Кіріспе
Жануардың ішкі тірек құрылымы. Эндоскелет (грекше ἔνδον, éndon = "ішінде", "ішкі" + σκελετός, skeletos = "скелет") – жануардың ішкі жағындағы құрылымдық қаңқа (скелет), жұмсақ тіндермен қапталған және әдетте минералданған тіндерден тұрады. Эндоскелеттер гравитация мен механикалық жүктемелерге қарсы құрылымдық қолдау көрсетеді, сондай-ақ скелеттік бұлшықеттерге күш беру және қозғалыс пен локомоция үшін бекіту нүктелерін қамтамасыз етеді. Омыртқалы жануарлар эндоскелеттері бар басым жануарлар тобы (көбінесе сүйектерден және кейде шеміршектерден тұрады), бірақ губкалар сияқты омыртқасыз жануарлар да тараған кальцит/кремнеземді құрылымдық элементтерден жасалған эндоскелеттердің тор тәрізді формасын дамытқан. Кейбір цефалоподтардың (кальмарлар мен сепиялар) арагонит/кальцит хитинінен жасалған ішкі қабықшасы бар, ол гладиус немесе сепия қабығы деп белгілі, бұлшықеттерді бекітуге мүмкіндік береді, бірақ негізгі функциясы көбінесе құрылымдық қолдау емес, жүзу қабілетін сақтау болып табылады, ал олардың дене пішіні көбінесе гидроскелет арқылы сақталады. Көптеген омыртқасыздардың экзоскелеттерімен салыстырғанда, эндоскелеттер бірдей скелеттік масса үшін әлдеқайда ірі дене өлшемдеріне мүмкіндік береді, өйткені көптеген жұмсақ тіндер мен мүшелер скелеттің ішінде емес, сыртында орналасқан. Құрылымдық жағынан орталықтандырылғандықтан, көлемі де ықшамдалып, қан айналымы жүйесі үшін перфузия және оттегімен қамтамасыз ету оңайлайды. Бұлшықеттердің сыртқы орналасуы қалың және әртүрлі бұлшықеттік құрылымдарға, сондай-ақ кең ауқымды қозғалыстарға мүмкіндік береді.
An endoskeleton (From Greek ἔνδον, éndon = "within", "inner" + σκελετός, skeletos = "skeleton") is a structural frame (skeleton) on the inside of an animal, overlaid by soft tissues and usually composed of mineralized tissue. Endoskeletons serve as structural support against gravity and mechanical loads, and provide anchoring attachment sites for skeletal muscles to transmit force and allow movements and locomotion. Vertebrates are the predominant animal clade with endoskeletons (made of mostly bone and sometimes cartilage), although invertebrates such as sponges also have evolved a mesh like form of endoskeletons made of diffuse calcite/silica structural elements called spicules, and echinoderms have a dermal calcite endoskeleton known as ossicles. Some coleoid cephalopods (squids and cuttlefish) have an internalized vestigial aragonite/calcite chitin shell known as gladius or cuttlebone, which can serve as muscle attachments but the main function is often to maintain buoyancy rather than to give structural support, and their body shape is largely maintained by hydroskeleton. Compared to the exoskeletons of many invertebrates, endoskeletons allow much larger overall body sizes for the same skeletal mass, as most soft tissues and organs are positioned outside the skeleton rather than within it. Being more centralized in structure also means more compact volume, making it easier for the circulatory system to perfuse and oxygenate. The external nature of muscle attachments also allows thicker and more diverse muscle architectures, as well as more versatile range of motions.
Шолу
Эндоскелет – адам, иттің немесе кейбір балықтардың ішкі қаңқасы. Эндоскелет теріде немесе дене тіндерінің тереңінен дамиды. Омыртқалы жануарлардың эндоскелеті негізінен екі түрлі тінден (сүйек және хрящ) құралған. Ерте эмбрионалық даму кезінде эндоскелет нотохордадан және хрящтан тұрады. Көптеген омыртқалы жануарларда нотохорда омыртқа бағанасымен алмастырылады, ал көптеген ересектерде хрящ сүйекпен алмастырылады. Эндоскелеттер әртүрлі күрделілікте жануарлардың үш типі мен бір кіші типінде кездеседі: Chordata, Echinodermata, Porifera және Coleoidea. Эндоскелет тек тірек ретінде ғана жұмыс істей алады (мысалы, губкаларда), бірақ көбінесе бұлшық еттің бекітілу орны және бұлшық күштерін тарату механизмі болып табылады. Шын эндоскелет мезодермалық тіндерден пайда болады. Мұндай қаңқа эхинодермалар мен хордаларда кездеседі. Порфераның "қаңқасы" микроскопиялық әктасты немесе кремнийлі тікенектерден немесе губка желісінен тұрады. Coleoidea эволюциялық мағынада шын эндоскелетке ие емес; онда моллюск экзоскелеті бірнеше ішкі құрылымдарға айналған, ал каттлефиштің "каттлбоуны" ең танымал мысалы. Дегенмен, олардың денесінде хрящ тіні бар, тіпті ол минералданбаған болса да, әсіресе басында, ол бастапқы бас сүйегін құрайды. Эндоскелет денеге пішін, тірек және қорғау береді, сондай-ақ қозғалыс мүмкіндігін қамтамасыз етеді.