Жер сілкінісінен мүлікті сақтандыру түрлері

Кіріспе

Мүлікті сақтандыру түрі

Жер сілкінісінен сақтандыру – мүлікті зақымдаған жер сілкінісі болған жағдайда сақтандыру полисінің иесіне төленетін мүлікті сақтандыру түрі. Көптеген стандартты үй сақтандыру полистері жер сілкінісінен келтірілген зиянды қамтымайды. Көбінесе жер сілкінісінен сақтандыру полистері жоғары шегерім мөлшерімен келеді, бұл сақтандыру түрін үй толығымен қираған жағдайда тиімді етеді, бірақ тек зақымдалған жағдайда тиімсіз. Сақтандыру тарифтері орналасқан жерге және жер сілкінісінен залал болу ықтималдығына байланысты. Ағаштан салынған үйлер кірпіштен салынған үйлерге қарағанда жер сілкінісіне төзімдірек болады. Бұрын жер сілкінісінен келтірілген залалдар жаппай деректерді жинау және сарапшылардың пікірлеріне негізделген бағалау арқылы анықталған. Бүгінде бұл зиянның өтеу коэффициенті (DR) арқылы есептеледі, ол ғимараттың жалпы құнына шаққандағы жер сілкінісінен келтірілген ақшалай залалдың үлесін көрсетеді. Тағы бір әдіс – HAZUS, залалды бағалауға арналған компьютерлік жүйе. Су тасқынынан, дауылдан немесе басқа да ірі апаттардан болатын зиянды сақтандыру сияқты, сақтандыру компаниялары осы сақтандыру түрін ұсынатын кезде сақтық танытуы керек, себебі бір үйді қирататын жер сілкінісі сол аймақтағы басқа да ондаған үйлерді қиратуы мүмкін. Егер бір компания белгілі бір қаладағы көптеген үйлерді сақтандырса, онда күшті жер сілкінісі компанияның барлық қаржылық ресурстарын тез жұтып қоюы мүмкін. Сақтандыру компаниялары мұндай жағдайларды болдырмау үшін тәуекелді басқаруға көп күш жұмсайды және зерттеулер жүргізеді. АҚШ-та сақтандыру компаниялары елеулі жер сілкінісі болғаннан кейін бірнеше аптаға сақтандыру сатуды тоқтатады. Себебі алғашқы сілкіністен кейін күшті жер сілкінісі болуы мүмкін, және сирек жағдайларда бұл алдын ала сілкініс болуы да мүмкін. Кейінгі сілкіністердің күші алғашқыға қарағанда әлсіз болғанымен, олар бастапқы эпицентрден ауытқуы мүмкін. Егер кейінгі сілкініс халық тығыз қоныстанған аймаққа жақын болса, ол алғашқы сілкіністен гөрі көп зиян келтіруі мүмкін. Мұндай мысалдың бірі – 2011 жылғы Жаңа Зеландиядағы Крайстчерч жер сілкінісі, ол алғашқы, күшті және алыс жер сілкінісінен кейін 185 адамның өміне қанағатсыздық келтірді, ал сол сілкіністе ешкім қаза болған жоқ.

Earthquake insurance is a form of property insurance that pays the policyholder in the event of an earthquake that causes damage to the property. Most ordinary homeowners insurance policies do not cover earthquake damage. Most earthquake insurance policies feature a high deductible, which makes this type of insurance useful if the entire home is destroyed, but not useful if the home is merely damaged. Rates depend on location and the probability of an earthquake loss. Rates may be lower for homes made of wood, which withstand earthquakes better than homes made of brick. In the past, earthquake loss was assessed using a collection of mass inventory data and was based mostly on experts' opinions. Today it is estimated using a Damage Ratio (DR), a ratio of the earthquake damage money amount to the total value of a building. Another method is the use of HAZUS, a computerized procedure for loss estimation. As with flood insurance or insurance on damage from a hurricane or other large scale disasters, insurance companies must be careful when assigning this type of insurance, because an earthquake strong enough to destroy one home will probably destroy dozens of homes in the same area. If one company has written insurance policies on numerous homes in a particular city, then a devastating earthquake will quickly drain all the company's resources. Insurance companies devote much study and effort toward risk management to avoid such cases. In the United States, insurance companies stop selling coverage for a few weeks after a sizeable earthquake has occurred. This is because damaging aftershocks can occur after the initial quake, and rarely, it may be foreshock. Although aftershocks are smaller in magnitude, they deviate from the original epicenter. If an aftershock is significantly closer to a populated area, it can cause much more damage than the initial quake. One such example is the 2011 Christchurch earthquake in New Zealand which killed 185 people following a much larger and more distant quake with no fatalities at all.

Калифорния

1994 жылғы Нортридж жер сілкінісінен кейін штаттың барлық дерлік сақтандыру компаниялары үй иелерінің сақтандыру полистерін жазуды толығымен тоқтатты, себебі Калифорния заңына ("міндетті ұсыныс заңы") сәйкес, үй иелерінің сақтандыруын ұсынатын компаниялар жер сілкінісінен сақтандыруды да ұсынуға міндетті. Соңында заң шығарушылар "шағын полис" құрды, оны кез келген сақтандырушы міндетті ұсыныс заңын орындау үшін сата алады: тек құрылымдық зақымданудан туындаған жер сілкінісінен болған шығын ғана 15% шегеріммен қамтылуы керек. Жеке мүлікке келтірілген зиян және "пайдалану мүмкіндігінен айырылу" бойынша талаптар шектеулі. Заң шығарушы орган сондай-ақ жеке қаржыландырылатын, бірақ мемлекеттік басқарудағы CEA California Earthquake Authority деп аталатын мемлекеттік емес агенттік құрды. Сақтандырушылардың CEA-ға қатысуы ерікті, ал мүше компаниялар міндетті ұсыныс заңын орындау үшін CEA-ның шағын полисін сату арқылы қанағаттандырады. Премиумдар сақтандырушыға төленеді, содан кейін мүше сақтандырушылардан алынған CEA полисіне ие үй иелерінің талаптарын өтеу үшін CEA-да біріктіріледі. Калифорния штаты нақты түрде, егер ірі жер сілкінісінен туындаған талаптар CEA қаражатын толығымен таусылса, онда штат CEA жер сілкінісінен сақтандыруды қолдамайтынын, сондай-ақ жер сілкінісінен туындаған шығындарға байланысты төлемсіз қалған CEA-ға жатпайтын сақтандырушылардың талаптарын да өтемейтінін мәлімдейді.

Канада

Канадада жыл сайын 4000 жер сілкінісі тіркеледі. Стандартты үй сақтандыру полисі жер сілкінісінен келтірілген зиянды қамтымайды. Келесі 50 жыл ішінде Британдық Колумбияда маңызды жер сілкінісі болу ықтималдығы 30% құрайды.

Жапония

Жапония үкіметі 1966 жылы «Жапон жер сілкінісін қайта сақтандыру» жүйесін құрды, және одан бері бұл жүйе бірнеше рет жаңартылды. Тұрғын үй иелері өрттен сақтандыру полисіне қосымша ретінде жер сілкінісінен сақтандыруды сақтандыру компаниясынан сатып ала алады. Жер сілкінісінен туындаған шығындарды үй иелеріне төлеуге міндетті JER жүйесіне қатысқан сақтандыру компаниялары тәуекелді өзара және үкімет арқылы бөліседі. Егер бір жер сілкінісінен келген жалпы залал 1 триллион иеннен (шамамен 8,75 миллиард АҚШ доллары) асып кетсе, үкімет талаптардың басым бөлігін төлейді. Бір жыл ішінде JER бойынша сақтандыру талаптарын ұсынған барлық сақтандырылғандарға төленетін ең жоғары сома 5,5 триллион иенді (шамамен 39,4 миллиард АҚШ доллары) құрайды; егер талаптар осы сомадан асып кетсе, онда талаптар барлық талапкерлер арасында пропорционалды түрде бөлінеді.

Жаңа Зеландия

Жаңа Зеландияның Жер сілкінісі Комиссиясы (EQC) – Жаңа Зеландиядағы тұрғын үйлердің иелеріне табиғи апаттардан бастапқы сақтандыруды ұсынатын, үкіметке тиесілі Корольдік мекеме. Сақтандыру қызметінен өзге, EQC апаттан қалпына келтіру жөніндегі зерттеулер жүргізеді, оқытулар мен ақпараттар ұсынады. EQC 1945 жылы Жаңа Зеландия Үкіметінің құрамында Жер сілкінісі және Соғыс Зардаптары Комиссиясы ретінде құрылған, бастапқыда жер сілкінісімен қатар соғыс зардаптарын да қамту жоспарланған. Кейіннен қамту ауқымы тек жер сілкінісі мен соғыс зардаптарынан асып, табиғи жер көшкіндері, жанартау жарылыстары, гидротермальдық белсенділік және цунами сияқты басқа да табиғи апаттарды қамтуға дейін кеңейді, ал соғыс зардаптарына қатысты қамту алынып тасталды. Тұрғын үйлерге қатысты дауыл мен су тасқынынан туындаған зиян да өтемалданады. Осы табиғи апаттардың салдарынан туындаған өрттен келген зиян да қамтылады.

Өнеркәсіп

Жер сілкінісінен сақтандыратын компаниялар жер сілкінісі қаупін болжау үшін модельдеулерді пайдаланады; мұндай жұмыстарды CoreLogic (2013 жылы жер сілкінісі модельдеуші Eqecat компаниясын сатып алған) және сақтандыру талдау фирмасы Verisk Analytics-ке тиесілі AIR Worldwide сияқты компаниялар жасайды.