Кіріспе

Халықтың жаппай қоныс аударуы, 1939-1941 жылдар

Неміс-Кеңес халықты қоныс аударуы – 1939-1941 жылдар аралығында этникалық немістердің, этникалық поляктардың және кейбір этникалық шығыс славян халқының қоныс аударуы. Бұл қоныс аударулар нацистік Германия мен Кеңес Одағы арасындағы Германия-Совет шекарасы туралы шартқа сәйкес, Германияның «Отанға қайту» (Heim ins Reich) саясатының бір бөлігі болды.

Тұжырымдама

Нацистік Германияның кеңеюі нәтижесінде, Еуропадағы неміс тілді адамдардың көп бөлігі бір үкіметтің билігіне бірікті. Германияның шекарасынан тыс, негізінен Орталық және Шығыс Еуропада миллиондаған этникалық немістер тұрды, олардың көпшілігі Ресейде қоныс аударғандар еді. Volksdeutsche деп аталатын осы немістер ғасырлар бойы Германиядан тыс жерлерде өмір сүрді. Бұл эмигранттар 12-18 ғасырлар аралығында Германияның шығысына орналасқан жерлерге қоныстанған. Дегенмен, Гитлер осы неміс тілді халықты нацистік Германияға тартуды жоспарлады. Бірақ ол 1937 жылғы нацистік Германияның шекаралары мен аумақтары, яғни Австрия мен Судет өлкәсін қоса аннексиялауға дейін, осы үлкен халық санының өсуіне жеткіліксіз деп санайтын. Осы кезде Lebensraum, яғни тұру кеңістігін кеңейту туралы үгіт күшейді.

Құқықтық негіз

Ресейде ең көп саны этникалық немістер тұрғандықтан, Гитлер Иосиф Сталин мен Кеңес Одағының толық ынтымақтастығы болмаса, осы адамдардың бәрін қайта қоныстандыра алмайтынын түсінді. 1939 жылдың тамыз айының соңында (Польшаға шабуыл жасауға және Еуропада Екінші дүниежүзілік соғыстың басталуына бір апта бұрын) Гитлер сыртқы істер министрі Иоахим фон Риббентропты Мәскеуге, Кеңес Одағымен шабуылға жасамау туралы келісімге қол қою үшін жіберді. Бұл келісім Молотов-Риббентроп келісімі деп белгілі болды. Гитлердің мақсаты Польшаға шабуыл жасағанда екі фронтта соғысудан аулақ болу және оны бөліп басып алуды жеңілдету болды, бұл Екінші дүниежүзілік соғыстың алғашқы апталарындағы маңызды мәселе еді. Келісімде нақты келісілген мәселелер – Орталық және Шығыс Еуропа аумақтарын неміс және кеңестік ықпал аймақтарына бөлу, сондай-ақ этникалық немістер мен орыстарды өз елдеріне өзара көшіру болды. Гитлердің жоспары Польшаның батысын басып алу (ал шығыс бөлігін келісім бойынша Кеңес Одағына беру) және содан кейін барлық неміс емес халықты (көбінесе поляк азаматтарын) үйлерінен шығарып, оларды мәжбүрлі еңбекке жұмсау немесе генерал-губернаторлық аймағына көшіру болды. Осы аумақтар неміс емес халықтан тазаланғаннан кейін, этникалық немістер жер аударылған поляктардың үйлеріне қоныстануы мүмкін еді.