды қамтамасыз ететінін, содан кейін ол cul de sac-те тоқтағанша (Хансеннің термині "ағып кету") көрінеді; ол тек импорт пен жинақтауды мойындады, бірақ бағаның өсуі көбейткіш әсерін азайтуы мүмкін екенін де айтты. Йенс Уорминг жеке жинақтарды ескеру қажеттігін мойындады, оны "ағып кету" деп қарастырды (214-бет), ал 217-бетте ол оның инвестициялануы мүмкін екенін мойындады. Оқулық көбейткіші қоғамды байыту әлемдегі ең оңай нәрсе деген ойды тудырады: үкімет тек көбірек жұмсау керек. Канның газетінде бұл қиын. Оның пікірінше, бастапқы шығындар қаражатты басқа мақсаттарға жұмсауға емес, жалпы шығындарды ұлғайтуға бағытталуы керек: бұл нақты мәнде түсінілсе, классикалық теория бойынша шығындар деңгейі экономиканың кірісі/өнімімен шектеледі. 174-бетте Кан мемлекеттік жұмыстардың әсері басқа жердегі шығындар есебінен болады деген пікірді жоққа шығарады, егер кіріс салық салу арқылы жиналса, бұл туындауы мүмкін екенін мойындайды, бірақ басқа қол жетімді құралдар мұндай салдарға ие емес дейді. Мысалы, ол ақшаны банктерден қарыз алу арқылы алуға болады деп болжайды, өйткені банк жүйесі әрқашан жолдардың құнын Үкіметке төлейтін болады, бұл қалыпты арналар бойынша инвестиция ағынына ешқандай әсер етпейді. Бұл банктердің кез келген сұранысқа жауап беру үшін ресурстарды еркін құруға құқылы екенін білдіреді. Бірақ Кан мұндай болжамның қажеті жоқ деп қосты. Себебі, кейіннен жол салумен қатар, жолдардың құнын төлеу үшін қажетті мөлшерде әртүрлі көздерден қаражат бөлінеді. Демонстрация "Мистер Мидтің қатынасына" (Джеймс Мидтің арқасында) сүйенеді, ол culs de sac-қа жоғалған ақшаның жалпы сомасы бастапқы шығындарға тең, бұл Канның сөздері бойынша "ақша көздері туралы алаңдайтындарға жеңілдік пен жұбаныш әкелуі керек" (189-бет). Жақында Хотри 1928 жылы қазынашылық меморандумында ("импортты жалғыз ағып кету ретінде") қайта жұмсау көбейткішін ұсынған, бірақ бұл идея оның кейінгі жазбаларында жойылды. Содан кейін австралиялық экономист Линдхерст Гиблин 1930 жылғы лекциясында көбейткіш талдауын жариялады (қайтадан импортты жалғыз ағып кету ретінде). Өзінің идеясы бұрыннан белгілі болған. Кейбір голланд саудагерлері әскери шығындар үшін шексіз көбейткішке сенген (импорттық "ағып кету" болмаса), өйткені соғыс елде ақша қалғанша шексіз мерзімге өзін-өзі қаржыландыра алады. Егер ақшаның өзі "тұтынылса", бұл оның басқа біреудің меншігіне өтуін білдіреді, және бұл процесс шексіз жалғасуы мүмкін. Көбейткіш доктриналары кейіннен даттық Юлиус Вульф (1896), австралиялық Альфред де Лисса (1890-жылдардың соңы), неміс/американдық Николас Йохансен (сол кезең) және даттық Фр. Йохансен (1925/1927) тарапынан теориялық тұрғыда көбірек айтылды. Канның өзі бала кезінде әкесі оған осы идеяны бергенін айтты.

The Liberal Party fought the 1929 General Election on a promise to "reduce levels of unemployment to normal within one year by utilising the stagnant labour force in vast schemes of national development". David Lloyd George launched his campaign in March with a policy document, We can cure unemployment, which tentatively claimed that, "Public works would lead to a second round of spending as the workers spent their wages." Two months later Keynes, then nearing completion of his Treatise on money, and Hubert Henderson collaborated on a political pamphlet seeking to "provide academically respectable economic arguments" for Lloyd George's policies. It was titled Can Lloyd George do it? and endorsed the claim that "greater trade activity would make for greater trade activity with a cumulative effect". This became the mechanism of the "ratio" published by Richard Kahn in his 1931 paper "The relation of home investment to unemployment", described by Alvin Hansen as "one of the great landmarks of economic analysis". The "ratio" was soon rechristened the "multiplier" at Keynes's suggestion. The multiplier of Kahn's paper is based on a respending mechanism familiar nowadays from textbooks. Samuelson puts it as follows:
Let's suppose that I hire unemployed resources to build a $1000 woodshed. My carpenters and lumber producers will get an extra $1000 of income If they all have a marginal propensity to consume of 2/3, they will now spend $666.67 on new consumption goods. The producers of these goods will now have extra incomes they in turn will spend $444.44 Thus an endless chain of secondary consumption respending is set in motion by my primary investment of $1000. Samuelson's treatment closely follows Joan Robinson's account of 1937 and is the main channel by which the multiplier has influenced Keynesian theory. It differs significantly from Kahn's paper and even more from Keynes's book. The designation of the initial spending as "investment" and the employment creating respending as "consumption" echoes Kahn faithfully, though he gives no reason why initial consumption or subsequent investment respending should not have exactly the same effects. Henry Hazlitt, who considered Keynes as much a culprit as Kahn and Samuelson, wrote that
in connection with the multiplier (and indeed most of the time) what Keynes is referring to as "investment" really means any addition to spending for any purpose The word "investment" is being used in a Pickwickian, or Keynesian, sense. Kahn envisaged money as being passed from hand to hand, creating employment at each step, until it came to rest in a cul de sac (Hansen's term was "leakage"); the only culs de sac he acknowledged were imports and hoarding, although he also said that a rise in prices might dilute the multiplier effect. Jens Warming recognised that personal saving had to be considered, treating it as a "leakage" (p. 214) while recognising on p. 217 that it might in fact be invested. The textbook multiplier gives the impression that making society richer is the easiest thing in the world: the government just needs to spend more. In Kahn's paper, it is harder. For him, the initial expenditure must not be a diversion of funds from other uses, but an increase in the total expenditure: something impossible – if understood in real terms – under the classical theory that the level of expenditure is limited by the economy's income/output. On page 174, Kahn rejects the claim that the effect of public works is at the expense of expenditure elsewhere, admitting that this might arise if the revenue is raised by taxation, but says that other available means have no such consequences. As an example, he suggests that the money may be raised by borrowing from banks, since
it is always within the power of the banking system to advance to the Government the cost of the roads without in any way affecting the flow of investment along the normal channels. This assumes that banks are free to create resources to answer any demand. But Kahn adds that
no such hypothesis is really necessary. For it will be demonstrated later on that, pari passu with the building of roads, funds are released from various sources at precisely the rate that is required to pay the cost of the roads. The demonstration relies on "Mr Meade's relation" (due to James Meade) asserting that the total amount of money that disappears into culs de sac is equal to the original outlay, which in Kahn's words "should bring relief and consolation to those who are worried about the monetary sources" (p. 189). A respending multiplier had been proposed earlier by Hawtrey in a 1928 Treasury memorandum ("with imports as the only leakage"), but the idea was discarded in his own subsequent writings. Soon afterwards the Australian economist Lyndhurst Giblin published a multiplier analysis in a 1930 lecture (again with imports as the only leakage). The idea itself was much older. Some Dutch mercantilists had believed in an infinite multiplier for military expenditure (assuming no import "leakage"), since
a war could support itself for an unlimited period if only money remained in the country For if money itself is "consumed", this simply means that it passes into someone else's possession, and this process may continue indefinitely. Multiplier doctrines had subsequently been expressed in more theoretical terms by the Dane Julius Wulff (1896), the Australian Alfred de Lissa (late 1890s), the German/American Nicholas Johannsen (same period), and the Dane Fr. Johannsen (1925/1927). Kahn himself said that the idea was given to him as a child by his father.

Қоғамдық саясат талқылаулары

1929 жылғы сайлау жақындаған сайын «Кейнс жұмыссыздықты жеңілдету үшін капиталды дамытудың белсенді жақтаушысы болды». Консерватор канцлер Уинстон Черчилль кері пікір білдірді: «Мемлекеттік қарыз алу мен шығындар арқылы өте аз қосымша жұмыс орындығы және тұрақты жұмыс орындығы құру мүмкін емес» – бұл дәстүрлі Қаржы министрлігінің догмасы. Кейнс Қаржы министрлігінің көзқарасындағы қателікке тоқталып өтті. 1930 жылы Қаржы және өнеркәсіп жөніндегі Макмиллан комитетінде Қаржы министрлігінің екінші хатшысы сэр Ричард Хопкинсті тексеру кезінде, ол «капиталды дамыту жобалары жұмыссыздықты азайтуға еш пайда бермейді» деген «бірінші қағиданы» атап, «Қаржы министрлігі осы бірінші қағиданы ұстанады деу түсініксіздік болар ма?» деп сұрады. Хопкинс: «Бірінші қағида тым әрі кетіп барады. Бірінші қағида бізге абсолютті және қатаң догма ретінде қарауды талап етеді, солай емес пе?» деп жауап берді. Содан кейін сол жылы, жаңадан құрылған Экономистер комитетінде сөйлеген сөзінде Кейнс Канның жаңадан пайда болған көбейткіш теориясын қоғамдық жұмыстарды қолдау үшін пайдалануға тырысты, «бірақ Пигу мен Хендерсонның қарсылығы соңғы нәтижеде бұл теорияның көрінбеуін қамтамасыз етті». 1933 жылы ол «Таймс» газетінде «Гүлденуге апаратын жол» атты мақалалар сериясында Канның көбейткішін қолдауын кеңінен жариялады. А.С. Пигу сол кезде Кембридждегі жалғыз экономика профессоры болды. Ол жұмыссыздық мәселесіне үнемі қызығушылық танытты, өйткені 1913 жылғы «Жұмыссыздық» атты танымал еңбегінде оның «жалақы ставкалары мен сұраныс арасындағы үйлесімсіздік» салдарынан туындағанын айтқан. Кейнс Жалпы теорияның жылдарына дейін осы пікірді бөліскен болуы мүмкін. Оның практикалық ұсыныстары да көп айырмашылыққа ие болған жоқ: «1930-шы жылдардың басында» Пигу «жұмыспен қамтуды ынталандыруға бағытталған мемлекеттік шараларға көп рет қоғамдық қолдау көрсетті». Екі ғалымның арасындағы ең басты айырмашылық – теория мен практика арасындағы байланыс. Кейнс қоғамдық жұмыстарға қатысты ұсыныстарын негіздеу үшін теориялық база құруға тырысты, ал Пигу классикалық доктринадан бас тартуға бейімделмеді. Кейнс олар туралы сұрақ қойып: «Неліктен олар өздерінің практикалық қорытындыларына қатысты теорияларын ұстануға тырысады?» деді.

As the 1929 election approached "Keynes was becoming a strong public advocate of capital development" as a public measure to alleviate unemployment. Winston Churchill, the Conservative Chancellor, took the opposite view:
It is the orthodox Treasury dogma, steadfastly held [that] very little additional employment and no permanent additional employment can, in fact, be created by State borrowing and State expenditure. Keynes pounced on a flaw in the Treasury view. Cross examining Sir Richard Hopkins, a Second Secretary in the Treasury, before the Macmillan Committee on Finance and Industry in 1930 he referred to the "first proposition" that "schemes of capital development are of no use for reducing unemployment" and asked whether "it would be a misunderstanding of the Treasury view to say that they hold to the first proposition". Hopkins responded that "The first proposition goes much too far. The first proposition would ascribe to us an absolute and rigid dogma, would it not?" Later the same year, speaking in a newly created Committee of Economists, Keynes tried to use Kahn's emerging multiplier theory to argue for public works, "but Pigou's and Henderson's objections ensured that there was no sign of this in the final product". In 1933 he gave wider publicity to his support for Kahn's multiplier in a series of articles titled "The road to prosperity" in The Times newspaper. A. C. Pigou was at the time the sole economics professor at Cambridge. He had a continuing interest in the subject of unemployment, having expressed the view in his popular Unemployment (1913) that it was caused by "maladjustment between wage rates and demand" – a view Keynes may have shared prior to the years of the General Theory. Nor were his practical recommendations very different: "on many occasions in the thirties" Pigou "gave public support [ ] to State action designed to stimulate employment". Where the two men differed is in the link between theory and practice. Keynes was seeking to build theoretical foundations to support his recommendations for public works while Pigou showed no disposition to move away from classical doctrine. Referring to him and Dennis Robertson, Keynes asked rhetorically: "Why do they insist on maintaining theories from which their own practical conclusions cannot possibly follow?"

Жалпы теория

Кейнс өзінің негізгі еңбегінде – "Жұмыспен қамту, пайыз және ақшаның жалпы теориясы" (1936) – Кейнс экономикасының негізін құрайтын идеяларды ұсынды. Ол Ұлы депрессия кезінде жазылған, сол кезде АҚШ-та жұмыссыздық 25%-ға, ал кейбір елдерде 33%-ға дейін өсті. Кітап көбінесе теориялық тұрғыдан жазылған, бірақ ара-арасында сатиралық және әлеуметтік баяндамалармен көтеріңкі болады. Бұл еңбек экономикалық ой-пікірге терең ықпал етті және жарық көргеннен бері оның мағынасы туралы пікірталас тоқтамай келеді.

Кейнс және классикалық экономика

Кейнс "Жалпы теорияны" классикалық жұмыспен қамту теориясының тұжырымдамасымен бастайды, оны ол "Сей заңының" "Жеткізу өзінің сұранысын жасайды" деген тұжырымы арқылы сипаттайды. Ол сондай-ақ, өзінің теориясы ағылшын-саксондық laissez faire экономикасы тұрғысынан түсіндірілсе де, оның теориясы "тоталитарлық мемлекеттерге" еркін нарық саясатына қарағанда оңай бейімделетінін, яғни көбірек жалпылама екенін жазды. Классикалық теория бойынша, жалақы мөлшерлемесі еңбектің шекті өнімділігімен анықталады және сол мөлшерлемеде жұмыс істеуге дайын барлық адамдар жұмыспен қамтылады. Жұмыссыздық үйкеліс салдарынан немесе "ерікті" болуы мүмкін, яғни ол "заңнамаға, әлеуметтік тәжірибеге немесе жай ғана адамның тікелей қарсылығына" байланысты жұмысқа орналасудан бас тартудан туындайды, бірақ "классикалық постулаттар үшінші санаттың мүмкіндігін мойындамайды", оны Кейнс ерікті емес жұмыссыздық деп атайды. Кейнс классикалық теорияның "жалақы келісімдері нақты жалақыны анықтайды" деген қағидасына екі қарсылық білдіреді. Біріншісі, "еңбек ақысы шектеулер ішінде нақты емес, ақшалай жалақыны талап етеді". Екіншісі, классикалық теорияда "еңбектің нақты жалақысы еңбектің кәсіпкерлермен жасасқан жалақы келісімдеріне байланысты" делінеді, ал "ақшалай жалақы өзгерсе, классикалық мектеп бағалардың да шамамен бірдей пропорцияда өзгеретінін және нақты жалақы мен жұмыссыздық деңгейі бұрынғысымен бірдей болатынын күтер еді". Кейнс өзінің екінші қарсылығын негізгі деп санайды, бірақ көптеген зерттеушілер оның біріншісіне көбірек назар аударады: ақшаның сандық теориясы классикалық мектепті Кейнстің күткен қорытындысынан қорғайды деген пікір бар.

Жинақтау және инвестициялар

Жинақтау – тұтынуға жұмсалмаған табыстың бөлігі, ал тұтыну – инвестицияларға, яғни ұзақ мерзімді тауарларға бағытталмаған шығыстың бөлігі. Сондықтан жинақтау, қолма-қол ақшаны жинақтау (қорлау) және ұзақ мерзімді тауарлар сатып алуды қамтиды. Жалпы теорияның қарапайым өтімділікке қалау модельі таза қорлаудың немесе қорлауға деген сұраныстың болуын мойындамайды. Кейнс жұмыссыздықтың себебі – артық жалақы деген классикалық теорияны қабылдамай, жинақтау мен инвестиция арасындағы байланысқа негіделген балама ұсыныс жасайды. Оның пікірінше, кәсіпкерлердің инвестициялауға ынтасы қоғамның жинақтауға бейімділігімен үйлеспегенде жұмыссыздық туындайды (бейімділік – Кейнстің «талап» сөзіне синонимдерінің бірі). Жинақтау және инвестиция деңгейлері міндетті түрде тең болады, сондықтан табыс жинақтауға деген құштарлық инвестициялауға ынтадан аспайтын деңгейге дейін төмендейді. Инвестициялауға ынталандыру өндірістің физикалық жағдайлары мен болашақ пайдалылыққа қатысты психологиялық күтулердің өзара әрекеттесуінен туындайды; бірақ бұл факторлар белгілі болғаннан кейін, ынталандыру табысқа байланысты емес және тек пайыздық мөлшерлемеге (r) тәуелді болады. Кейнс оның r функциясы арқылы шақырылатын құнын «капиталдың шекті тиімділігінің графигі» деп атайды. Жинақтауға бейімділік мүлдем басқаша танылады. Жинақтау – тұтынуға жұмсалмаған табыстың бөлігі және:
басым психологиялық заңға сәйкес, жалпы табыс артқанда тұтыну шығындары да артады, бірақ сәл аз мөлшерде. Кейнс «Бұл психологиялық заң менің жеке ойлауымның қалыптасуында маңызды рөл атқарды» деп қосты.

Өтімділік артықшылығы

Кейнс ақша айналымын нақты экономиканың жағдайына әсер ететін басты факторлардың бірі деп қарастырды. Оған берген маңыздылығы – оның еңбектерінің инновациялық ерекшелігі және саяси қарсы тұратын монетарист мектебіне әсер етті. Ақша айналымы өтімділікке деген қалау функциясы арқылы іске қосылады, ол ақша айналымына сәйкес келетін сұраныс функциясы болып табылады. Ол экономиканың жағдайына байланысты адамдар қанша ақша ұстағысы келетінін көрсетеді. Кейнстің алғашқы (және ең қарапайым) түсіндірмесінде, 13-тарауда айтылғандай, өтімділікке деген қалау тек пайыздық ставкалармен – r арқылы анықталады, ол ақшаны қолма-қол ұстаудан бас тартумен байланысты табыс ретінде қарастырылады: сондықтан өтімділікке деген қалау L(r) деп жазылуы мүмкін және тепе-теңдікте сырттан белгіленген ақша айналымы M̂-ға тең болуы керек.

Кейнстің экономикалық моделі

Ақша айналымы, үнемдеу және инвестициялау табыс деңгейін анықтайды, бұл жоғарыдағы диаграммада көрсетілгендей, онда жоғарғы график ақша айналымын (тік осьте) пайыздық ставкамен көрсетеді. M̂ ликвидтік преференция функциясы арқылы үстем пайыздық ставка r̂-ті анықтайды. Пайыздық ставка капиталдың шекті тиімділігінің графигі арқылы инвестиция деңгейін Î анықтайды, төменгі диаграммада көк сызық түрінде көрсетілген. Осы диаграммадағы қызыл сызықтар әртүрлі Y табыстар үшін үнемдеуге бейімділікті көрсетеді; ал экономиканың тепе-теңдік жағдайына сәйкес келетін табыс Ŷ, белгіленген пайыздық ставкадағы үнемдеудің күтілетін деңгейі Î-ге тең болуы керек. Кейнстің күрделірек ликвидтік преференция теориясында (15-тарауда ұсынылған) ақшаға деген сұраныс табысқа да, пайыздық ставкаға да байланысты, сондықтан талдау күрделене түседі. Кейнс өзінің екінші ликвидтік преференция доктринасын теориясының қалған бөлігімен толыққандай біріктірмеді, оны Джон Хикске тапсырды: төмендегі IS LM моделіне қараңыз.

Жалақының қатаңдауы

Кейнс жалақының қатаңдығына негізделген жұмыссыздықтың классикалық түсіндірмесін қабылдамайды, бірақ оның жүйесінде жалақы деңгейінің жұмыссыздыққа қандай әсер ететіні нақты емес. Ол барлық жұмысшылардың жалақысын ұжымдық келісімдер арқылы белгіленген жалғыз мөлшерлемеге пропорционалды деп қарастырады және осы мөлшерлеме оның талқылауларында жеке түрде көрінбеу үшін өлшем бірліктерін таңдайды. Ол жалақы бірліктерімен өлшенген шамаларда жасырын түрде болады, бірақ ақшалай шамаларда болмайды. Сондықтан, оның нәтижелері басқа жалақы деңгейінде қалай өзгеретінін немесе өзгеше болатынын анықтау қиын, сонымен қатар ол бұл мәселе бойынша не ойлағанын да білу қиын.

Ақшалай түзетулер

Ақша ұсынымының артуы, Кейнстің теориясына сәйкес, пайыздық ставканың төмендеуіне және пайдалы жүзеге асырылатын инвестициялар көлемінің ұлғаюына алып келеді, соның салдарынан жалпы табыс та өседі.

Кейнс көбейтушісі

Кейнс 10-тарауда көбейтуші тақырыбын ашарда, Канның бұрынғы жұмысына сілтеме жасайды (төменде қараңыз). Ол Канның көбейтушісін өзінің «инвестициялық көбейтушісінен» ерекшелендіре отырып, «жұмыспен қамту көбейтушісі» деп атайды және екеуінің «біршама ғана ерекше» екенін айтады. Кейнстің көбейтушісін көптеген кейнсиандық авторлар Кейнстің өзінің теориясында маңызды рөл атқарады деп түсіндірді, мұндай түсініктемеге Кейнстің ұсынысын түсінудегі қиындық себеп болды. Канның көбейтушісі Сэмюэлсонның «Экономика» еңбегіндегі кейнсиандық теорияның сипаттамасына («Көбейтуші моделі») атау берді және Олвин Хансеннің «Кейнс бойынша нұсқаулықта» және Джоан Робинсонның «Жұмыспен қамту теориясына кіріспеде» де маңызды орын алды. Кейнс көбейтушінің логикалық теориясы мен капитал тауарлары саласындағы кеңеюдің салдары арасында шатасу бар екенін айтады, ол біртіндеп әсер етеді, уақыт кешігуіне байланысты және тек белгілі бір уақыттан кейін ғана сезіледі. Ол бұрынғы теорияны қолданатынын білдіреді. Көбейтуші кейіннен Кейнстің теориясының құрамдас бөлігі ретінде пайда болғанда (18-тарауда), ол бір айнымалының өзгеруіне жауап ретінде екінші айнымалының өзгеруін өлшеу құралы болып табылады. Капиталдың шекті тиімділігінің графигі экономикалық жүйенің тәуелсіз айнымалыларының бірі ретінде қарастырылады: «Ол [бізге] жаңа инвестициялардың көлемі қандай деңгейге жететінін көрсетеді». Көбейтуші содан кейін «инвестицияның өсуі мен жиынтық табыстың тиісті өсуі арасындағы қатынасты» көрсетеді. Г. Л. С. Шекл Кейнстің Канның көбейтушісінен алшақтауын кері қадам деп есептеді, өйткені көбейтушіні бірден-бір функционалдық қатынас ретінде қарастырғанда, біз көбейтуші сөзін тұтынуға бейімділіктің шекті деңгейін қарастырудың басқа бір жолы ретінде қолданамыз, бұл Г. М. Амброзидің «Кейнстің жазбаларын аздап «кері» деп санаған түсіндірушісінің мысалы» ретінде келтіріледі. Кейнс өзінің көбейтушісіне тұтынуға бейімділіктің шекті деңгейінің кері шамасын береді: k = 1 / S'(Y). Бұл барлық жинақталған қаражатты (тұрақты тауарларды сатып алуды қоса), тек ақша жинауды емес, жабық экономикадағы Канның көбейтушісінің формуласына сәйкес келеді. Кейнс өзінің формуласына анықтама мәртебесін берді (ол кез келген түсіндірмеден бұрын ұсынылды). Оның көбейтушісі, шын мәнінде, «инвестицияның өсуі мен жиынтық табыстың тиісті өсуі арасындағы қатынас» болып табылады, өйткені Кейнс оны 13-тараудағы өтімділік артықшылығы моделінен шығарды, бұл табыстың инвестициялардың өзгеруіне толыққанды жауап беруі керек екенін білдіреді. Бірақ оның 15-тараудағы моделі бойынша капиталдың шекті тиімділігінің графигіне енгізілген өзгерістер әсерін пайыздық мөлшерлеме мен табыс арасында, өтімділік артықшылығы функциясының ішінара туындыларына байланысты пропорцияда бөліседі. Кейнс өзінің көбейтуші формуласын қайта қарау қажеттігі туралы мәселені зерттеген жоқ.

Keynes introduces his discussion of the multiplier in Chapter 10 with a reference to Kahn's earlier paper (see below). He designates Kahn's multiplier the "employment multiplier" in distinction to his own "investment multiplier" and says that the two are only "a little different". Kahn's multiplier has consequently been understood by much of the Keynesian literature as playing a major role in Keynes's own theory, an interpretation encouraged by the difficulty of understanding Keynes's presentation. Kahn's multiplier gives the title ("The multiplier model") to the account of Keynesian theory in Samuelson's Economics and is almost as prominent in Alvin Hansen's Guide to Keynes and in Joan Robinson's Introduction to the Theory of Employment. Keynes states that there is
a confusion between the logical theory of the multiplier, which holds good continuously, without time lag and the consequence of an expansion in the capital goods industries which take gradual effect, subject to a time lag, and only after an interval
and implies that he is adopting the former theory. And when the multiplier eventually emerges as a component of Keynes's theory (in Chapter 18) it turns out to be simply a measure of the change of one variable in response to a change in another. The schedule of the marginal efficiency of capital is identified as one of the independent variables of the economic system: "What [it] tells us, is the point to which the output of new investment will be pushed " The multiplier then gives "the ratio between an increment of investment and the corresponding increment of aggregate income". G. L. S. Shackle regarded Keynes' move away from Kahn's multiplier as
a retrograde step For when we look upon the Multiplier as an instantaneous functional relation we are merely using the word Multiplier to stand for an alternative way of looking at the marginal propensity to consume ,
which G. M. Ambrosi cites as an instance of "a Keynesian commentator who would have liked Keynes to have written something less 'retrograde. The value Keynes assigns to his multiplier is the reciprocal of the marginal propensity to save: k  = 1 / S '(Y ). This is the same as the formula for Kahn's multiplier in a closed economy assuming that all saving (including the purchase of durable goods), and not just hoarding, constitutes leakage. Keynes gave his formula almost the status of a definition (it is put forward in advance of any explanation). His multiplier is indeed the value of "the ratio between an increment of investment and the corresponding increment of aggregate income" as Keynes derived it from his Chapter 13 model of liquidity preference, which implies that income must bear the entire effect of a change in investment. But under his Chapter 15 model a change in the schedule of the marginal efficiency of capital has an effect shared between the interest rate and income in proportions depending on the partial derivatives of the liquidity preference function. Keynes did not investigate the question of whether his formula for multiplier needed revision.

Өтімділік тұзағы

Ликвидтілік тұзағы – жұмыссыздықты азайтудағы монетарлық саясаттың тиімділігіне кедергі келтіретін құбылыс. Экономистер, әдетте, пайыздық ставка белгілі бір шектен төмен түспейді деп санайды, бұл көбінесе нөлге немесе сәл теріс санға тең деп есептеледі. Кейнс бұл шектің нөлден айтарлықтай жоғары болуы мүмкін екенін айтты, бірақ оған көп маңыз бермеді. "Ликвидтілік тұзағы" термині Деннис Робертсонның "Жалпы теорияға" түсініктемелерінде пайда болды, бірақ Джон Хикс "Мистер Кейнс және классиктер" еңбегінде сәл өзгеше ұғымның маңыздылығын атап өтті. Егер экономиканың жағдайы өтімділікке қалаушылық қисығының тік болуына әкелсе, бұл r-дың ең төменгі шегіне жақындағанда болады, онда ақша ұсынымының (M̂) өзгеруі тепе-теңдік пайыздық ставкасы (r̂) немесе, егер басқа қисықтарда жеткілікті тіктеп тұру болмаса, нәтижесіндегі табысқа (Ŷ) көбінесе ешқандай әсер етпейді. Хикс айтқандай, "Монетарлық құралдар пайыздық ставканы одан әрі төмендетуге мәжбүрлей алмайды". Пол Кругман ликвидтілік тұзағын жан-жақты зерттеді, ол мыңжылдықтар тоғысында жапон экономикасының алдында тұрған мәселе екенін мәлімдеді. Оның кейінгі сөздері бойынша:
Қысқа мерзімді пайыздық ставкалар нөлге жуық болды, ұзақ мерзімді ставкалар тарихи ең төменгі деңгейде болды, бірақ жеке инвестициялар экономиканы дефляциядан шығаруға жеткіліксіз болды. Мұндай жағдайда монетарлық саясат Кейнс сипаттағандай тиімсіз болды. Жапония Банкі ақша ұсынымын арттыруға жасаған әрекеттері тек қана банк резервтерін және мемлекеттік қолма-қол ақшаны көбейтті.

Сауда тепе-теңдігінің бұзылуына қатысты пікірлер

Өмірінің соңғы жылдары Джон Мейнард Кейнс халықаралық саудадағы тепе-теңдік мәселесімен шұғылданды. Ол 1944 жылы Бреттон-Вудс халықаралық валюталық басқару жүйесін құрған Біріккен Ұлттар Ұйымының ақша-несие және қаржы конференциясына британдық делегацияның жетекшісі болды. Ол Халықаралық Клирингтік Одақ үшін «Кейнс жоспары» деп аталатын ұсыныстың негізгі авторы еді. Жоспардың екі басқарушы қағидасы – өтімді қалдықтарды реттеу мәселесі қосымша «халықаралық ақшаны» «жасату» арқылы шешілуі керек, ал борышкер мен кредитор тепе-теңдікті бұзушылар ретінде шамалы дараланатын болады. Бірақ бұл жоспарлар, ішінара, «американдық пікірдің борышкер мен кредитор арақатынастарындағы мұндай жаңа принципті қабылдауға құлшынбауы» себепті қабылданбады. Жаңа жүйе еркін саудаға (сыртқы сауданы либерализациялауға) емес, сауда тепе-теңдігін қамтамасыз ету үшін халықаралық сауданы реттеуге негізделген. Сауда артығы бар елдер оны жоюға күшті ынта алатын болады, бұл басқа елдердің тапшылығын автоматты түрде жояды. Кейнс өзінің валютасын шығаратын жаһандық банк ұсынды – банкор, ол ұлттық валюталармен бекітілген бағамы бойынша айырбасталатын және елдер арасындағы есептесу бірлігіне айналатын, яғни елдің сауда тапшылығын немесе сауда артығын өлшеу үшін қолданылатын болады. Әр елдің Халықаралық Клирингтік Одақта банкор шотында ашық несие алу мүмкіндігі болады. Ол сауда артығы әлемдік жалпы сұраныстың әлсіреуіне алып келетінін атап көрсетті – сауда артығы бар елдер сауда серіктестеріне «теріс сыртқы әсер» етеді және тапшылықтағы елдерге қарағанда әлемдік өркендеуге үлкен қауіп төндіреді. Кейнс сауда тепе-теңдігін сақтау үшін сауда артығы бар елдер салық төлеуі керек деп ойлады. «Ұлттық өзін-өзі қамтамасыз ету» (The Yale Review, 22-том, 4-сан, 1933 жылғы маусым) мақаласында ол еркін сауданың тудырған мәселелерін көрсетті. Оның пікірін көптеген экономистер мен сол кездегі сарапшылар қолдады, кредитор елдер де борышкер елдер сияқты айырбастағы тепе-теңдікке жауапты болуы мүмкін және екеуі де сауданы тепе-теңдікке келтіруге міндетті болуы керек. Олай етпеген жағдайда, ауыр салдарлар болуы мүмкін. «Экономист» журналының сол кездегі редакторы Джеффри Кроутердің сөзімен айтқанда: «Егер елдер арасындағы экономикалық қатынастар қандай да бір жолмен тепе-теңдікке жақын болмаса, онда әлемді хаостың зиянды салдарынан құтқаратын қаржылық келісімдер жиынтығы жоқ». Бұл идеялар Ұлы депрессияға дейінгі оқиғалармен байланысты, онда Кейнс пен басқалардың пікірінше, халықаралық несие беру, негізінен АҚШ-тан, салауатты инвестициялау мүмкіндігінен асып, өнімді емес және спекулятивті мақсаттарға жұмсалды, бұл өз кезегінде дефолт пен несие беру процесінің кенеттен тоқтауына әкелді. Кейнстің ықпалымен соғыстан кейінгі экономикалық оқулықтар саудадағы тепе-теңдікке ерекше мән берді. Мысалы, «Ақшаның негізгі сипаттамалары» атты танымал оқулықтың екінші басылымы он тараудың соңғы үшеуін валюталық басқару мәселелеріне, әсіресе «тепе-теңдік мәселесіне» арнады. Алайда, соңғы жылдары, 1971 жылы Бреттон-Вудс жүйесінің күшін жойғаннан бастап, 1980 жылдары монетарист мектептердің ықпалының күшеюімен және әсіресе сауда теңгерімінің үлкен және тұрақты бұзылыстарына байланысты, бұл алаңдаушылықтар – және әсіресе сауда артығының тұрақсыздандыру әсерлері туралы алаңдаушылықтар – экономиканың негізгі ағымынан көбінесе жоғалып кетті және Кейнстің көзқарастары назардан тыс қалды. 2007-2008 жылдардағы қаржы дағдарысынан кейін олар қайтадан назар аударуда.

In the last few years of his life, John Maynard Keynes was much preoccupied with the question of balance in international trade. He was the leader of the British delegation to the United Nations Monetary and Financial Conference in 1944 that established the Bretton Woods system of international currency management. He was the principal author of a proposal – the so called Keynes Plan – for an International Clearing Union. The two governing principles of the plan were that the problem of settling outstanding balances should be solved by 'creating' additional 'international money', and that debtor and creditor should be treated almost alike as disturbers of equilibrium. In the event, though, the plans were rejected, in part because "American opinion was naturally reluctant to accept the principle of equality of treatment so novel in debtor creditor relationships". The new system is not founded on free trade (liberalization of foreign trade) but rather on regulating international trade to eliminate trade imbalances. Nations with a surplus would have a powerful incentive to get rid of it, which would automatically clear other nations' deficits. Keynes proposed a global bank that would issue its own currency—the bancor—which was exchangeable with national currencies at fixed rates of exchange and would become the unit of account between nations, which means it would be used to measure a country's trade deficit or trade surplus. Every country would have an overdraft facility in its bancor account at the International Clearing Union. He pointed out that surpluses lead to weak global aggregate demand – countries running surpluses exert a "negative externality" on trading partners, and posed far more than those in deficit, a threat to global prosperity. Keynes thought that surplus countries should be taxed to avoid trade imbalances. In "National Self Sufficiency" The Yale Review, Vol. 22, no. 4 (June 1933), he already highlighted the problems created by free trade. His view, supported by many economists and commentators at the time, was that creditor nations may be just as responsible as debtor nations for disequilibrium in exchanges and that both should be under an obligation to bring trade back into a state of balance. Failure for them to do so could have serious consequences. In the words of Geoffrey Crowther, then editor of The Economist, "If the economic relationships between nations are not, by one means or another, brought fairly close to balance, then there is no set of financial arrangements that can rescue the world from the impoverishing results of chaos." These ideas were informed by events prior to the Great Depression when – in the opinion of Keynes and others – international lending, primarily by the U. S., exceeded the capacity of sound investment and so got diverted into non productive and speculative uses, which in turn invited default and a sudden stop to the process of lending. Influenced by Keynes, economic texts in the immediate post war period put a significant emphasis on balance in trade. For example, the second edition of the popular introductory textbook, An Outline of Money, devoted the last three of its ten chapters to questions of foreign exchange management and in particular the 'problem of balance'. However, in more recent years, since the end of the Bretton Woods system in 1971, with the increasing influence of Monetarist schools of thought in the 1980s, and particularly in the face of large sustained trade imbalances, these concerns – and particularly concerns about the destabilizing effects of large trade surpluses – have largely disappeared from mainstream economics discourse and Keynes' insights have slipped from view. They are receiving some attention again in the wake of the financial crisis of 2007–08.

Ұлы депрессияның бұрылыс нүктесі

Кейнс мансабының басында Альфред Маршаллға жақын, еркін сауданың артықшылықтарына берік сенген экономист болды. 1929 жылғы дағдарыстан бастап, британдық биліктің фунт стерлингтің алтын паритетін қорғауға және номиналды жалақылардың қатаңдығына берілгендігін байқап, ол біртіндеп протекционистік шараларды қолдауға көшті. 1929 жылдың 5 қарашасында Макмиллан комитетінде британдық экономиканы дағдарыстан шығару жолдары талқыланғанда, Кейнс импортқа тарифтер енгізудің сауда балансын теңгерлеуге көмектесетінін айтты. Комитет баяндамасының «импортты бақылау және экспортты қолдау» деген бөлімінде толық жұмыспен қамтылмаған экономикада тарифтерді енгізу өндіріс пен жұмыспен қамтуды жақсартуға мүмкіндік беретіні атап көрсетілді. Осылайша, сауда дефицитінің азаюы елдің өсуіне жағдай жасайды. 1930 жылы Экономикалық кеңесшілер кеңесіне жолдаған хатында ол өндіріс тауарлары жағдайында маманданудан алынатын пайданың шамасын күмәндандырды. Макмиллан комитетінің жұмысына қатысқанда, ол енді «ұлттық маманданудың өте жоғары деңгейіне сенбейтінін» және «қазіргі уақытта тірі қалуға шамасы келмейтін кез келген саладан бас тартудан» бас тартқанын мойындады. Сондай-ақ, ол салыстырмалы артықшылықтар теориясының тұрақсыздығын сынады, оның пікірінше, бұл теория салыстырмалы артықшылықтарды толығымен бекітіп, практикада ұлттық ресурстардың ысырап болуына әкеледі. «Ұлттық дербестік» еңбегінде ол былай деді: Осылайша, ол енді салыстырмалы артықшылықтар теориясына (еркін сауданың негізі) сенбейді, бұл теория сауда дефицитінің маңызды еместігін, өйткені сауда өзара тиімді екенін айтады. Бұл оның халықаралық сауданы либерализациялауды (еркін сауданы) Бреттон-Вудс келісіміндегі ұсыныстарындағы сауда тепе-теңдігін қамтамасыз етуге бағытталған реттеу жүйесімен алмастыруға деген ниетін де түсіндіреді.

Соғыстан кейінгі кейнсиандық

Кейнстің идеялары Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін кеңінен қабылданды, ал 1970-ші жылдардың басына дейін кейнсиандық экономика Батыс индустрияланған елдердегі экономикалық саясатты қалыптастырушыларға басты шабыт көзі болды. Үкіметтер үздіксіз түрде жоғары сапалы экономикалық статистика дайындады және саясатын нормаға айналған кейнсиандық теорияға негіздеуге тырысты. Әлеуметтік либерализм мен әлеуметтік демократияның алғашқы кезеңінде Батыс капиталистік елдердің көпшілігі төмен, тұрақты жұмыссыздық пен шағын инфляциядан ләззат алды, бұл кезең капитализмнің алтын ғасыры деп аталды. Саясат тұрғысынан алғанда, соғыстан кейінгі кейнсиандық экономиканың екі құралы – фискалдық және ақша-кредиттік саясат болды. Бұл екі құралдың кейін Кейнс есімдерімен байланыстырылуына қарамастан, экономикалық тарихшы Дэвид Коландер сияқтылар олардың, шын мәнінде, Кейнстің функционалдық қаржы теориясын Абба Лернер түсіндіргенінің нәтижесі екенін және оларды «кейнсиандық» емес, «лернерлік» деп атау қажет деп санайды. 1950-ші жылдары үкімет тарапынан орташа деңгейдегі сұраныс индустриялық дамуға жетекшілік етті, фискалдық және ақша-кредиттік контрциклдік саясатты қолдану жалғасты, ал 1960-шы жылдары «өркендеу» шыңына жетті, онда көптеген кейнсиандар өркендеудің енді тұрақты болатынына сенді. 1971 жылы АҚШ-тың республикалық президенті Ричард Никсон тіпті «Мен қазір экономикада кейнсианмын» деп мәлімдеді. 1960-шы жылдардың соңынан бастап кейнсиандық болжамдарды сынаған жаңа классикалық макроэкономикалық бағыты пайда болды (қатты бағаларға қараңыз) және, әсіресе 1970-ші жылдары, кейбір құбылыстарды жақсырақ түсіндіре алды. Ол микронегіздерге нақты және қатаң ұстанумен, сондай-ақ математикалық модельдеудің күрделілігін арттырумен сипатталды. 1973 жылғы мұнай дағдарысы мен 1970-ші жылдардың экономикалық проблемалары кейнсиандық экономиканың беделін төмендетті. Осы кезеңде көптеген экономикалар жоғары және өсіп келе жатқан жұмыссыздықпен, сондай-ақ жоғары және өсіп келе жатқан инфляциямен күресті, бұл Филипс қисығының болжамын жоққа шығарды. Бұл стагфляция экспансиялық (экономикалық төмендеуге қарсы) және қысқарту (инфляцияға қарсы) саясатты бір мезгілде қолдану қажеттігін көрсетті. Бұл дилемма 1960-шы жылдардың кейнсиандық консенсусына жақын тұжырымдаманың аяқталуына және 1970-ші жылдарда монетаризм, ұсыныс жағындағы экономика сияқты классикалық талдауларға негізделген идеялардың өркендеуіне әкелді, сонымен қатар жаңа кейнсиандық экономиканың пайда болуын жеделдетті. Бұл мектеп кейнсиандық және неоклассикалық болжамдардың ең реалистік аспектілерін біріктіруге және оларды бұрынғыдан да қатаң теориялық негізге қоюға тырысты. 1980-ші жылдардың ортасында жаңа классикалық модельдермен байланысты жұмыссыздықтың жоғары деңгейі мен жалпы ішкі өнімнің өсу қарқынының күмәнділігін сынға алу үшін қолданылған бір ойлау бағыты төмен жұмыссыздық пен максималды экономикалық өсуді инфляцияның шағын өсуінің есебінен қамтамасыз ету болды (оның салдары индексация және басқа әдістермен бақылауға алынды, ал оның жалпы деңгейі Мартин Вайцманның үлестік экономикасы сияқты саясаттар арқылы төмен және тұрақты ұсталды).

Keynes's ideas became widely accepted after World War II, and until the early 1970s, Keynesian economics provided the main inspiration for economic policy makers in Western industrialized countries. Governments prepared high quality economic statistics on an ongoing basis and tried to base their policies on the Keynesian theory that had become the norm. In the early era of social liberalism and social democracy, most western capitalist countries enjoyed low, stable unemployment and modest inflation, an era called the Golden Age of Capitalism. In terms of policy, the twin tools of post war Keynesian economics were fiscal policy and monetary policy. While these are credited to Keynes, others, such as economic historian David Colander, argue that they are, rather, due to the interpretation of Keynes by Abba Lerner in his theory of functional finance, and should instead be called "Lernerian" rather than "Keynesian". Through the 1950s, moderate degrees of government demand leading industrial development, and use of fiscal and monetary counter cyclical policies continued, and reached a peak in the "go go" 1960s, where it seemed to many Keynesians that prosperity was now permanent. In 1971, Republican US President Richard Nixon even proclaimed "I am now a Keynesian in economics." Beginning in the late 1960s, a new classical macroeconomics movement arose, critical of Keynesian assumptions (see sticky prices), and seemed, especially in the 1970s, to explain certain phenomena better. It was characterized by explicit and rigorous adherence to microfoundations, as well as use of increasingly sophisticated mathematical modelling. With the oil shock of 1973, and the economic problems of the 1970s, Keynesian economics began to fall out of favour. During this time, many economies experienced high and rising unemployment, coupled with high and rising inflation, contradicting the Phillips curve's prediction. This stagflation meant that the simultaneous application of expansionary (anti recession) and contractionary (anti inflation) policies appeared necessary. This dilemma led to the end of the Keynesian near consensus of the 1960s, and the rise throughout the 1970s of ideas based upon more classical analysis, including monetarism, supply side economics, hastened the emergence of New Keynesian economics, a school that sought to unite the most realistic aspects of Keynesian and neo classical assumptions and place them on more rigorous theoretical foundation than ever before. One line of thinking, utilized also as a critique of the notably high unemployment and potentially disappointing GNP growth rates associated with the new classical models by the mid 1980s, was to emphasize low unemployment and maximal economic growth at the cost of somewhat higher inflation (its consequences kept in check by indexing and other methods, and its overall rate kept lower and steadier by such potential policies as Martin Weitzman's share economy).

Мектептер

Қазіргі уақытта Кейнстің мұрасын жалғастыратын бірнеше экономикалық ойлау мектептері бар, олардың ішінде ең белгілілері – неокейнстік экономика, жаңа кейнстік экономика, посткейнстік экономика және жаңа неоклассикалық синтез. Кейнстің өмірбаяуын жазған Роберт Скидельский посткейнстік мектептің Кейнстің ақша теориясын ұстануы және ақшаның бейтараптығын қабылдамауы арқасында оның еңбектерінің рухына ең жақын болғанын жазады. Бүгінде осы идеялар, қандай болса да, академиялық ортада Кейнстің оларды жинақтау, дамыту және танымал етудегі рөліне байланысты «кейнстік экономика» деп аталады. Соғыстан кейінгі кезеңде кейнсиандық талдау неоклассикалық экономикамен біріктіріліп, «неоклассикалық синтез» деп аталатын және макроэкономикалық ой-пікірге басымдық берген неокейнсиандық экономиканы тудырды. Толық жұмыспен қамтуға автоматты түрде ұмтылыс жоқ дегенімен, көптеген адамдар мемлекеттік саясат оны қамтамасыз етсе, экономика неоклассикалық теория болжағандай қалыптасады деп сенді. 1970-ші жылдардағы стагфляция неокейнсиандық экономиканың соғыстан кейінгі үстемдігін бұзды. 1980-ші жылдары макроэкономистер арасында келісім болмады, осы кезеңде жаңа кейнсиандық экономика дамыды, ол жаңа классикалық макроэкономикамен бірге қазіргі консенсусқа, яғни жаңа неоклассикалық синтезге айналды. Посткейнсиандық экономистер, керісінше, неоклассикалық синтезді және жалпы алғанда макроэкономикаға қолданылатын неоклассикалық экономиканы қабылдамайды. Посткейнсиандық экономика – неокейнсиандық және жаңа кейнсиандық экономиканың екеуі де дұрыс емес және Кейнстің идеяларын бұрмалап түсіндіру деп санайтын балама мектеп. Посткейнсиандық мектеп әртүрлі көзқарастарды қамтиды, бірақ ол басқа, көбірек танымал кейнстік мектептерге қарағанда аз ықпал етті. Кейнстің идеяларын түсіндіру оның кейнстік саясаттың халықаралық үйлестірілуіне, халықаралық экономикалық институттардың қажеттілігіне және экономикалық күштердің соғысқа немесе бейбітшілікке қалай әсер ететініне баса назар аударды.

Multiple schools of economic thought that trace their legacy to Keynes currently exist, the notable ones being neo Keynesian economics, New Keynesian economics, post Keynesian economics, and the new neoclassical synthesis. Keynes's biographer Robert Skidelsky writes that the post Keynesian school has remained closest to the spirit of Keynes's work in following his monetary theory and rejecting the neutrality of money. Today these ideas, regardless of provenance, are referred to in academia under the rubric of "Keynesian economics", due to Keynes's role in consolidating, elaborating, and popularizing them. In the postwar era, Keynesian analysis was combined with neoclassical economics to produce what is generally termed the "neoclassical synthesis", yielding neo Keynesian economics, which dominated mainstream macroeconomic thought. Though it was widely held that there was no strong automatic tendency to full employment, many believed that if government policy were used to ensure it, the economy would behave as neoclassical theory predicted. This post war domination by neo Keynesian economics was broken during the stagflation of the 1970s. There was a lack of consensus among macroeconomists in the 1980s, and during this period New Keynesian economics was developed, ultimately becoming along with new classical macroeconomics a part of the current consensus, known as the new neoclassical synthesis. Post Keynesian economists, on the other hand, reject the neoclassical synthesis and, in general, neoclassical economics applied to the macroeconomy. Post Keynesian economics is a heterodox school that holds that both neo Keynesian economics and New Keynesian economics are incorrect, and a misinterpretation of Keynes's ideas. The post Keynesian school encompasses a variety of perspectives, but has been far less influential than the other more mainstream Keynesian schools. Interpretations of Keynes have emphasized his stress on the international coordination of Keynesian policies, the need for international economic institutions, and the ways in which economic forces could lead to war or could promote peace.

Кейнсиандық және либерализм

2014 жылы жарияланған мақаласында экономист Алан Блиндер АҚШ-тағы қоғамдық пікірдің "ешқандай нақты себептермен емес" кейнсиандық идеологияны либерализммен байланыстырғанын айтады және мұның дұрыс емес екенін мәлімдейді. Мысалы, президенттер Рональд Рейган (1981–89) және Джордж Буш (2001–09) екеуі де консервативті саясаткерлер болғанымен, іс жүзінде кейнсиандық саясатты қолдады. Сонымен қатар, салықты төмендету дағдарыс кезінде инфрақұрылымға жұмсалатын қаражаттай тиімді фискалдық ынталандыруды қамтамасыз етеді. Блиндер: "Егер сіз студенттеріңізге 'кейнсиандық' идеологияның консервативті де, либералды да емес екенін үйретпесеңіз, онда оқушыларыңызға осыны үйретуіңіз керек" деген қорытындыға келді.

Макроэкономикалық ойдың басқа да бағыттары

Кейнстік экономика мектептері экономикалық мәселелердің қандай екендігі туралы ұқсас көзқарастарға ие басқа да мектептермен қатар тұр, бірақ олардың себептері мен оларды шешудің ең тиімді жолдары бойынша әртүрлі пікірде. Бүгінде осы ой-сана мектептерінің көпшілігі заманауи макроэкономикалық теорияның құрамына енді.

Стокгольм мектебі

Стокгольм мектебі Кейнстің Бас теориясын жариялаған шамамен бір уақытта өркендеді және бизнес айналымдары мен жұмыссыздық мәселелеріне ортақ алаңдаушылық танытты. Швед экономистерінің екінші буыны да экономикалық төмендеу кезеңінде үкіметтік араласуды, яғни шығындар арқылы қолдауды жақтады, бірақ олар Кейнстің теориясының негізін одан бұрын түсінген-тұсын деген мәселеде пікірлер екіге бөлінген.

Монетаризм

1960 жылдары монетаристер мен кейнсиандар арасында экономиканы тұрақтандыруда мемлекеттің рөлі туралы пікірталас болды. Монетаристер де, кейнсиандар да бизнес айналымдары, жұмыссыздық және дефляция сияқты мәселелердің жеткіліксіз сұраныстан туындайтынына келіседі. Дегенмен, олар экономиканың өзіндік тепе-теңдік табу қабілеті және мемлекеттік араласудың қажетті деңгейі туралы түбегейлі түрлі көзқарастарға ие болды. Кейнсиандар дискрециялық фискалдық және ақша-кредит саясатын қолдануды баса назарлады, ал монетаристер ақша-кредит саясатының басымдығын және оның ережелер негізінде жүзеге асырылуын жақтады. Бұл пікірталас 1980-ші жылдары көбінесе шешілді. Содан бері экономистер орталық банктердің экономиканы тұрақтандыруға жауапкершілікті көбінесе өздеріне алуы керек екеніне және ақша-кредит саясатының көбінесе Тейлор ережесін ұстануы керек екеніне келіседі, көптеген экономистер оны Ұлы тыныштықпен байланыстырады. Алайда, 2007-2008 жылдардағы қаржы дағдарысы көптеген экономистер мен үкіметтерді фискалдық шаралардың қажеттілігіне көндірді және өтімділік тұзағында экономиканы тек ақша-кредит саясаты арқылы жандандырудың қиындығын көрсетті.