Кіріспе

Құрбан шалушы құрт түрлері
Түрлер қорабы
| кескін = Tenodera sinensis 5 Luc Viatour. jpg
| кескіндік мәтін = Ересекті еркек
| таксон = Tenodera sinensis
| ата-аналарды көрсету = 4
| өкілеттілік = (Saussure, 1871)
| синонимдер =
Tenodera aridifolia sinensis (Saussure, 1871)
Mantis mandarinea (Saussure, 1871)
Paratenodera sinensis (Saussure, 1871)
Tenodera sinensis көбінесе қате түрде Tenodera aridifolia sinensis деп аталады, себебі ол бастапқыда Tenodera aridifolia түрінің ішкі түрі ретінде сипатталған, бірақ қазір Tenodera sinensis дербес түр ретінде мойындалған. Tenodera sinensis негізінен басқа жәндіктермен қоректенеді, алайда ересек ұрғашылары кейде кішкентай омыртқалы жануарларды да аулайды. Мысалы, олардың қорегіне егіздер, өрмекшілер, жебелер, дыбырлы көбелектер, кішкентай бауырындар, қосмекенділер және тіпті құмырсқалар кіреді. Көптеген құрбан шалушы құрттар сияқты, олардың да өздерінің балаларын жеуге бейім екендігі белгілі. Бір зерттеуге сәйкес, көбейтілу кезінде 50%-ға дейін адам жегіштік байқалады. Бұл құрттар монарх көбелектерінің дернәсілдерін жеп, ішектерін тастап кететіні анықталған.

Сипаттама

Қытай құлпынағы – ұзын, жіңішке, қоңыр және жасыл түсті құлпынақ. Ол әдетте басқа құлпынақ түрлеріне қарағанда ұзын, шамамен 10 см-ге жетеді және Солтүстік Америкадағы ең ірі құлпынақ түрі болып табылады (АҚШ-тың солтүстік-шығысында кең таралған). Оның түсі толығымен жасылдан қоңырға дейін өзгеріп, қоңыр түсті нысанда алдыңғы қанаттарының жиегінде жасыл жолақ болуы мүмкін. Аз жарықта құлпынақтың көзі қара түсті көрінеді, ал күндіз көзі мөлдір, басының түсімен сәйкес келеді. Қытай құлпынағы Америка Құрама Штаттарына әкелінген тағы бір құлпынақ түріне, тар қанатты құлпынаққа (Tenodera angustipennis) ұқсас. Tenodera sinensis және Tenodera angustipennis сыртқы түрі жағынан ұқсас; алайда, оларды алдыңғы аяқтарының арасындағы дақты табу арқылы ажыратуға болады, себебі қытай құлпынағында бұл дақ сары, ал тар қанатты құлпынақта – қызғылт сары. Ұрғашысы 300-ге дейін жұмыртқасы бар, шамамен 1 см диаметрлі, жартылай шар тәрізді бірнеше жұмыртқа қапшықтарын (oотека) туады. Азырақ жейтін бірінші нимфа келесі нимфа стадиясына ауысу үшін көбірек уақыт жұмсайды және жақсы тамақтанған бірінші нимфаға қарағанда екінші нимфа стадиясында кішкентай болады.

Тұтқындық

Tenodera sinensis мантис жақтастары арасында кең таралған үй жануары, ал oothecae-ні АҚШ-тың көптеген өсімдік шаруашылықтарынан сатып алуға болады.

Жыртқыш жануарлар

Қытай мантисі өзінің туған жерінде басқа мантистер, құстар және азиялық алып шершеңнің шабуылына ұшырайды. Мантис анасы әсіресе мантис атасын аулайды. Ол көбінесе жұптасқаннан кейін атасын өлтіріп жейді, бұл оның балаларына қоректік заттармен қамтамасыз етеді. Жыныстық каннибализм – ғалымдар әлі толыққанды түсінбеген ерекше құбылыс.

Ұқсас түрлер

Еуропалық мантис (Mantis religiosa) және Каролина мантисі (Stagmomantis carolina) – қытай мантисіне өте ұқсас екі кішкентай мантис түрі. Еуропалық мантистің түсі қоңырдан жасылға дейін өзгереді және оның ұзындығы шамамен 7,5 см (3 дюйм) болады. Ал Каролина мантисінің ұзындығы 6 см (2,5 дюйм) ғана, және оның түсі көбірек өзгеріп тұрады.

Мәдениет

Қытай құлшынының қозғалысын еліктейтін екі жекпе-жек өнері бар. Қытайдың Шаньдун провинциясында 1600 жылдардың ортасында дамыған Құлшыныс Мантисі кунг-фуы, қытай құлшынының шапшаң қозғалыстары мен әдістеріне негізделген. Қытайдың оңтүстігіндегі хакка халқы жасаған, осымен байланысы жоқ кунг-фу стилі Оңтүстік Құлшыныс Мантисі деп аталады. 2008 жылғы Dreamworks Animation фильмі – Kung Fu Panda франшизасының қосалқы кейіпкерлерінің бірі – Master Mantis, қытай құлшыны және Furious Five мүшелерінің бірі.