Кіріспе

Тағамдық ингредиент
тағамдық ингредиент

Қысқарту – бұл бөлме температурасында қатты күйде болатын және кепшіктерді, нан және басқа да тағамдық өнімдер жасауға қолданылатын кез келген май. Қысқарту идеясы кем дегенде 18 ғасырға дейін жетеді, қазіргі заманғы, ұзақ сақтауға арналған өсімдік майының пайда болуынан бұрын. Алдыңғы ғасырларда қамырды қысқарту үшін негізгі ингредиент май болған. Оған қысқарту деген ат берілуінің себебі, ол дайындалған тағамды кеуекті етеді немесе қысқа талшықтарға ие болуына себеп болады. Қатты май глютен молекулаларының арасындағы байланыстың қалыптасуын тоқтатады. Бұл байланыс қамырға серпімділік береді, сондықтан оны ұзартуға болады. Организмдердің гидрогенденуі алғаш рет 1897 жылы француз химигі Поль Сабатье тарапынан, ал 1901 жылы неміс химигі Вильгельм Норманн майларды гидрогендеуді әзірледі, ол 1902 жылы патенттелді. 1907 жылы неміс химигі Эдвин Куно Кайзер Огайо штатының Цинциннати қаласына көшіп келді, бұл қала сабын өндіруші Procter & Gamble компаниясының отаны еді. Ол британдық сабын өндіруші Джозеф Кросфилд пен Ұлдары үшін жұмыс істеген және Норманннің процесімен жақсы таныс болған, өйткені Кросфилд пен Ұлдары Норманннің патентына британдық құқықтарға ие болған. Кейін 1909 жылы Procter & Gamble компаниясы Маккоуды жұмысқа алды және оның патенттерін, сондай-ақ жартылай гидрогендеумен айналысқан басқа ғалымдардың патенттерін сатып алды, бұл кейіннен «қысқарту» өнімінің дамуына көмектесті. Өнім майға ұқсас болғандықтан, Procter & Gamble оны 1911 жылдың маусым айында тамақ пісіруге арналған өсімдік майы ретінде сата бастады, оған «Криско» деген ат берді, бұл «кристалданған мақта тұқымы майы» фразасының өзгертілген түрі. Бұл артықшылықтармен қатар, Procter & Gamble компаниясының қарқынды жарнамалық кампаниясының нәтижесінде Криско американдық үй шаруашылықтарында жылдам танымал болды. Procter & Gamble қысқартуды пайдаланудың экономикалық тиімділігін де жарнамалады, көбінесе қысқартуды қолданатын арзан рецепттерді жарнамалап, экономды аналарға ұсыныс жасады. Тағам өндірісі күшейген сайын және өндірушілер төмен бағалы шикізат іздегенде, өсімдік қысқартуы тағам өнеркәсібінде де кеңінен қолданыла бастады. Сонымен қатар, АҚШ үкіметінің мақта тұқымы майы, жүгері майы және соя майының көп көлемін қаржыландыруы төмен бағалы өсімдік қысқарту нарығын құруға көмектесті. 2002 жылдан бері The J. M. Smucker Company компаниясына тиесілі Crisco АҚШ-тағы ең танымал қысқарту бренді болып табылады, қазіргі уақытта жартылай және толық гидрогенделген соя және пальма майларынан тұрады. Ирландия мен Ұлыбританияда Trex танымал бренд, ал Австралияда негізінен кокос майынан жасалған Copha танымал.

Қысқаша қамыр

Қысқа қамыр - бөлшектенуге бейім қамыр. 2018 жылы АҚШ-тың Азық-дәрі басқармасы (FDA) ішінара гидрогенделген майларға тыйым салды, бұл Procter & Gamble компаниясын олардың қысқартылған майын қайта жасауға мәжбүр етті. Қазіргі таңда Crisco, FDA ережелеріне сәйкес болу үшін жартылай гидрогенделген өсімдік майының орнына толық гидрогенделген пальма майын қамтиды. Дегенмен, толық гидрогенделген майлар қатты және балауыз тәрізді болып келеді, сондықтан Crisco өздерінің қысқартылған майын соя майымен және одан да көп пальма майымен араластырады. 2006 жылы Ұлыбританияның Cookeen тауарлық белгісі де транс майларды жою мақсатында қайта құрылды.