Кіріспе

Ыбырайым діндері бойынша Құдайдың қатысуы

Даңқ (латынша gloria, "атақ, даңқ") Ыбырайым діндері бойынша адамдардың сезіміндегі Құдайдың қатысуын сипаттау үшін қолданылады. Құдайдың даңқы – христиан теологиясындағы маңызды мотив, онда Құдай барлық нәрседен ең даңқты жаратылыс ретінде қарастырылады, ал адамдар Құдайдың бейнесі бойынша жаратылған және бейне иелері ретінде Құдайдың даңқына толық емес түрде ие болуға немесе қатысуға мүмкіндігі бар деп есептеледі. Сондықтан христиандарға «әдемі амалдарыңды көріп, әкелеріңді көкте мақтасын үшін, жарықтарыңды адамдарға көрсетіңдер» деп нұсқау беріледі.

Этимология

"Даңқ" - кітапта жиі кездесетін мақтау сөздерінің бірі. Еврей Киелі кітабында даңқ ұғымы бірнеше еврей сөздерімен, оның ішінде Ход (הוד) және кавод (כָּבוֹד) арқылы білдіріледі. Кейіннен, бұл түпнұсқа еврей тіліндегі даңқ түсінігі Христиандық Жазбаларда грек тіліндегі докса (δόξα) сөзі арқылы аударылды. Еврейше кавод (K V D) сөзі "маңыздылық", "салмақ", "ілтипат" немесе "ауырлық" дегенді білдіреді, бірақ негізінен кавод "даңқ", "құрмет", "абырой" және "ұлылық" дегенді білдіреді. Еврей Киелі кітабын аударуда грек сөзі δόξα қолданылады, бұл сөз грек тілінде жазылған Жаңа Жазбаларда да кеңінен қолданылады. Докса "бағалау, пікір" және одан туындап, "жақсы бедел, абырой" дегенді білдіреді. Әйгілі Августин оны "clara notitia cum laude" деп аударды, яғни "мақтаумен жарқын даңқ".

Католицизмде

Католик діні бойынша, әлем Құдайдың еркімен, Оның өзінің даңқы үшін жаратылған. Бірақ католик діні сондай-ақ, Құдай өзін үшін емес, адамдар Оны тануы үшін даңқталғысы келеді деп үйретеді.

Англикандықта

Теолог К.С.Льюис өзінің "Даңқтың салмағы" атты очергінде былай деп жазады: "Даңқ маған екі ой келтіреді, олардың бірі жаман, екіншісі күлкілі. Мен үшін даңқ атаққа немесе жарқырауға тең." Ол даңқтың бұрынғы мағынада түсінілуі керек деген қорытындыға келеді, бірақ адамдардың алдындағы атақ емес, Құдайдың алдындағы атақ (құдайлық даңқ) қалау керек дейді. Мұнда атақ – "біздің жандардың емес, Құдайдың мақтауы, Құдайдың құптауы немесе (деуге болады) 'қанағаттануы'. Осы туралы ойланған соң, бұл көзқарас Киелі кітапта бар екенін түсіндім; уақытша дүниелік мақтаудан гөрі, 'Жақсы және адал қызметші, жарайсың!' деген құдайлық мақтау ешбір нәрсемен тең емес."

Православиедегі христиандық

Даңқтандыру (сондай-ақ канонизация деп те аталады) – православие христиан шіркеуінде адамның шіркеудің қасиеттісі ретінде ресми түрде танылуы үшін қолданылатын термин. Православтық христиандық термин теозис протестанттық даңқтандыру түсінігімен шамамен тең келеді. Осы мағынада, ізгілердің қайта тірілген денелері Екінші Келуде "даңқтандырылатын" болады. Жан тәңірлік құдайлық арқылы жарықтанғандай, қалпына келтірілген дене де Парусияда "өзгертілгенде" (Қорынттықтарға 15:51 (KJV)) Құдайдың рақымымен жарықтанады. Бұл даңқтандырылған дене Исаның қайта тірілген денесі сияқты болады (Жохан 20:19-20 (KJV)); өмір кезіндегі денеге ұқсас, бірақ одан да тазартылған және руханиланған табиғатта (Қорынттықтарға 15:39 (KJV)).

Кемелділікті қабылдау

Даңқталу – бұл протестанттық дінде католиктердің тазару орнына балама, себебі ол "сайланғандар Мәңгілік патшалыққа кірмес бұрын толықтыққа жететін жол". Тазару орны сайланғандардың толықтыққа қалай жетуімен айналысады (адамдар физикалық және рухани түрде қиындықтарға тап болып, осылайша жұмаққа жол табады деп есептеледі) және ол физикалық өлімнен кейін жүзеге асады; ал даңқталу сайланғандардың толықтыққа жетуімен айналысады және бұл Киелі Рухтың жұмысы арқылы өмір бойы жүретін, табиғаттан тыс, үздіксіз процесс, адамдар Исаға мәңгілік өмір үшін сенгеннен кейін басталады. Протестанттық дін өкілдерінің көпшілігі осы даңқталу түріне сенеді, бірақ кейбіреулері басқаша атау қолданады.

Қайта тірілген денелерді қабылдау

Соңғы соттан кейін, кейбір діндерде, барлық адал өлгендер тіріліп, олардың денелері толықтырылып, даңққа ие болады. Олар осы түрде Құдайдың жаңа аспаны мен жаңа жерінде мәңгі өмір сүреді, бұл туралы Аян кітабының 21-тарауында баяндалған.

Бахаи дініне

Бахаи діні Бахаулланың есімі "Құдайдың даңқы" деп аударылатынын, оның барлық ежелгі Ыбырайым діндері – христиандық, иудаизм және ислам сияқты адамзатқа уәде етілген Құдайдың Елшісі екенін мәлімдейді. Бахаи дінінде Ең ұлы есім – Баха (بهاء), ол "даңқ" немесе "керемет" деп аударылады.

Ислам діні

Ислам дінінде Алланың 99 есімі бар, ал кейбір ислам дәстүрлерінде ең ұлысы саналатын жасырын 100-ші есімнің бар екеніне сенеді. Исламда Алланы дәріптеу – төрт мәңгілік ізгі амалдың бірі. Алланы мадақтау (Тасбих, تسبيح) Құранның көптеген аяттарында айтылған. Мысалы: «Жеті аспан және жер, олардағы барлық жандар Алланы дәріптейді. Алланы мақтап, оның дәріптеуін түсінбейтін ешбір нәрсе жоқ. Алла – шын мәнінде, кешірімді және тыйымды кешіретін» [Құран 17:44]. Пайғамбар Мұхаммед (с.ғ.с.) мәңгілік ізгі амалдардың (арабша: الباقيات الصالحات) Алланы мадақтау (Тасбих تسبيح), Алланы мақтау (Хамед. حمد), Алланы біріктіру (Таухид, توحيد) және Алланы жоғары қою (Такбир, تكبير) екенін айтқан. Бұл амалдар мұсылмандардың түсінуінше, олардың құлшылық және рухани мағыналарына байланысты мәңгілік ізгі амалдар болып табылады. Мысалы, Алланың мінсіздігіне сенгендіктен оны дәріптейсіз және Алланың керемет патшалығындасыз; Алланың сізді және баршаны күтіп, басқаруына және сүйіп қанағат етуіне сенгендіктен оны мақтайсыз; Алла ғана бар және одан басқа ештеңе жоқ екенін білгендіктен оны біріктіресіз; жүрегіңізде Алладан басқа ештеңе болмауы үшін оны жоғары қоясыз. Мұхаммед (с.ғ.с.): «Алланы мадақтау, оны мақтау, оны біріктіру және оны жоғары қою – күн астындағы барлық нәрседен де маған жақын» деген. Құранда: «Дүниелік өмірдің көркі – байлық және балалар, ал мәңгілік ізгі амалдар одан да жақсы» [18:46] делінген. Мұсылмандардың арасында, Мұхаммедтің (с.ғ.с.) хадисіне сәйкес, күнделікті бес уақыт намаздан кейін Алланы мадақтау (33 рет), Алланы мақтау (33 рет) және Алланы жоғары қою (33/34 рет) жиі жасалатын құлшылық амалы болып табылады. Исламда дәріптеудің мағыналары көп, және олар адамның рухани жағдайы мен жағдайына қарай өзгереді. Дегенмен, барлық мағыналардың негізінде Алланың мінсіздігіне сену және осындай ұлы жаратылыста болуға таңсыну сезімі жатыр. Осы мағыналардың арасында мыналар бар: Алланы мадақтау – ғаламмен үйлесім табу және баланың әнмен толы ғаламды сезінуі сияқты: «Біз Дәуітке өз жарылқауымыздан бердік. Таулар мен құстармен бірге Алланы мақтап, ән айтыңыз!» [Құран 34:10]. Алланы мадақтау – Алланың барлық нәрсені құралсыз немесе құралдар арқылы іске асыра алатынына таңсыну: «Ол құлын бір түнді мешіттен алыс мешітке сапарлатты, ол жердің киелігін бізге көрсету үшін. Шын мәнінде, Ол – естіп көруші» [Құран 17:1]. Алланы мадақтау – Алланы мінсіз деп қарау, яғни оның туралы жаман ойлардан тазару: «Сосын балық оны жұтып қойды, және ол кінәлі болды. Егер ол Алланы мақтамаған болса, қиямет күніне дейін оның ішегінде қалатын еді» [Құран 37:142-144]. Алланы мадақтау – білімсіздіктен туған Алла туралы шектеулі түсініктерден арылу: «Олар Аллаға серік қосып, оны жаратты. Олар Аллаға ұл-қыз теңдестірді, білімсіздіктен. Алла олар сипаттағаннан жоғары» [Құран 6:100]. Бұл тек бірнеше мысал ғана, бірақ Алланы мадақтау (Тасбих) Құранның 90-нан астам аятында және Мұхаммедтің (с.ғ.с.) көптеген хадистерінде айтылған.

Адамның даңқы

Құдайдан даңқ іздеуге қарағанда, адамдардан даңқ іздеу бөлек тұрады. Томас Аквин өзінің "Теологиялық жиынтығында" адамдардан даңқ немесе мақтауға шамадан тыс құштарлық танытудың күнә екенін ескертеді. Ол мақтанды өлімдік күнәлердің бірі деп санайды және кейбір жағдайларда, капиталдық жамандық ретінде атайды. Алайда, мұны Аквин «құрмет» деп атаған нәрсеге деген құштарлықпен шатастырмау керек, ол Аквиннің пікірінше жақсы нәрсе, және оған орынды және ақылға қонымды түрде ұмтылуды қамтиды. Аян кітабының 20:11-15 аятына сәйкес, Мәсіхте өлгендер бірінші тірілісте кемелді, дана дене алады; ал тірі қасиеттілер дана, кемелді денеге айналады. Екінші тіріліс – Ақ тақтың алдындағы сот. Бірінші тірілісте тірілмейтіндер сотқа шақырылады, оларға мың жылдық патшалықта туғандар да кіреді. Егер кімнің аты «Өмір кітабында» жазылмаған болса, ол от көліне тасталады.

Өнер саласында

Даңқтың көрінісі (мысалы, әулиеге) көбінесе иконографияда діни символ – гало қолданылып бейнеленеді. Даңқ пен салтанаттың тағы басқа кең таралған белгілері – ақ киім, тәж, асыл тастар, алтын және жұлдыздар. "Құдай ананың тәж кигізілуі" – Мәриямның даңқтың нұрымен бейнеленген ең көп таралған суреттерінің бірі. Өнерде "даңқ" сөзінің бірнеше ерекше мағыналары бар, олардың барлығы француз тіліндегі "gloire" сөзінен туындаған. "Glory" ортағасырлық ағылшын тілінде гало немесе ауреолды білдірген, және кейде осы мағынада қолданыла береді, әсіресе толық дене бейнесі үшін. Мәсіхтің Ұлылығы тақырыбы "Мәсіхтің даңқы" деп те аталады, және жалпы алғанда, көктегі қасиетті тұлғаның кез келген бейнесі (мысалы, бұлттардың арасында, періштелермен қоршалған) "даңқ" деп аталуы мүмкін, бірақ бұл мағына қолданыстан шығып қалған.

Кемелділікті қабылдау

http://www. Мәсіхке адал болыңдар. com/key/қасиеттендіру толыққанды. html http://www. sdanet. org/atissue/books/wws/salv17/ағылш. htm

Қайта тірілген денелерді қабылдау

http://www.1way2god.net/glorification.html сайтына жүгіну. мақтау/дәріптеу.html-ге