Кіріспе

Гомоцистинурия немесе HCU – цистатионин бета-синтетазының немесе метионин синтетазының жеткіліксіздігіне байланысты аминқышқылы метиониннің метаболизміндегі тұқым қуалайтын бұзылыс. Бұл – тұқым қуалайтын аутосомдық рецессивті қасиет, яғни баланың ауруға шалдығуы үшін оның ата-анасынан кемістік геннің бір-бір көшірмесін мұраға алуы керек. Гомоцистинурияның белгілері В6, В12 витаминдерінің немесе фолий қышқылының жетіспеушілігінен де туындауы мүмкін. Ерекше қызару (бетке қан құйылу) Сүйек-бұлшық жүйесі Марфаноидтық дене бітіміне ұқсас бойы ұзын, денесі жұқа немесе линзаның орын ауысуы Миопия (алысқа жақын көру) Глаукома Оптикалық атрофия Торлы қабықтың жарылуы Катаракта Қан тамырлары ауруы Гомоцистеин қан тамырларының эндотелийіне байланысып, қабынуға әкелетін сигналдық жолдарды белсендіреді. Бұл келесілерге себеп болуы мүмкін: Жас шақта көптеген артерияларға әсер ететін, бірақ коронарлық артерияларға әсер етпейтін кең ауқымды атерома қалыптасуы Интраваскулярлық тромбоз.

Себеп

Көбінесе цистатионина бета синтаза ферментінің жетіспеушілігінен туындайды. Сонымен қатар, органикалық қышқылдарды талдау немесе метилмалонозды қышқылдың мөлшерін анықтау кобаламин (В12 витаминінің) ақауларын және В12 витаминінің жетіспеушілігін жоққа шығаруға көмектеседі, бұл ерекше диагноз қоюға мүмкіндік береді. Гомоцистеиннің зертханалық талдауы қиын, себебі гомоцистеиннің көп бөлігі (шамамен 85% және одан да жоғары) дисульфидтік байланыстар арқылы басқа тиол аминқышқылдары мен ақуыздарға (мысалы, цистеинмен цистеин-гомоцистеин, гомоцистеинмен гомоцистеин-гомоцистеин) дисульфидтер түрінде байланысқан. Тепе-теңдік процесі ретінде еркін гомоцистеиннің мөлшері өзгеріп отыратындықтан, диагнозды растау және әсіресе емдеудің тиімділігін бақылау үшін жалпы гомоцистеиннің (еркін + байланысқан) нақты мәні маңызды. Осы мақсатта, талдау алдында барлық дисульфидтік байланыстарды, дәстүрлі түрде флуоресценттік заттармен деривациялаудан кейін ЖСХ (HPLC) әдісімен тотығуға (азайтуға) ұшырату арқылы гомоцистеиннің толық талдауын жүргізу тиімді, бұл плазмадағы гомоцистеин мөлшерін нақты көрсетеді.

Емдеу

Гомоцистинурияны емдеудің нақты әдісі табылмаған; алайда, көптеген адамдар жоғары дозадағы В6 витаминін (пиридоксин деп те аталады) қолдану арқылы емделеді. Бұл емге 50%-дан аспайтын адамдар жауап береді және қалған өмірі бойына қосымша В6 витаминін қабылдауы қажет. Емге жауап бермейтіндерге төмен күкіртті диета (әсіресе метионинге бақылау) қажет, ал көпшілігіне триметилглицинмен емдеу тағайындалады. Фол қышқылының қалыпты дозасын қабылдау және кейде диетаға цистеин қосу пайдалы болуы мүмкін, себебі глютатион цистеиннен синтезделеді (сондықтан цистеин қосу окислик стресті азайтуға көмектеседі). MTHFR фермент жолының және көптеген глютатионмен байланысты жолдардың кофакторы болып табылатын рибофлавин де қолданылуы мүмкін. Бетаин (N,N,N триметилглицин) гомоцистеиннің метионинге айналуын жеделдету арқылы гомоцистеин концентрациясын төмендетуге қолданылады, яғни фолат туындыларына тәуелсіз реметилдену жолы арқылы ағынды арттырады (бұл бауыр мен бүйректерде ең белсенді). Содан кейін қайта пайда болған метионин денедегі ақуыздарға қосылып, біртіндеп шығарылады. Ақуызға айналмаған метионин S-аденозилметионинге айналады, ол қайтадан гомоцистеинге айналады. Сондықтан бетаин тек алынып тасталатын метионин мөлшері аз болғанда ғана тиімді. Осылайша, емдеуге бетаин де, метионинге азайтылған диета да кіреді. Классикалық гомоцистинурия (CBS, немесе цистатион бета синтетазасының жетіспеушілігі) кезінде плазмадағы метионин деңгейі әдетте 30 микромол/л нормадан жоғарылайды және оның концентрациясын қадағалау қажет, себебі оның деңгейі 400 микромол/л-дан асып, уытты болуы мүмкін.

Ұсынылған тамақтану

Осы ауруға протеин аз тағамдар ұсынылады, себебі оған әсіресе белгілі бір аминқышқылдарының (мысалы, метионин) азы мөлшерде болуын қажет ететін тағамдық өнімдер керек.

Болжам

Гомоцистинуриясы бар пациенттердің өмір сүру ұзақтығы тек емделмеген жағдайда ғана төмендейді. 30 жасқа дейін науқастардың шамамен төрттен бірі тромбоздық асқынулар салдарынан (мысалы, жүрек талмасы) көз жұмады.

Қоғам және мәдениет

Бір теория бойынша, Мысырдың он сегізінші династиясының перғауыны Ахнатон гомоцистинуриямен ауырған болуы мүмкін.