Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Теңіз кемелерінде зымырандарды ұстап, атудың заманауи жүйесі – Бразилия ғарыш агенттігінің зымыран ұшырғышы.
Modern system for holding and firing missiles on naval vessels
the Brazilian Space Agency launcher
Тік ұшыру жүйесі (VLS) – бұл су үсті кемелері мен су асты кемелері сияқты қозғалмалы теңіз платформаларында зымырандарды ұстап, атуға арналған жетілдірілген жүйе. Әрбір тік ұшыру жүйесі бірнеше ұяшықтан тұрады, олар бір немесе бірнеше зымыранды атуға дайын күйде сақтай алады. Әдетте, әрбір ұяшықта әртүрлі типтегі зымырандар болуы мүмкін, бұл кемеге нақты миссияға қажетті жиынтықты таңдауға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, жаңа зымырандар әзірленген кезде, олар әдетте сол елдің қолданыстағы тік ұшыру жүйелеріне бейімделеді, бұл ескі кемелерге қымбат жөндеулерсіз жаңа типтегі зымырандарды пайдалануға мүмкіндік береді. Бұйрық берілген кезде зымыран ұяшықты және кемені қауіпсіз арақашықтыққа дейін тік көтеріліп, содан кейін қажетті бағытқа бұрылады. VLS, Mark 13 бір қолды және Mark 26 екі қолды ұшырғыштар сияқты ескі жүйелермен салыстырғанда, кез келген уақытта атуға дайын қару-жарақтардың санын арттыруға мүмкіндік береді, олар палуба астындағы қоймадан зарядталатын. Оқ-жарақтың күшті болуына қоса, VLS бұрынғы жүйелерге қарағанда зақымдануға төзімді және сенімді, сондай-ақ радиолокациялық көрінуі де төмен. АҚШ Әскери-теңіз күштері қазіргі таңда VLS-ке толығымен сенеді. Әлемде ең көп тараған VLS – АҚШ Әскери-теңіз күштері әзірлеген Mark 41 жүйесі. 11 000-нан астам Mark 41 VLS зымыран ұяшығы жеткізілді немесе тапсырысқа алынған, олар 19 кеме класындағы 186 кемеде, әлемнің 11 мемлекеттік теңіз күштерінде пайдаланылады. Бұл жүйе қазір АҚШ, Австралия, Дания, Нидерланды, Германия, Жапония, Норвегия, Оңтүстік Корея, Испания және Түркия теңіз күштерінде қолданылады, ал Грекия теңіз күштері сияқты басқалары ұқсас Mark 48 жүйесін артық көреді. ZS 14 VLS Ресейде әзірленді және S-400 зымыран жүйесі сияқты теңізде де, құрлықта да орналасқан ұшыру қондырғыларында (TEL) қолданылады. Жаңа Mark 57 тік ұшыру жүйесі қолданылуда. Ескі Mark 13 және Mark 26 жүйелері Тайвань және Польша сияқты басқа елдерге сатылған кемелерде әлі де қолданыста. SSN (ядролық сұңғымалы кеме) орнатылған кезде VLS, тек торпедалық түтіктерді пайдаланумен салыстырғанда, қару-жарақтың көбірек түрлерін және санын орналастыруға мүмкіндік береді.
A vertical launching system (VLS) is an advanced system for holding and firing missiles on mobile naval platforms, such as surface ships and submarines. Each vertical launch system consists of a number of cells, which can hold one or more missiles ready for firing. Typically, each cell can hold a number of different types of missiles, allowing the ship flexibility to load the best set for any given mission. Further, when new missiles are developed, they are typically fitted to the existing vertical launch systems of that nation, allowing existing ships to use new types of missiles without expensive rework. When the command is given, the missile flies straight up far enough to clear the cell and the ship, then turns onto the desired course. A VLS allows surface combatants to have a greater number of weapons ready for firing at any given time compared to older launching systems such as the Mark 13 single arm and Mark 26 twin arm launchers, which were fed from behind by a magazine below the main deck. In addition to greater firepower, VLS is much more damage tolerant and reliable than the previous systems and has a lower radar cross section (RCS). The U. S. Navy now relies exclusively on VLS for its guided missile destroyers and cruisers. The most widespread VLS in the world is the Mark 41, developed by the United States Navy. More than 11,000 Mark 41 VLS missile cells have been delivered, or are on order, for use on 186 ships across 19 ship classes, in 11 navies around the world. This system currently serves with the US Navy as well as the Australian, Danish, Dutch, German, Japanese, Norwegian, South Korean, Spanish, and Turkish navies, while others like the Greek Navy preferred the similar Mark 48 system. The ZS 14 VLS was developed in Russia and is used in sea based as well as land based TEL systems such as the S 400 missile system. The advanced Mark 57 vertical launch system is used on the The older Mark 13 and Mark 26 systems remain in service on ships that were sold to other countries such as Taiwan and Poland. When installed on an SSN (nuclear powered attack submarine), a VLS allows a greater number and variety of weapons to be deployed, compared with using only torpedo tubes.
Ұшыру түрі
Вертикальді ұшыру жүйесі ыстық ұшыру түрінде болуы мүмкін, онда зымыран ұяшықта тұтанады, немесе суық ұшыру түрінде, онда зымыран зымыранның құрамына кірмейтін газ генераторынан шығарылатын газдың күшімен шығарылады, содан кейін тұтанады. "Суық" дегеніміз – зымыран қозғалтқышының газды шығаруымен салыстырғанда салыстырмалы түрде төмен температуралы. Ыстық ұшыру жүйесіне шығару механизмі қажет емес, бірақ зымыран ұшып кеткен кезде оның газды шығаруын және жылуын шығарып тастаудың бір жолы болуы керек. Егер зымыран шығару механизмі жоқ ұяшықта тұтанса, онда ұяшық жанындағы ұяшықтардағы зымырандарды тұтандырмай, пайда болған үлкен жылуға төтеп беруі керек.
A vertical launch system can be either hot launch, where the missile ignites in the cell, or cold launch, where the missile is expelled by gas produced by a gas generator which is not part of the missile itself, and then the missile ignites. "Cold" means relatively cold compared with rocket engine exhaust. A hot launch system does not require an ejection mechanism but does require some way of disposing of the missile's exhaust and heat as it departs the cell. If the missile ignites in a cell without an ejection mechanism, the cell must withstand the tremendous heat generated without igniting missiles in adjacent cells.
Ыстық ұшыру
Ыстық ұшыру жүйесінің артықшылығы – зымыран өз қозғалтқышын пайдаланып, ұшыру ұясынан өзіндік күшпен шығады, бұл зымыранды ұшыру түтігінен шығаруға арналған жекелеген жүйенің қажеттілігін жояды. Бұл ыстық ұшыру жүйесін салыстырмалы түрде жеңіл, кішкентай және дамыту мен өндіруге экономикалық жағынан тиімді етеді, әсіресе кіші зымырандарды жобалағанда. Бірақ, кемшілік ретінде, дұрыс жұмыс істемейтін зымыран ұшыру түтігін зақымдауы мүмкін. Американдық су үстіндегі кемелердегі VLS жүйелерінде зымыран ұялары торлы түрде орналасқан, әрбір ұяшада бір қақпақ болады және олар "ыстық ұшыру" жүйелеріне жатады. Қозғалтқыш ұшыру кезінде ұяшаның ішінде тұтанады, сондықтан ракеталық газдарды шығару жолы керек. Франция, Италия және Ұлыбритания PAAMS жүйесінде ұқсас Sylver ыстық ұшыру жүйесін қолданады.
An advantage of a hot launch system is that the missile propels itself out of the launching cell using its own engine, which eliminates the need for a separate system to eject the missile from the launching tube. This potentially makes a hot launch system relatively light, small, and economical to develop and produce, particularly when designed around smaller missiles. A potential disadvantage is that a malfunctioning missile could destroy the launch tube. American surface ship VLSs have missile cells arranged in a grid with one lid per cell and are "hot launch" systems. The engine ignites within the cell during the launch and so requires a way of venting rocket exhaust. France, Italy and Britain use a similar hot launching Sylver system in PAAMS.
Салқын ұшыру
Салқын ұшыру жүйесінің артықшылығы оның қауіпсіздігінде: егер зымыран қозғалтқышы ұшырылған кезде жұмыс істемесе, салқын ұшыру жүйесі зымыранды шығарып, қауіпті азайтады немесе жояды. Осы себепті, ресейлік VLS жүйелері көбінесе еңкейтіліп жасалған, сонда ақаулы зымыран кеме палубасына емес, суға түседі. Зымыранның өлшемі ұлғайған сайын, шығару арқылы ұшырудың пайдасы артады. Белгілі бір өлшемнен асып кеткенде, зымыранның күштеуішін кеме корпусының ішінде қауіпсіз түрде тұтандыру мүмкін емес. Көптеген қазіргі заманғы құрлықтан зымырандар мен теңізден зымырандар салқын ұшыру арқылы ұшырылады. Ресей өз салқын ұшыру жүйесі үшін торлы жүйелерді және бір қақпақта бірнеше зымыраны бар револьверлік құралымды да шығарады. Ресей сондай-ақ кейбір тік ұшыру зымыран жүйелері үшін, мысалы, "Тор" зымыран жүйесі үшін салқын ұшыру жүйесін пайдаланады. Ұлыбританияның Common Anti Air Modular Missile (CAMM) зымыран отбасы ұқсас салқын ұшыру жүйесін қолданады, ол "жұмсақ тік ұшыру" деп аталады және жүйенің артықшылықтарын белсенді түрде насихатайды. Жұмсақ ұшыру зымыранға қысқа қашықтықтағы соққыға мүмкіндік беретін төмендетілген ұстау жылдамдығын қамтамасыз етеді, кеменің инфрақызыл (IR) сигнатурасын және көрінуін азайтады, кемені бірнеше минут бойы ағынмен көрсетеді, соның салдарынан көрінуін жасырады; және ең маңыздысы, ыстық ағынның болмауы және кеме құрылымына түсетін жүктеменің азаюы ұшыру жүйелерінің таңдауын кеңейтеді, мысалы, жеңіл "Гриб фермасы" ұшырғышы, сонымен қатар ауыр Mark 41-ге төрттік немесе екілік жиынтықта (бір ұяшыққа 4 немесе 2 зымыран) орнатуға мүмкіндік береді – бұл қымбатқа түсетін, бірақ кеңістікті тиімдірек пайдалануға мүмкіндік беретін нұсқа.
The advantage of the cold launch system is in its safety: should a missile engine malfunction during launch, the cold launch system can eject the missile, reducing or eliminating the threat. For this reason, Russian VLSs are often designed with a slant so that a malfunctioning missile will land in the water instead of on the ship's deck. As missile size grows, the benefits of ejection launching increase. Above a certain size, a missile booster cannot be safely ignited within the confines of a ship's hull. Most modern ICBMs and SLBMs are cold launched. Russia produces both grid systems and a revolver arrangement with more than one missile per lid for its cold launch system. Russia also uses a cold launch system for some of its vertical launch missile systems, e. g., the Tor missile system. The UK's Common Anti Air Modular Missile (CAMM) family of missiles utilises a similar cold launching system, referred to as soft vertical launch, and actively markets the advantages of the system. Soft launch provides the missile with a reduce interception rate allowing for shorter ranged engagements, reduces the IR signature of the ship and the obscurant of visibility by rendering the ship in efflux for several minutes; and most notably, the lack of hot efflux and reduced stress on the ship's structure allows for a much greater choice of launch systems, such as the lighter Mushroom Farm launcher whilst also still enabling installation into the heavier Mark 41 in a quad pack or dual packed configuration (4 or 2 missiles per cell) for a costly, but more space efficient option.
Концентрикалық канистені іске қосу
Қытай Халық Азаттық Армиясының кейбір әскери кемелері концентрлік контейнерлік іске қосу (CCL) жүйесін пайдаланады, бұл жүйе 052D және 055 типтегі эсминецтердегі модульдерде ыстық және суық әдістердің екеуін де қолдана алады. Универсалды ұшыру жүйесі экспортқа ұсынылады. Ескі қытай кемелері жеке ұшыру жүйесін қолданады: 052C типтегі эсминецтер суық ұшыру жүйесін, ал 054A типтегі фрегаттар ыстық ұшыру жүйесін пайдаланады.
Some warships of China's People's Liberation Army Navy use a concentric canister launch (CCL) system that can launch using both hot and cold methods in the cell module, onboard the Type 052D destroyer and the Type 055 destroyer. The universal launch system is offered for export. Older Chinese ships use single launch system: Type 052C destroyers use a cold launch system; Type 054A frigates use a hot launch system.
Басқа платформалар
Транспортерлік-көтеруші зымыран ұшқыштары – жер-әуе және жер-жер зымырандарын ұшыруға арналған дөңгелекті немесе табанды жер көліктері. Көптеген жүйелерде зымырандар қарудан шығарылған күйде көлденең орналастырылып тасымалданады: ату үшін көлік тоқтауы керек, ал тасымалдау/ұшыру түтігі ату алдында тік көтерілуі тиіс. BAE Systems компаниясы өзгертілген жолаушылар ұшақтарынан тік ұшырылатын зымырандарды қолдануға қатысты патенттерді тіркеді.
Transporter erector launchers are wheeled or tracked land vehicles for the launch of surface to air and surface to surface missiles. In most systems the missiles are transported in a horizontal out of battery configuration: in order to fire, the vehicle must stop and the transport/launch tube must be raised to the vertical before firing. BAE Systems has filed patents relating to the use of Vertical Launch missiles from modified passenger aircraft.