Кіріспе

Оңтүстік Грекиядағы таулы аймақ.

Физикалық

Тайгетус таулары Пелопоннестің ортасынан Матапан түбегіне дейін созылған ұзын тау жүйесі. Онда Пелопоннестің ең биік тауы – Профитис Илияс шыңы орналасқан, оның биктігі шамамен жетеді. Бұл, әдетте, Паузанияс еске алған классикалық Талетон тауы деп есептеледі. Бұл шың өте ерекше биіктікте орналасқан. Ол Пелопоннес пен материктік Грекияны бөліп тұратын Коринф мойынынан көтеріліп, шамамен биіктікке жетеді. Таудан көптеген шағын өзендер бастау алады, ал Эвротас өзенінің бастауы осы таулардың солтүстік бөлігінде. Массивтің батыс жағында Вирос шатқалының бастауы орналасқан, ол қысқы қардың еру суын таудан төмен әкеліп, Кардамили қаласының жанындағы Мессен шығанағына құяды.

Саяси

Тайгетус Спарта және Каламата қалаларының үстінен көрінеді, олардың көкжиегін биіктейді. Таулар Аркадия, Лакония және Месения облыстарында орналасқан. Тайгетустың арқысынан Каламатаны Спартимен байланыстыратын Грекияның 82-ші ұлттық жолы өтеді, ол Солтүстік Тайгетусты Орталық жотадан бөліп тұрады. Риндомо шатқалы Орталық жотаны Оңтүстік Тайгетустан ажыратады. Мани түбегінің тірегін құрайтын Тайгетус бөлігі Саггиас деп те аталады, бірақ көбінесе Тайгетусқа жатпайды. Тау тізбегінің орталық бөлігі "Скотеини Плевра" деп аталады, яғни "қараңғы беткей", себебі ондағы ауылдар таңертең және кешкі сағаттарда күн сәулесін аз көреді.

Геология

Оңтүстік Еуропаның таулары, Жерорта теңізінің жағалауын құрайды және негізінен шығыс-батыс бағытта созылады, Африка тақтасының солтүстішке қарай жылжуының нәтижесінде пайда болған қатпарлы таулар болып табылады. Африка тақтасының солтүстік шеті батып, деформацияланатын жерлерде екінші тау жасалу процесі (орогенез) жүзеге асады, ол толыққанды түсіндірілмеген. Италия мен Грекия таулары – солтүстік-батыс-оңтүстік-шығыс бағытта орналасқан қатпарлы және жарылымды таулардың комбинациясы. Эгей субдукциясы Африка тақтасының алдыңғы шетін Эгей теңізі астындағы Эгей шұңқырына өткізеді. Бұл процесс Пелопоннес пен Криттің сыртқы жиегі бойымен жүреді. Батыстағы субдукция солтүстік-шығысқа, шығыстағысы солтүстік-батысқа, ал орталық бөлігінде – солтүстікке қарай бағытталған. Орташа бағыты – 21° солтүстік-шығыс. Аралдар мен Оңтүстік Грецияда қыртыстың екі түрлі қозғалысынан туындаған жарылымды тау жасалу процесі басым. Бір жағынан, Эгей теңізі тақтасы субдукция нәтижесінде көтеріледі. Екінші жағынан, түсіндірілмеген солтүстік-оңтүстік бағытты созу қозғалыстары тақтаны бөліп, қалыпты созу жарылымдарын жасайды, соның салдарынан солтүстік-оңтүстік бағытта параллель хорсттар мен грабендер (жайылымдық ойыстар) тізбегі пайда болады. Тайгетус тауы – Эвротас жарылымдық ойысының шекарасында орналасқан әктас хорсты. Оның шығыс бетінің астында Спарта жарылымы орналасқан, бұл созу бағытына перпендикуляр бағытталған қалыпты жарылым. Тайгетус тауының шығыс бетіндегі тік жарлардың түбінде аяқ жартастары көрінеді. Олар ілінген қабаттың беткей бағытында кенеттен жылжуынан туындайды, бұл жер сілкінісін тудырады. Жеке жер сілкінісі 1–12 метрлік жартасқа әкеледі. Спарта жарылымы 170° солтүстік-шығыс және 140° солтүстік-шығыс аралығында зигзаг тәрізді бағытталған. Максималды жылжу үш кезеңде 10–12 метрді құрады. Спартаны қиратқан б.з.д. 464 жылғы жер сілкінісі, жарылымның 20 километрлік бөлігінде 3–4 метрлік жылжудан туындаған. Жылдық жылдамдық шамамен 1 миллиметрді құрайды, бұл жер сілкінісі арасындағы орташа интервалдың 3000 жылды құрайтынын көрсетеді.

Экология

Тайгетус тауының етегіндегі беткейлер қалың орманмен жабылған, негізінен грек шыршасы (Abies cephalonica) және қара қарағай (Pinus nigra) өседі. 2005 және 2007 жылдардағы қасіретті өрттер орталық-батыс беткейлердегі орманның көп бөлігін жойды, қазір оның шамамен жартысы ғана қалған.

Тарих

Тайгетус беткейлерінде кем дегенде микендік дәуірден бері адамдар қоныстанған. Арна ауылының жанындағы Аркина жерінде үш ұя тәрізді қабір бар, олар әлі зерттелмеген. Тайгетус Спартаның табиғи қорғанысының бірі болған. Спарталықтар қылмыскерлерді Тайгетус шатқалына лақтырып жіберген, ол Ceadas немесе Caeadas (Καιάδας және Κεάδας) деп аталған. Афина университетінің жақындағы зерттеулері ересектердің қалдықтарын тапты, бұл Ceadas негізінен қылмыскерлерге, сатқындарға және тұтқындарға жаза орындығы болғанын растады. Ашық университеттің онлайн курсына сәйкес, "бірінші ғасырдағы грек жазушысы Плутарх Спартада жаңа туған сәбилерді ақсақалдар бағалап, өмір сүруге лайық емес деп танылғандарын Тайгетус тауының етегінде қалдыратын дәстүр болғанын айтады. Алайда, басқа ешбір дерек спарталықтардың осылай істегені туралы айтпайды және осы жерден нәресте сүйектері табылған жоқ". Осы жерден сүйектер табылған, бірақ зерттеулер олардың барлығының жасөспірімдер мен ересектерге тиесілі екенін көрсетті. Көне заманда әйелдер көктемде тауда өсетін және Харисия деп аталатын өсімдікті мойнына байлап, ерлердің махаббатына бөленуді қалаған. Талетон да Зевске 'арналған' еді. Бүгінде тау қасиетті Пайғамбар Илиямен тығыз байланысты. Жыл сайын 20 шілдеде (Грекия православие шіркеуінде Пайғамбар Илия мерекесі) тау басындағы кішкентай шіркеуде үлкен той өтеді, онда Пайғамбар Илияны еске алу үшін үлкен от жағылады (Пайғамбар Илияның грекше транслитерациясы - 'Eliyah' (אליה)). Отты тау басына көрінісі бар кез келген жерден көруге болады, сондықтан Кардамыли қаласы отты көруге ниеттенгендердің жиналатын жері болып табылады.

Демалыс

Ең биік нүктесі – Профитис Илияс – танымал жаяу серуендеу орны, ал Еуропалық E4 жаяу жолы таудың төменгі еңістерімен өтеді. Профитис Илияс тауынан Евротас аңғарының көп бөлігі және шығысқа қарай Парнон таулары көрінеді, ал батысқа қарай Каламата және Месенияның шығыс жартысы көрініске кіреді. Аркадияның оңтүстік-батыс бөлігінің көп бөлігі де көруге болады.