Кіріспе

Массачусетс штатындағы еңбек ереуілі – Лоуренс тоқыма ереуілі, сондай-ақ «Нан мен раушан гүлі» ереуілі деп те аталады. 1912 жылы Лоуренс қаласында, Массачусетс штатында, Дүниежүзілік жұмысшылар федерациясы (IWW) басшылығымен иммигрант жұмысшылардың ереуілі болды. Әйелдер үшін жұмыс аптасын қысқартқан жаңа заңға байланысты екі сағаттық жалақыны қысқарту оқиғасы ереуілдің бастауы болды. Ереуіл қала бойынша жылдам таралып, жиырма мыңнан астам жұмысшыны қамтыды және Лоуренстегі дерлік барлық фабрикаға әсер етті. 1912 жылдың 1 қаңтарында Массачусетс штатының үкіметі жұмыс аптасын 56 сағаттан 54 сағатқа дейін қысқарту туралы заң шығарды. Он күннен кейін жұмысшылар жалақысы да қысқартылғанын білді. Бұл ереуілде 51-ден астам түрлі ұлт өкілдері бірікті, олардың көпшілігі ағылшын тілін білмейтін. Ереуілге шыққан жұмысшылардың көп бөлігі, соның ішінде ереуілдің көптеген көшбасшылары итальяндық иммигранттар болды. Бұл ереуіл қаңтардан наурызға дейін, екі айдан астам уақытқа созылды. Америка Еңбек Федерациясының (AFL) консервативті кәсіподақтарының иммигранттар, көбінесе әйелдер және этникалық жағынан бөлінген жұмысшыларды ұйымдастыру мүмкін емес деген болжамдарына қарсы келді. Қаңтардың соңында, наразылық акциясы кезінде полиция Анна ЛоПиццоны өлтірген кезде, IWW ұйымдастырушылары Джозеф Эттор мен Артуро Джованнитиге қылмысқа қатысуда айып тағылып, тұтқындалды. «Нан мен раушан гүлі» деген сөз тіркесі ереуілге дейін пайда болған. Джеймс Оппенхаймның 1911 жылдың желтоқсанында «Америка» журналында жарияланған өлеңінде бұл сөздер кездеседі. 1915 жылғы еңбек антологиясы, Аптон Синклердің «Әділетке шақыру: Әлеуметтік наразылық әдебиетінің антологиясы» бұл сөз тіркесін Лоуренс ереуілімен байланыстырды және бұл қауымдастық қалыптасты. Өлеңдегі танымал наразылық ұраны ереуіл естелігімен бірікті: «Жүректер де денелермен бірге аштықтан өледі; бізге нан беріңіз, бірақ бізге раушан гүлін де беріңіз!» Сонымен қатар, 14 жасқа дейінгі балалар да фабрикаларда жұмыс істеді. Ол кезде Лоуренс штатының төрт қаласынан (Лоуэлл, Фолл-Ривер, Ворчестер және Холиоке) кейінгі 5-ші ең жоғары бала өлім-жітіміне ие болды. 1912 жылы Лоуренс фабрикаларында 32 000 ер адам, әйелдер мен балалар жұмыс істеді. Ереуілге дейінгі онжылдықта жағдай одан да нашарлаған. Жүн фабрикаларында екі тоқыма машинасының пайда болуы жұмыстың қарқынын күрт арттырды. Өнімнің артуы фабрика иелеріне көптеген жұмысшыларды жұмыстан босатуға мүмкіндік берді. Жұмысын сақтап қалғандар 56 сағат жұмыс істесе, орташа есеппен 8,76 доллар, ал 60 сағат жұмыс істесе, 9,00 доллар табыс табады. Кейбір фабрикалар, жұмысшыларға арналған үйлер және қаланың бір бөлігі американдық жүн компаниясының президенті Уильям Вудқа тиесілі болды. Ол компания 1911 жылы 3 000 000 доллар пайда тапса да, жұмысшыларына аптасына екі сағат қысқартылған жалақыны төлеуге шамасы келмейтінін айтты. Лоуренстегі жұмысшылар тығыз және қауіпті пәтерлерде тұратын, көбінесе әр пәтерде көптеген отбасылар тұратын. Көптеген отбасылар нан, меласса және бұршақпен күнекөріс жасады. 1912 жылдың наурыз айында Лоуренс ереуілі туралы конгресс тергеуі алдында бір жұмысшы куәлік еткендей: «Біз ет жегенде, ол мерекеге ұқсайды, әсіресе балалар үшін». Балалардың жартысы алты жасқа толғанға дейін қайтыс болды, ал фабрикада жұмыс істейтін ересектердің 36% -ы 25 жасқа толғанға дейін қайтыс болды. Орташа өмір сүру ұзақтығы 39 жылды құрады. Фабрикалар мен қауым этникалық желі бойынша бөлінді: білікті жұмыс орындарының көпшілігі ағылшын, ирланд және неміс ұрпақтарынан туған жұмысшылармен, ал француз канадалық, итальяндық, еврей, славян, венгр, португал және сириялық иммигранттар білікті емес жұмыс күшінің көпшілігін құрады. Бірнеше мың білікті жұмысшылар, кем дегенде теорияда, Американың еңбек федерациясына мүше Біріккен тоқыма жұмысшыларына тиесілі болды, бірақ тек бірнеше жүздеуі ғана жарна төледі. Дүниежүзілік жұмысшылар федерациясы (IWW) сонымен қатар Лоуренсте жұмысшылар арасында бес жыл бойы ұйымдастырды, бірақ оның да жүздеген мүшелері болды. 11 қаңтарда Лоуренстегі поляк әйелдер тобына жұмыс берушілері олардың жалпы жалақысынан 0,32 доллар кемітіп, жұмыстан кетіп қалғандығын білдірді. 12 қаңтарда Америка жүн компаниясының Вашингтондағы фабрикасының жұмысшылары да жалақыларының кемігенін байқады. Бірнеше апта бойы талқыланған оқиғаларға дайындықпен олар «жалақының азайғанын, барлығы жұмыстан шығуын» талап етіп, шығып кетті. IWW-дің Жозеф Эттор ереуілге дейін Лоуренсте біраз уақыт ұйымдастырды. Ол және Италиялық социалистік федерациясының өкілі Артуро Джованнити ереуілді басқару үшін 56 адамнан тұратын ереуіл комитетін құрды. Комитет 14 ұлттың өкілдерінен тұрды және барлық маңызды шешімдерді қабылдауға жауапты болды. Комитет ереуіл жиналыстарын 25 түрлі тілге аударуды ұйымдастырды және талаптар жиынтығын ұсынды: 54 сағаттық жұмыс аптасына жалақыны 15% арттыру, қосымша жұмыс үшін еселенген жалақы төлеу және ереуілге қатысқандары үшін жұмысшыларға қарапайымдық таныту. Қала ереуілге қалалық дабыл қоңырауын соғып жауап берді. Мэр жергілікті милиция ротасын көшелерді патрульдеуге бұйрық берді. Фабрика иелері митингке шыққандарға су шашқанда, олар өсімдіктерге мұз лақтырып, бірнеше терезелерді сындырды. Сот 24 жұмысшыны бір жылға бас бостандығынан айырды. Сот судьясы: «Біз оларды үйретудің жалғыз жолы – ең қатал жаза беру». Губернатор Юджин Фосс штаты милициясын және полициясын шақыртты. Жаппай тұтқынға алулар жүргізілді. Сонымен қатар, Біріккен тоқыма жұмысшылары (UTW) Лоуренс жұмысшылары атынан сөйлей алатынын мәлімдеп, ереуілді бұзуға тырысты. Ереуілдегі жұмысшылар UTW-ді елемеді, өйткені IWW этникалық негіздегі көшбасшылардың арқасында жұмысшыларды біріктірді. Олар Эттордың үндеуін таратып, наразылық акцияларында зорлық-зомбылықты болдырмады. IWW AFL-ге қатысты жұмысшылармен де сәтті жұмыс істеді, өйткені ол барлық фабрикалардан келген жұмысшылардың мүддесін қорғады. Керісінше, AFL және фабрика иелері келіссөздерді жеке фабрикалар мен олардың жұмысшылары арасында жүргізуді қалады. Алайда, UTW-ді наразылыққа түсірген оқиғада, Loomfixers Association-ның ұлттық хатшысы Оливер Кристиан, ол Джон Голденнің, Массачусетс штатындағы UTW президентінің еңбек қозғалысына зиян келтіретініне сендірді. Бұл мәлімдеме және Уильям Мэдисон Вудтың қателіктері көпшіліктің пікірін ереуілшілердің жағына бұрды. Жергілікті жаназа бюросының меңгерушісі және Лоуренс мектеп кеңесінің мүшесі ереуіл басталганан кейін бір аптадан кейін қаланың бірнеше жеріне динамит орнату арқылы ереуіл басшылығын жазалауға тырысты. Ол 500 доллар айып төледі және түрмеге отырған жоқ. Кейін Уильям М. Вуд, Америка жүн компаниясының президенті, динамит табылғаннан бұрын күдіктіге үлкен сомада ақша төлегені анықталды. Сот органдары Эттор мен Джованнитиді Анна ЛоПиццоның өліміне қатысқандықтары үшін айыптады. Полицияның оқтан өлтірілгені күдікті. Эттор мен Джованнити оқиға болған жерден 5 шақырым қашықтықта болды, олар басқа жұмысшылар тобымен сөйлесіп жатқан. Олар және үшінші күдікті, тұтқындалған кезде Эттор мен Джованнити туралы естімеген адам, ереуіл аяқталғаннан кейін де бірнеше ай түрмеде отырды. Біржайлы билік әскери жағдай жариялады, барлық қоғамдық жиналыстарды тыйым салды және көшелерді патрульдеу үшін тағы 22 милиция ротасын шақыртты. Гарвард студенттеріне ереуілді таратуға келіскен жағдайда, емтиханнан босатылу мүмкіндігі берілді. IWW Билл Хейвуд, Элизабет Герли Флинн және басқа да ұйымдастырушыларды Лоуренске жіберді. Хейвуд ереуілдің күнделікті істеріне аз қатысты. Оның орнына ол...

Қорытынды және мұра

Шабуыл аяқталғаннан кейін жұмысшылар зауыт жұмысшылары мен иелері арасында белгіленген талаптардың бір бөлігін алды. Кейбір жұмысшылар диірмендерде жұмысқа қайта кірісті, ал "басқалары жұмыс іздеп келіп-кетіп, нәтижеге қол жеткізе алмады да, қуат тоқыма станогының шуына қайта оралды". Ереуіл аяқталғаннан кейін де, басқа штаттарда түрлі фабрикаларда көптеген ереуілдер болды. "1913 жылдың 12 қаңтарында IWW Лоуренсте мерейтойлық той өткізді", бұл бірнеше жылға соңғы мерекелердің бірі болды. 1912 жылғы ереуіл – 1900 жылдардың ортасына қарай Жаңа Англиядан тоқыма өнеркәсібін ығыстырған көптеген ереуілдердің алғашқысы болды. Евгений Дебс бұл ереуіл туралы: "Лоуренстегі жеңіс – ұйымдасқан еңбек күштерінің ең шешуші және кең ауқымды жеңісі болды" деді. Автор Питер Карлсон бұл ереуілді, Әлемдік өнеркәсіп жұмысшылары (IWW) жүргізген бұрылыс нүктесі деп қарады. Ол былай деп жазды: "[Капитализмге қарсы IWW-мен соғысқа қаулыққан] кейбір зауыт иелері кәсіподақтарға деген жеккөрушілігін жұтып, тіпті AFL-ді өз жұмысшыларын ұйымдастыруға шақырды.