Кіріспе
"А у вас негров вешают" ("Сіздер негрлерді дарға асушылық жасайсыздар"; мағынасы "Бірақ сіздердің [елдеріңізде] негрлерді дарға асып жатыр") – АҚШ-тың кеңестік құқық бұзушылықтарына сын айтқан жауабын сипаттайтын немесе пародизациялайтын кеңестік фраза. Кеңес БАҚ жиі АҚШ-тағы нәсілдік дискриминация, қаржылық дағдарыстар және жұмыссыздық туралы хабарлады, бұл капиталистік жүйенің кемшіліктері ретінде қарастырылды, ал мемлекеттік социализм оларды жойды деп есептелді. 1991 жылы КСРО құлағаннан кейін бұл фраза ресейлік ақпараттық соғыс тактикасына сілтеме ретінде кеңінен таралды. "The Economist" журналы оны КСРО тарағаннан кейін кең таралған "бірақ сендерде де..." (whataboutism) түрі деп сипаттады. Автор Майкл Добсон оны "қазан қазанды қара дейді" деген мақалмен салыстырды және бұл фразаны ту-квок (tu quoque) пікірлеудің "танымал мысалы" деп атады. Британдық либералды саяси сайты Open Democracy осы фразаны "бірақ сендерде де..." (whataboutism) пікірлеудің басты мысалы деп атады.
"And you are lynching Negroes" ("А у вас негров вешают"; which also means "Yet, in your [country], [they] hang Negroes") is a catchphrase that describes or satirizes Soviet responses to US criticisms of Soviet human rights violations. The Soviet media frequently covered racial discrimination, financial crises, and unemployment in the United States, which were identified as failings of the capitalist system that had been supposedly erased by state socialism. After the fall of the Soviet Union in 1991, the phrase became widespread as a reference to Russian information warfare tactics. The Economist described it as a form of whataboutism that became ubiquitous after the dissolution of the Soviet Union. Author Michael Dobson compared it to the idiom the pot calling the kettle black, and called the phrase a "famous example" of tu quoque reasoning. The British liberal political website Open Democracy called the phrase "a prime example of whataboutism".
Ерте кездегі қолданысы
[[File:Stalin 1945. jpg|thumb|upright|Бұл фразаның қолданылуы Иосиф Сталин дәуірінде Кеңес Одағында кең таралған еді.]] Бұл сөз тіркесінің қолданылуы Иосиф Сталин дәуірінде Кеңес Одағында жиі кездесетін. Кеңес суретшісі Дмитрий Мур 1931 жылы Алабама штатындағы Скотсборо жігіттерінің сотынан кейін «Скотсборо тұтқындарына бостандық!» литографиясын жасады. Шервуд Эдди өзінің 1934 жылы жарық көрген «Россия сегодня: What Can We Learn from It?» атты кітабында былай деп жазды: «Қазіргі Ресейдегі ең шалғай ауылдарда американдықтардан Скотсбородағы қара жігіттерге не істеуге ниеттенгендерін және неліктен қараларды линчтейтіндерін сұрайды». Совет Одағы азаматтық бостандықтарға қатысты мәселелерге байланысты Батыс әлемінің сынаған сөздеріне жауап ретінде осы фразаны жиі қолданды. 1930 жылдары қара студент Пьер Кальмекпен дауласып тұрғанда, большевик саясаткері Дмитрий Манюльский АҚШ-та «ақтардың қараларды линчтеуге құқығы бар, бірақ қаралардың ақтарды линчтеуге құқығы жоқ» деді. 1930 жылдары АҚШ-тан Кеңес Одағына жұмыс сапарымен келген ақ ер адамдар Ригадағы (Латвия) АҚШ консулдығына, жергілікті тұрғындардың олардан еркін қоғамда өмір сүру мен «қараларды линчтеу» арасындағы қайшылық туралы сұрағанын хабарлады. Бұл термин елде жазылған көркем әдебиеттерге еніп, шетелдіктерді сынау құралы ретінде пайдаланылды. Бірнеше жыл өткен соң «Жастар техникасы» атты ғылыми-фантастикалық комикс журналының 1948 жылғы №2 санында «Ақылға сыймас қиял әлемінде» («В мире бредовой фантастики») деген тақырыпта саяси шабуылдарды бейнелейтін өлең жарияланды, онда осыған ұқсас мәтін болды: «Әр планетадағы қаралар линчтейді». Бұл фраза кеңінен таралған әзілге айналды, совет азаматтары арасында қолданылды. Мысалы, Мәскеу радиосының сұрақ-жауап бағдарламасында тұрмыстық жағдай туралы кез келген сұраққа: «Америкада қараларды линчтейді» деп жауап берілді. 1949 жылы Кеңес Одағында тұратын АҚШ азаматы үкімет оның жұмыс істеуіне тыйым салғанына шағымданғаннан кейін тұтқындалды. Жергілікті газет АҚШ-ты «қараларды линчтейтін ел» деп жазып, оның әділдік күтуін қысымға алды. 1949 жылы совет жазушысы және соғыс ақыны Константин Симонов, африкалық тегі бар ақын Александр Пушкинге арналған Кеңес мерекелік шарасында сөз сөйлегенде, Кеңес Одағы мен Батыс әлемін ағылшын тілінде сөйлейтіндерге қатысты осы фразаны қолданып, ерекшелендірді: «Негрлерді асып тастағандар Пушкинді еске алуға мұқтаж емес!». Тарихшы Абдурахман Авторханов 1953 жылы жарық көрген «Сталиннің билігі» атты кітабында совет БАҚ-ы АҚШ азаматтарының «түстілерге қарсы саясатты бірауыздан қолдайтынын және орташа америкалықтың уақытын қараларды линчтеумен өткізетінін» көрсеткенін жазды. Кеңес кезеңінде осы фразаның таралуы жұмысшы табының АҚШ-қа деген жағымсыз сезімдерін күшейтті.
Салқын соғыс кезіндегі өсім
Салқын соғыс кезінде солшыл француз "Combat" басылымы бұл фразаны Америкалық әрекеттерге қарсы комитетінің қызметін сынау үшін пайдаланып, "қараларды дарға асып өлтірген және 'америкалық емес' қызметтермен айыпталғандарды қуғындаған ұлттың" жемқорлығын көрсетті. Бұл фразаны *tu quoque* қателігі ретінде қолдану 1960 жылдары Ресейде кеңінен танымал болды және ресейліктер арасында жиі айтылатын әзілге айналды. Суық соғыс кезеңінде бұл фразаның көптеген түрлері пайда болды. Кеңес Одағында еврейлерге жасалған кемсітуге байланысты үкімет сынға ұшырағанда, бұл тіркес АҚШ-тағы нәсілшілдік туралы шағымдарды білдіру үшін аса сезімталдықпен қолданылды. Михаил Горбачев кезінде бұл фраза кеңес азаматтары арасында афоризм ретінде қолданылып, азаматтық және саяси құқықтардың, оның ішінде еркін қозғалыс құқығының жоқтығына қатысты шағымдарға жауап ретінде айтылды. Осы кезеңде бас тартушылардың қамалуы және оларға қатысты сынға жауап ретінде қолданылған нұсқасы – АҚШ-тың қылмыстық әділет жүйесіндегі нәсілдік мәселеге назар аудару болды. Осыған ұқсас фраза кеңестік көлік жүйесінің тиімсіздігі туралы шағымдарға қарсы да қолданылды. 1980 жылы диссидент және кейіннен Чехия президенті болған жазушы Вацлав Гавел бұл фразаны "жиі қасиетті демагогиялық тәсілдердің" бірі деп сипаттады.
1991 жылдан кейінгі Ресейде қолданылуы
[[File:Krievijas Revīzijas palātas priekšsēdētājs (4187361112). jpg|thumb|upright|Ресейдің премьер-министрі Сергей Степашин 1999 жылы Ұлттық баспасөз клубына жасаған сапарында бұл фразаны әзілмен қолданды. [[File:Václav Havel na Václavském náměstí 17. listopadu 2009c (cropped). jpg|thumb|Вацлав Гавел бұл фразаны «жиі қасиетті демагогиялық тәсілдердің» қатарына қосты. 2008 жылдың қарашасында Барак Обама АҚШ президенті болып сайланғанда, «Нью-Йорк Таймс» газеті бұл тактиканың қолданылуы азаяды деген үміт білдірді: «Мысалы, Ресейде, кеңес басшылары адам құқықтары бұзылуы туралы кез келген американдық сынға «Бірақ сіз негрлерді дарға асып қоясыз» деп жауап беретін болса, сарапшылар Обама мырзаның сайлануы бұл жағдайды өзгертеді деп атап өтті». 2009 жылғы мақалада журналист Джордж Фейфер 1959 жылы Америка Ұлттық көрмесін жариялау үшін Мәскеуге барған кезде, оған қарсы осы фразаны қолданған адамдармен кездескенін айтты. Фейфер былай деді: «Сұрақтарды қайталау арқылы мені жамандауға тырысатын шебер үгітшілер тыңдаушылар арасында тұрды. Неге Америка ұятты кедейлікті және негрлерді линчтеуді көтерді?» 2011 жылы автор Майкл Добсон бұл фразаның «қазанды қара деп айыптау» сияқты екенін және «1960-шы жылдардағы танымал орыс әзілінен» туындаған «tu quoque қателігінің әйгілі мысалы» екенін жазды. 2014 жылдың наурызында америкалық либералды журналға жазған Украина дағдарысы кезінде Джулия Иоффе Квинн сияқты техниканы 2014 жылғы қолданылумен салыстырды. Иоффе бұл фразаның «карикатуралық жауап» түрінде пайда болғанын және Кеңес Одағы құлағаннан кейін Владимир Путин қолданған ұқсас стратегияға дейін кеңейгенін жазды. 2015 жылы консервативті National Review журналының мақаласында Кевин Уильямсон бұл фразаны «Совет дәуіріндегі ащы қысқа тіркес» деп атады. Уильямсон: «Бұл әзілдің Суық соғыс кезеңіндегі миллиондаған нұсқалары болды», - деп атап өтті. 2015 жылы журналист Дэвид Володзко халықаралық «The Diplomat» журналына «танымал tu quoque аргументі» туралы жазды. Мақалада бұл термин батыс әлеміндегі капитализмді сынау үшін қолданылғанын айтты. 2015 жылы британдық либералды саяси сайт Open Democracy-ге жазған хатында журналист Максим Эдвардс: «Орыс тілінде «сіздер негрлерді дарға асып қоясыздар» деген фраза «неге де» деген сөздің ең басты мысалы ретінде пайда болды, бұл американдықтардың кеңес саясатын сынға алуына жауап ретінде айтылатын сөз» деді. Бұл фраза Мәскеуде жұмыс істейтін АҚШ тілшісі Майкл Бомның «Жексенбі күні кешке Владимир Соловьевпен бірге» бағдарламасында пайда болғаннан кейін қолданылды. Комментатор Игорь Коротченко: «Бом сияқты адамдар Хиросима мен Нагасакиге атом бомбаларын тастады, олар негрлерді дарға асты» деп жазды. Журналист Кэтрин Путц халықаралық «Дипломат» журналының 2016 жылғы шілдедегі мақаласында бұл фразаны бизнесмен және саясаткер Дональд Трамптың «не туралы» деген сөз тіркесін қолдануымен салыстырды: «Кеңес Одағындағы адам құқықтарын сынға алу жиі жиі таралған сөз тіркесі болып табылады: «Сендер негрлерді дарға асып қоясыздар»». 2016 жылы Трамп АҚШ-тағы президенттік сайлауда жеңіске жеткеннен кейін ChinaFile журналына жазған Джеймс Палмер расизмнің артуы «ескі советтердің «не туралы» дегеніне, олар ГУЛАГ-та сыналған кезде: «Алайда Америкада сіз негрлерді дарға асып қоясыз» деген жаңа, қатыгез сенімділік береді» деп қорықты. 2016 жылдың шілдесінде либералды Израильдің «Хаарец» газетінде жазған хатында Израильдің журналисі Шеми Шалев осыған ұқсас салыстыруды жасады: «Трамп осы аптада «Нью-Йорк Таймс» газетіне Америка азаматтық бостандықтар жағынан соншалықты қиын жағдайда екенін айтты, енді ол шетелдерге дәріс бере алмайды, бұл ескі совет пропагандасының эхосы, ол американдықтар «Сендер негрлерді дарға асып қоясыздар» деп жауап берді». 2017 жылы Ұлыбританияның Қырымды аннексиялауына қарсы пікірін жауап ретінде БҰҰ-дағы Ресей елшісі Ұлыбританияға алдымен Фолклендтер мен Гибралтарды қайтару керек деп ұсынды. 2024 жылғы Ресей президенттік сайлауынан кейін Владимир Путин 17 наурызда дауыс беру аяқталғаннан кейін сөйлеген сөзін жариялады. Ол Ресейдің жазалау колониясында ұсталған оппозициялық көшбасшы Алексей Навальныйдың 2024 жылдың ақпан айында қайтыс болғанын мойындады, бірақ өлім себебін немесе кінәлісін түсіндірмеді. «Навальный мырза қайтыс болды. Бұл әрқашан қайғылы оқиға. Түрмеде отырған адамдар қайтыс болған басқа да жағдайлар болды. Бұл АҚШ-та болған жоқ па? Бірде-бір рет емес, қайта-қайта».
Талдау
1993 жылы Стивен Ричардс Граубард редакциялаған "Коммунизмнен шығу" кітабында бұл мәтін шындықтан толық алшақтықты бейнелейді: "Мүмкін, Сібірде лагерьтер бар, мүмкін жоқ, мүмкін АҚШ-та қаралар өлтіріледі, мүмкін жоқ. Біз шындықпен өмір сүріп жатырмыз ба, әлде ғана ойдан шығарып айтамыз ба – маңызы жоқ: бәрі бір жай ғана оқиға." Африка-американдық жазушы Зора Нил Херстон коммунизмге қарсы тұрды және 1951 жылы "Неге қаралар коммунизмді қабылдамайды" деген мақала жазды, онда афроамерикандықтарға бағытталған коммунистік насихатты сынады.