Кіріспе

Атлантикалық Еуропа – Атлантика мұхитымен шектесетін Еуропаның батыс бөлігін анықтайтын географиялық термин. Бұл термин Атлантикалық Еуропа тұжырымын мәдени бірлік ретінде де, немесе биогеографиялық аймақ ретінде де қарастыруға мүмкіндік береді. Оған Атлантика аралдары (Ұлыбритания және Ирландия), Исландия, Бельгия, Нидерланды, Португалияның орталық және солтүстік аймақтары, Испанияның солтүстік-батыс және солтүстік бөліктері (Галисия, Астурия, Кантабрия, Оңтүстік Баск елі және Кастилия мен Леонның бір бөлігі), Францияның оңтүстік-батыс және батыс бөліктері (Солтүстік Баск елі), Батыс Скандинавия, сондай-ақ Батыс және Солтүстік Германия кіреді. Бұл аймақтағы ауа райы мен физикалық жағдайлар салыстырмалы түрде ұқсас (Скандинавия мен Балтық теңізінің кейбір бөліктерін есептемегенде), осының нәтижесінде ортақ эндемикалық өсімдіктер мен жануарлар түрлерімен ұқсас ландшафттар қалыптасады. Қатаң физикалық тұрғыдан алғанда, Атлантикалық Еуропаның жағалауының көп бөлігі біртұтас биогеографиялық аймақ деп есептелуі мүмкін. Физикалық география мамандары бұл биогеографиялық аймақты Еуропалық Атлантикалық Домен деп атайды, ол Еуро-Сибирлік ботаникалық аймақтың құрамына кіреді.

Қазіргі мәдениет

Бірқатар авторлар Атлантикалық Еуропада әлі де мәдени тұжырым бар екенін, оның тамыры тарихқа дейінгі дәуірде қалыптасқанын, бірақ теңіз саудасының арқасында бүгінгі күнге дейін сақталғанын болжады. Географтар сондай-ақ Батыс Еуропаның жағалауларындағы ұқсас мәдени ландшафттың құрылысына табиғи ортаның әсерін атап өтті. Атлантикалық Еуропа идеясын қарастырған алғашқы географтардың бірі – Отеро Педрайо мен Орландо Рибейро. Педрайо Галисия туралы зерттеулерінде бұл аймақтың Жерорта теңізі мемлекетінің (Испания) құрамында болғанына қарамастан, Жерорта теңізі емес, күшті "атлантикалық сипатқа" ие екенін айтты. Ал Рибейро туған Португалиясы туралы зерттеулер жүргізген кезде Атлантикалық Еуропа мен Жерорта теңізі Еуропасының ұғымдарын тереңдетіп, Оңтүстік Португалияны Жерорта теңізі мәдениетімен, ал Португалияның орталық және солтүстік бөліктерін (Галисия мен Астуриямен бірге) – пан-атлантикалық Еуропа мәдениетімен байланыстырды. Бұл идеяны 1950 жылдардан бастап П. Флатрес, Эмир Эстин Эванс, А. Буйер, Мейниер, Дж. Гарсиа Фернандес, Патрик О’Фланаган, Ричард Брэдли, Барри Канлифф, Карлос Феррас Сексто және Xoан Паредес сияқты авторлар одан әрі дамытты. О’Фланаган Педрайо мен Рибейроның теорияларына сүйене отырып, Атлантикалық Еуропаның Еуропаның жағалау бойында, Норвегиядан Оңтүстік-Орталық Португалияға дейін (шамамен Сантарем аймағына дейін), сондай-ақ Ұлыбритания мен Ирландияны қамтитын мәдени шындық екенін мәлімдеді. Осыған сәйкес, Паредес Атлантика (яғни кельт) Еуропасына тән мәдени ландшафттың бар екенін растайды, ол негізінен қоныстану үлгісіне, тұрғын кеңістікті пайдалану мен ортақ түсінікке негізделген, бұл әлеуметтік және мәдени тұтастық пен сабақтастықты көрсетеді. Боб Куинн өзінің "Atlantean" деректі фильмдер сериясында Батыс Еуропаның кельт мәдениетінің іс жүзінде Атлантикалық Еуропаны және Магриб халқы, мысалы, берберлерді қамтитын ерте, кельттен бұрынғы Атлантикалық мәдениет екенін болжайды және ол бүгінге дейін жалғасып келеді.

Атлантикалық Еуропа саясатта

Атлантикалық Еуропа аймақтарының мүдделерін үйлестіретін көпұлттық аймақтар қауымдастығы бар. Бұл – Атлантикалық арка комиссиясы. 1989 жылдан бері қызмет етіп келе жатқан комиссияға Ұлыбритания, Франция, Испания және Португалиядан құралған төрт мүше мемлекеттен 26 аймақ кіреді. Атлантикалық арка комиссиясы – Еуропаның шеткі теңіз аймақтары конференциясының жеті географиялық комиссиясының бірі.

Генетика

Атлантиканың әртүрлі популяциялары арасындағы генетикалық байланыс әлі де талқылауда. Бір жағынан, кейбір зерттеулер қазіргі және темір дәуіріндегі британдық және ирландтық үлгілердің Испания мен Францияның оңтүстік атлантикалық еуропалықтарына емес, басқа солтүстік еуропалық популяцияларға генетикалық жағынан өте жақын екенін көрсетеді. Дегенмен, авторлар мойындағандай, қолданылған үлгіде елдер ішіндегі шағын, генетикалық тұрғыдан оқшауланған популяциялардың көптеген өкілдері болуы ықтимал емес. Екінші жағынан, Америка генетика журналында жарияланған мақала, еуропалық елдердің әртүрлі аймақтарынан алынған үлгілерді қоса алғанда, Атлантика аймағындағы ортақ тектілікті, солтүстік-батыс Ибериядан (Галиция) батыс Скандинавияға дейін соңғы мұз дәуірінің соңына дейін жететінін көрсетеді.