Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жаңа Зеландияның Кентербери қаласындағы қала және сайлау округі
Town in Canterbury, New Zealand
the electorate
Каяпои өзінің маңызды колониялық пасы, Те Кохака а каикаи а варо, қуатты Каи Таху абыройы Тұрақәутахи құрғандығымен белгілі. Құдіретті Тұахурири руының ұлы Тұрақәутахи тарихи Отаутахиге (қазіргі Крайстчерчтің орны) зор ықпал еткен. Оның отбасы 1831 жылы Те Раупараха мен оның ізбасарлары шабуыл жасағанға дейін осы аймақтағы паны басқарды. Па – өте күрделі әлеуметтік құрылымы бар білім, экономика және табиғи ресурстардың ірі орталықтарының бірі болды. Барлық шешімдерді жоғары білікті тохунгамен кеңескен ақсүйектер қабылдады. Па орнын таңдағанда Тұрақәутахи басқа жерлерден тамақ (каи) арқанмен паның қорғаныш қабырғаларына тартылып ("пои" деп аталады), сондай-ақ батпақтың ортасында орналасқандықтан жеткізілуі керек екенін анықтады. Осылайша Каяпои атауын алды, оны "экономика" метафорасы ретінде түсіндіруге болады. Каяпои 2010 жылғы Кентербери және 2011 жылғы ақпан айындағы Крайстчерч жер сілкіністерінен ауыр зардап шекті, көптеген үйлерді тұруға жарамсыз, ал бизнестерді жұмыс істеуге мүмкін емес етті. Үлкен аумақтар тұрғын үйлерге жарамсыз аймақтарды қамтитын тұрғын үйлік қызыл аймақтың құрамына енгізілді.
Kaiapoi is known for its substantial precolonial pā, Te Kōhaka a kaikai a waro, established by powerful Kāi Tahu nobleman Tūrākautahi. One of the sons of the powerful rangatira Tūāhuriri, Tūrākautahi exerted vast influence over historical Ōtautahi (the site of modern day Christchurch). His family controlled the pā he established in the area until it was sacked in 1831 by Te Rauparaha and his followers. The pā was one of the greatest centre of knowledge, economics and natural resources, with a highly complex social structure. All decisions were undertaken by the nobility, who consulted with highly skilled tohunga. In selecting the pā site, Tūrākautahi determined that food (kai) would need to be poi ("swung in" swung over the pā's protective walls via rope, and also because it lay in the middle of a swamp) from other places. This is how Kaiapoi got its name, and can translated as a metaphor for "economics." Kaiapoi suffered extensive damage in the 2010 Canterbury and also the February 2011 Christchurch earthquakes, which rendered many homes uninhabitable and businesses inoperable. Large areas were condemned as part of a residential red zone covering uninhabitable areas.
Ньои Тау па сайты
Каяпои атауы маори пасынан (бекітілген ауыл) шыққан, оны шамамен 1700 жылы қазіргі қаланың солтүстігінде Нгай Таху басшысы Туракаутахи салған. Кейін Оңтүстік аралдағы ең ірі бекітілген ауылға айналған ол, бұрынғы Вайтаха тайпасының бекінісі орналасқан жерде салынған. Нгай Таху олардың тарихы мен дәстүрлерін қабылдады. Туракаутахи – Туахуриридің екінші ұлы болғандықтан, осы аймақтың хапуы (кіші тайпасы) – Ngāi Tūāhuriri деп аталады. Па орнын таңдағанда, Туракаутахи басқа жерлерден kai (тамақ/ресурстар) poi (әкелінуі) қажет екенін түсінді, сондықтан Каяпои атауы "экономика" метафорасы ретінде түсіндіріледі. Ракахури және Таэруту су жолдары арқылы Каяпоиға немесе одан барлық түрлі ресурстар тасымалданды, оның ішінде: Арахура өзенінен пунаму, Стюарт аралы / Ракиура төңірегіндегі аралдардан тити (көк құс), ал Майор аралы / Тухуадан – обсидиан.
Kaiapoi takes its name from the Māori pā (fortified village) which was built just north of the site of the current town around the year 1700 by the Ngāi Tahu chief Tūrākautahi. Eventually to become the largest fortified village in the South Island, it lay on the site of a stronghold of an earlier tribe, Waitaha whose history and traditions Ngāi Tahu eventually adopted. Tūrākautahi was the second son of Tūāhuriri, consequently Ngāi Tūāhuriri is the name of the hapu (subtribe) of this area. In selecting the pā site, Tūrākautahi determined that kai (food/resources) would need to be poi (swung in) from other places hence the name Kaiapoi which it is said can be translated as a metaphor for "economics". All manner of resources were transported along the waterways of the Rakahuri and Taerutu on their way to or from Kaiapoi, including: pounamu from the Arahura River, tītī (muttonbird) from the islands around Stewart Island / Rakiura, and obsidian from Mayor Island / Tuhua.
Те Раупарахамен қақтығыс
Палар көбінесе Қаяпохия деп қате аталады, бұл жергілікті Ngāi Tūāhuriri халқы үшін қорлық саналып, олардың ата-бабалары 1832 жылы Те Раупараха мен оның Ngāti Toa одақтастарымен қоршауға алынып, па-да қаза тапқан. Ngāi Tahu-ға қарсы жасалған алғашқы шабуыл 1827–28 жылдары Кайкоурада болды. Ngāi Tahu жазбаларында Кайкоураның Ngāti Kurī халқының өз туыстарын, Ngāti Kahungunu-дың Tū te pākihi rangi hapū-ын күтіп алу үшін жағажайға келгені айтылады. Бірақ олар мылтықпен қаруланған Ngāti Toa каноэлерінің флотын тапты, олар шабуыл жасап, оларды өлтірді. Те Раупараха мен оның тайпалары кейін Каяпоидің Ngāi Tahu-ына пунамуға мылтықтармен сауда жасау үшін келді. Каяпои халқы Кайкоурадағы туыстарына жасалған шабуыл туралы көп ұзамай білді, ал Каяпои па-сындағы Ngāpuhi жауынгері Ngāti Toa басшысының ертеңгі таңда шабуыл жоспарлап жатқанын естіді. Жақында қайтыс болған әпкесінің қабірін қорлағанына ашуланған Tama i hara nui келесі күні кек алу шабуылын ұйымдастырып, Ngāti Toa басшыларын, соның ішінде Te Pēhi Kupeni өлтірді. Ngāti Toa-ның танымал басшысы тек Те Раупараха ғана өлтірілмеді. Те Раупараха Капити аралына кек алуды жоспарлау үшін қайтып келді. 1830 жылдың қараша айының басында ол капитан Джон Стюартты, Elizabeth бригінің капитанын, өзін және жауынгерлерін кемеде жасыруға көндірді. Содан кейін олар қазіргі Акароаға жақын Такапунекедегі Ngāi Tahu халқына зығыр саудасы үшін сылтаумен келді. Капитан Стюарт Те Maiharanui-ді бригке мінгізіп, палубаның астына алып кетуге көндірді, онда Те Раупараха мен оның адамдары бас, оның әйелі мен қызын тұтқынға алды. Те Раупараханың адамдары Такапунекені тонау үшін жағаға шықты. Бриг Те Maiharanui мен оның отбасын тұтқын күйімен Капитиге қайтып келді. Дәстүр бойынша, қызының құлдыққа түскенін көргісі келмей, Tama i hara nui оны тұншықтырып, теңізге лақтырған. Те Раупараха содан кейін Tama i hara nui-ді Ngāti Toa басшысы Те Pēhi-дің әйеліне берді, ол Tama i hara nui-ді азаптап өлтірді. Оның әйелі де сондай тағдырға ұшырады. Те Раупараха 1831–32 жылғы жазда Каяпои Ngāi Tahu-ға қарсы ірі шабуыл ұйымдастырды. Қарулы Ngāti Toa-ны тойтарға мылтықтары жоқ Ngāi Tahu қорғаныс стратегиясын қабылдады және Ngāti Toa-ның паны қоршап тұрған ағаш палисадаларын бұзуға шамасы келмейді деп үміттенді. Қоршау үш айға созылды. Бірақ екі тайпа арасындағы шайқаста бір баспана өртеніп кетті. Солтүстік-батыс желдің әсерінен палисадалар тез тұтанды, бұл Ngāti Toa жауынгерлеріне ауылға кіруге, басшыларын тұтқынға алуға және халықты өлтіруге мүмкіндік берді. Ngāti Toa содан кейін Банкс түбегіндегі тайпаларға шабуыл жасап, Акароа портындағы Ōnawe-дегі басты бекіністі басып алды.
The pā is often mistakenly called Kaiapohia, which can be considered an insult to local Ngāi Tūāhuriri whose ancestors died in the pā after they were besieged by Te Rauparaha and his Ngāti Toa allies in 1832. The first attack made against Ngāi Tahu was at Kaikōura during 1827–28. Ngāi Tahu records state that the Ngāti Kurī people of Kaikōura came down to the beach to welcome their kinsmen, the hapu of Tū te pākihi rangi of Ngāti Kahungunu, whom they were expecting as visitors. Instead, they found the fleet of canoes belonging to Ngāti Toa who, armed with muskets, attacked and killed them. Te Rauparaha and his tribes then visited Ngāi Tahu of Kaiapoi to trade muskets for pounamu. The Kaiapoi people soon learned of the attacks on their kin at Kaikōura and a Ngāpuhi warrior staying with Ngāi Tahu at Kaiapoi pā overheard the Ngāti Toa leader planning how they would attack the following morning. Already angered by the desecration of his recently dead aunt's grave Tama i hara nui ordered a retaliatory attack the following day, killing the leading Ngāti Toa chiefs, including Te Pēhi Kupe. The only prominent Ngāti Toa leader not slain was Te Rauparaha. Te Rauparaha returned to Kapiti Island to plan his revenge. In early November 1830, he persuaded Captain John Stewart of the brig Elizabeth to hide him and his warriors on board. They then visited the Ngāi Tahu people of Takapūneke near present day Akaroa under the ruse of trading for flax. Captain Stewart persuaded Te Maiharanui to board the brig and be taken below deck, where Te Rauparaha and his men took the chief, his wife and his daughter prisoner. Te Rauparaha's men then surged ashore to sack Takapūneke. The brig returned to Kapiti with Te Maiharanui and his family held captive. It is said that rather than see his daughter enslaved, Tama i hara nui strangled her and threw her overboard. Te Rauparaha then gave Tama i hara nui to the wife of the Ngāti Toa chief Te Pēhi, who killed Tama i hara nui by slow torture. His wife suffered the same fate. Te Rauparaha then mounted a major expedition against Kaiapoi Ngāi Tahu in the summer of 1831–32. Ngāi Tahu, lacking muskets to repel the armed Ngāti Toa, took a defensive strategy and hoped that Ngāti Toa would not be able to penetrate the wooden palisades surrounding the pā. The ensuing siege lasted for three months. However, during a skirmish between the two tribes, a shelter caught fire. Fanned by the nor'wester, the palisades quickly ignited, allowing Ngāti Toa warriors to enter the village, capture its leaders and kill the people. Ngāti Toa then attacked the Banks Peninsula tribes, taking the principal fort at Ōnawe, in Akaroa Harbour.
Сауда
Каяпои қаласы Ваймакарири өзенінің саласы – Каяпои өзенінің атымен "Өзен қаласы" деп те белгілі. Бұл өзен бастапқыда Ваймакарири өзенінің басты арнасы болған, бірақ су тасқынының салдарынан көп бөлігі Ваймакарири өзенінің оңтүстік арнасына бұрылды. Каяпои, "Каяпои жүн өндіріс компаниясы" басқарған жүн зауытымен әйгілі болды, және зауытта жасалған көптеген жүннен тоқылған бұйымдар бүгінде әлемнің түкпір-түкпірінен табылуда. Сонымен қатар, қаладағы маңызды жұмыс берушілердің бірі ет өңдеу зауыты (мұздату зауыты) болды. Аталған зауыттардың жабылуынан кейін қала экономикалық қиындыққа тап болып, болашағына қатысты алаңдаушылықтар туды. Бірақ, қала осы қиындықтарды еңсеріп, дамыды. Қалада белгілі бір жергілікті өнеркәсіп болғанымен, халықтың көп бөлігі көршілес Крайстчерч қаласында жұмыс істейді. 1800 жылдардағы бір белсенді саясаткер Каяпоидің Крайстчерчтен гөрі ірі қалаға айналатынын болжаған еді. Крайстчерчтің кейбір халық санақтарында Каяпои, Крайстчерч қаласының шағын ауданы ретінде көрсетілсе де, жергілікті тұрғындар оны жеке қала деп санайды.
Kaiapoi is also known as the 'River Town' after the Kaiapoi River, a tributary of the Waimakariri River that flows through the centre of the town. This was originally the main arm of the Waimakariri River, but extensive flooding led to a diversion so the majority of the water travelled down the South arm of the Waimakariri. Kaiapoi was well known for the woollen mill run by the Kaiapoi Woollen Manufacturing Company, and many woollen items produced at the mill can still be found throughout the world. A freezing works (meat processing plant) was also a major employer in the town, and once this and the woollen mill had closed there was some economic turmoil in the town, and concern over its future. It, however, has survived and prospered, and although there is some local industry, a large percentage of the population works in the neighbouring city of Christchurch. One optimistic politician of the 1800s had even predicted that Kaiapoi would outsize its neighbour Christchurch. In some counts of the latter city's population, Kaiapoi is included as a suburb of Christchurch but most people from the area would maintain that it is a town in its own right.
Демалыс
Ашық ауада демалуға мүмкіндік беретін орындарға Қаяпои өзені кіреді, ол қайық жүруге жеткілікті терең және бірнеше қайық түсіру алаңдары бар. Туристерге ләззатты саяхаттар ұсынатын кеме бар. Жақын орналасқан Ваймакарири өзенінің аймақтық паркі каякпен жүзуге, балық аулауға, велосипед тебуге және жолсызда жүруге танымал. Қаяпои сонымен қатар Пайнс жағажайына жақын. Уаймакарири аудандық кеңесі Қаяпоиде кітапхана, мұражай және жүзу бассейні сияқты бірнеше қоғамдық демалыс орындарын басқарады. Дарнли клубы егде жастағы адамдарға қоғамдық демалыс мүмкіндіктерін ұсынады, ал Крис Рут орталығы ауыр физикалық кемістігі бар ересектерге қоғамдық демалыс мүмкіндіктерін ұсынады. Қаяпои екі регби түрімен де өкілдік етіледі. Қаяпои регби футбол клубы 1883 жылы құрылған және оның үй алаңы Қаяпои паркі. Ол Кантербери регби футбол одағында сынға түседі. Қаяпои регби лигасы клубы (қазір "Солтүстік Булдогс" атымен ойнайды) 1957 жылы құрылған және жергілікті Кантербери регби лигасында ойнайды. Клуб 1960 жылдан бері Мерфи паркінде орналасқан. 1855 жылы салынған. Каяпои мен Каинга арасында, оңтүстікке қарай шамалы қашықтықта Уодфорд Глен спидвейі орналасқан.
Outdoor recreation options include the Kaiapoi River which is deep enough for boating, with multiple accessible boat ramps. There is a paddle boat that offers pleasure cruises for tourists. The nearby Waimakariri River Regional Park is popular for kayaking, fishing, cycling and off roading. Kaiapoi is also close to The Pines Beach. The Waimakariri District Council operates several public recreation facilities in Kaiapoi including a library, museum, and a swimming pool. The Darnley Club provides community recreational opportunities for the elderly and the Chris Ruth Centre provides community recreational opportunities for adults with severe disabilities. Kaiapoi is represented by both rugby codes. The Kaiapoi Rugby Football Club was established in 1883 and has its home ground at Kaiapoi Park. It competes in the Canterbury Rugby Football Union. The Kaiapoi Rugby League Club (now playing as the Northern Bulldogs) began in 1957 and play in the local Canterbury Rugby League. The club has been based at Murphy Park since 1960. built in 1855. The dirt surface Woodford Glen Speedway is only a short distance south, between Kaiapoi and Kainga.
Көлік
1-ші мемлекеттік тас жол Крайстчерч Солтүстік автожолы арқылы қаланың батысынан өтеді. 1970 жылдың желтоқсанында автожол аяқталғанға дейін 1-ші мемлекеттік тас жол Каяпои қаласының басты көшесімен өтіп, қаладан өткен. Каяпоиді Рангиора және орталық Крайстчерчпен жарты сағат сайын автобус қатынайды. Басты Солтүстік теміржол желісі Каяпои арқылы өтеді, және бұл қала бір кезде Эйретон тармағының торабы болған, ол Каяпоидің батысындағы Батыс Эйретон сияқты елді мекендерге теміржолмен қатынау мүмкіндігін берген (дегенмен ол Эйретонның солтүстігінен өткен). Бұл тармақ 1875 жылы ашылып, 1965 жылдың сәуірінде толығымен жабылды. Ескі станция NZHPT ІІ санаттық тізімде тіркелген. Уаймакарири өзенінің көпірі салынар алдында, өзенде порт болған және Крайстчерч қаласына және одан тауар тасымалдау үшін маңызды орын болған. 20-шы ғасырдың ортасында өзен порттарының құлдырауына қарсы, бұл порт 1958 мен 1967 жылдар аралығында он жылға қайта ашылды, бұл кіші кемелерге Lyttelton портының тығырықтарын айналып өтуге мүмкіндік берді. Бір кезде, бір тұрғынның жеріндегі жаңғақ ағашы, Сеуэлл көшесіндегі бұрынғы Пресвитериандық үй болған, өте үлкен болғандықтан, иесі мен ұлдары кесіп тастамас бұрын, Крайстчерч халықаралық әуежайына жақындап келе жатқан ұшқыштарға бағыт белгілеу үшін маңызды нүкте ретінде қолданылған.
State Highway 1 bypasses the town to the west via the Christchurch Northern Motorway. Prior to the completion of the motorway in December 1970, State Highway 1 ran down the main street of Kaiapoi. A half hourly bus service connects Kaiapoi to Rangiora and central Christchurch. The Main North Line railway runs through Kaiapoi, and the town once served as the junction for the Eyreton Branch, which provided rail access to communities west of Kaiapoi such as West Eyreton (though it ran to the north of Eyreton itself). This branch line opened in 1875 and closed fully by April 1965. The old station has a NZHPT Category II listing. The river used to have a port before the construction of the Waimakariri River bridge, and was an important point for the transport of goods to and from Christchurch. Bucking the trend of river ports dying off in the middle of the 20th century, the port actually reopened for a decade between 1958 and 1967, to allow smaller ships to bypass the congested Lyttelton wharves. At one stage, a walnut tree on one resident's property, this being the former Presbyterian Manse in Sewell Street, was so large, it was used to act as a landmark for pilots approaching Christchurch International Airport to get their bearings, before being cut down by the owner and his sons.