1921 жылғы Рига шарты және оның салдары

Кіріспе

1921 жылғы шарт, Польша-Совет соғысын аяқтаған, 1921 жылғы Польша-Совет бейбіт шартының 6-бабы жаңа шекараның екі жағындағы адамдарға азаматтық алу мүмкіндігін жасады.

Салдары

Бастапқыда одақтас державалар олардың қатысуынсыз жасалған келісімді мойындауға көңілсіздік танытты. Француздық қолдау нәтижесінде 1923 жылдың наурыз айында Франция, Ұлыбритания, Италия және Жапония, ал сәуір айында АҚШ оны мойындады. Пилсудский бұл келісімді Польшаның украин одақтастарынан бас тартумен ұятсыз және көзсіз саяси есептеу деп есептеді. Келісім оның Шығыс Еуропаны поляк басшылығымен біріктіруді көздеген Intermarium федерациясын құру жоспарының сәтсіздігіне елеулі үлес қосты, себебі федерацияға ұсынылған аумақтың бір бөлігі кеңестіктерге берілді. Польшаға қосылған аймақтарда төрт миллион украин және бір миллионнан астам белорустар тұрды. Бір бағалау бойынша, халықтың бар болғаны 15% этникалық поляктарды құрады. Симон Петлюра басқарған Украина Халық Республикасы Варшава шарты бойынша Польшамен одақтас болған, бірақ Рига шартымен бұл келісім жойылды. Дегенмен, ұлттық азшылықтарды өкілдік ететін көптеген топтар 1926 жылы Пилсудскийдің билікке оралуын құптады, бұл Польша үкіметінде атқаруға мүмкіндік берді. Жаңа поляк-кеңес шекарасымен Польшадан бөлінген халықтар өз отандастарынан өзгеше тағдырға тап болды. Кеңес шекарасында қалған поляктар дискриминацияға ұшырап, мүліктері тартылып алынды. 1937/38 жылдарғы НКВД операциясы кезінде кем дегенде 111 000 адам жазасыз өлімге кесілді, бұл Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі басқа этникалық репрессиялық науқандарға дейін болды, ал қалғандары Кеңес Одағының әртүрлі аймақтарына жер аударылды. Өз мемлекеттерін құруға қол жеткізе алмаған белорустар мен украиндар кеңестіктерде репрессияға ұшырады, тіпті жойылды, мысалы, Жаңа Өркеннің өкілдері атылып тасталды немесе кобзарлар мен бандуристтер қудаланды. Польша шекарасының украин жағында тұратын белорустар мен украиндар поляктандыруға ұшырады, бұл украин ұлтшыл ұйымдарының өсуіне және украин экстремистерінің террористік тактиканы қабылдауына әкеп соқты. Совет Одағы 1921 жылы жеңіліске ұшырағанымен, Екінші дүниежүзілік соғыстың нәтижесінде оның ықпал аймағы кеңейді. Кеңес Одағы Польша Халық Республикасының үстінен бақылау орнатқаннан кейін, 1945 жылы поляк-кеңес шекарасы шамамен Керзон сызығымен сәйкес батысқа қарай жылжытылды. Бұл өзгеріс жаңа шекараның шығысында қалған поляктарды күштеп шығаруға және Польшада қалған украин азшылығының көп бөлігін Польшаға өтемақы ретінде берілген бұрынғы неміс аумақтарына көшіруге әкеп соқты. Біріккен белорус және украин аумақтары толығымен КСРО құрамына енді. Алайда 1989 жылы Польша толық тәуелсіздігін қайта алды, ал Кеңес Одағы құлағаннан кейін Беларусь және Украина жақын арада тәуелсіз мемлекеттерге айналды.

The Allied Powers were initially reluctant to recognise the treaty, which had been concluded without their participation. French support led to its recognition in March 1923 by France, the United Kingdom, Italy and Japan, followed by the United States in April. Piłsudski felt the agreement was a shameless and short sighted political calculation, with Poland abandoning its Ukrainian allies. The treaty substantially contributed to the failure of his plan to create a Polish led Intermarium federation of Eastern Europe, as portions of the territory that had been proposed for the federation were ceded to the Soviets. Four million Ukrainians and over a million Belarusians lived within areas ceded to Poland. In one estimate, only 15% of the population was ethnically Polish. The Ukrainian People's Republic, led by Symon Petliura, had been allied with Poland under the Treaty of Warsaw, which was abrogated by the Treaty of Riga. Nevertheless, many groups representing national minorities welcomed Piłsudski's return to power in 1926 providing opportunities to play a role in the Polish government. The populations separated from Poland by the new Polish Soviet border experienced a different fate from their fellow citizens. Ethnic Poles left within Soviet borders were subjected to discrimination and property confiscation. At least 111,000 were summarily executed in the NKVD operation in 1937/38, preceding other ethnic repression campaigns perpetrated during World War II, while others were exiled to different regions of the Soviet Union. Belarusians and Ukrainians, having failed to create their own states, were subjects of repression in the Soviet Union, and even liquidation e. g. Executed Renaissance or persecuted kobzars and bandurists. Belarusians and Ukrainians living on the Polish side of the border were subjected to Polonization; which contributed to the rise of Ukrainian nationalist organisations and the adoption of terrorist tactics by Ukrainian extremists. The Soviet Union, although thwarted in 1921, would see its sphere of influence expand as a result of World War II. After the Soviet Union established its control over the People's Republic of Poland, the Polish Soviet border was moved westwards in 1945 to roughly coincide with the Curzon Line. This shift was accompanied by large population transfers which led to the expulsion of the Poles living east of the new border, and also moved most of the Ukrainian minority remaining in Poland to the former German territories that were ceded to Poland in compensation. The unified Belarusian and Ukrainian territories were fully incorporated into the USSR. However, in 1989, Poland would regain its full sovereignty, and soon afterwards, with the fall of the Soviet Union, Belarus and Ukraine would go on to become independent nations.