Кіріспе
Малайзияның Мелака қаласындағы қытай зираты Букит-Китай (малай: "Қытай төбесі"; қытайша: 三宝山) – Малайзияның Малакка штатының астанасы Мелака қаласындағы тарихи маңызы бар төбе. Ол Мелаканың тарихи орталығынан (голланд қаласы және Қытай ауданы) солтүстікке қарай бірнеше километр жерде орналасқан. Бүгінде бұл жердің барлық жағын қазіргі заманғы қала қоршап тұр.
Bukit China (Malay: "Chinese Hill"; Chinese: 三宝山) is a hillside of historical significance in Malacca City, the capital of the Malaysian state of Malacca. It is located several kilometres to the north from the historical centre of Malacca (Dutch town and Chinatown). The site is today surrounded by the modern city on all sides.
Тарих
Жергілікті дәстүрге сәйкес, 15 ғасырдың ортасында екі мемлекет арасындағы қарым-қатынасты нығайту мақсатымен, аңызға айналған Хан Ли По Малакка сұлтаны Мансур Шахқа үйлену үшін жіберілді. Сұлтаның сыйы – Бұқит-Сина төбесі, олардың резиденциясы ретінде салынды. Шамамен 1460 жылға жататын кеме апатының (Нанхай кемесі) теңіз археологиясы Сұлтан Мансор Шахтың тұсында Қытайдан патшалық сыйлықтар жеткізілгенін көрсетті. Таудың етегінде орналасқан, По Сан Тенг ғибадатханасының (жиі Сам По Конг ғибадатханасы деп жаңылыс жатады) жанындағы Периги Ража құдығы Хан Ли Поның ізбасарлары оның жеке пайдалануы үшін салған, сонымен қатар қаланың көп бөлігі үшін маңызды су көзі болды. Бұл құдық оппозициялық күштердің басты нысанасы болды, олар оны улауға немесе өздерінің пайдалануына өткізуге тырысты. Құрғақшылық кезінде де құдық тартылмайды деген сенім болған. Бүгінде бұл құдық тілек тілейтін құдық ретінде танымал, және кім болса да құдыққа тиын тастаса, Малаккаға қайта оралады деп есептеледі. Бұқит-Сина және оған іргелес екі төбе қазіргі таңда 250 000 шаршы метрді алып жатқан қытай зиратын құрайды. 12 000-нан астам қабір бар, олардың кейбіреулері Мин дәуіріне дейін жетеді, бұл Қытайдан тыс ең ірі қытай зираты саналады.
Адмирал Чжэнь Хе - Жеті айдаһар құдығы
Адмирал Чжэн Хэ (Чэн Хо) Жеті құдығы Қытай Букитінің етегінде, Пох Сан Тенг ғибадатханасының қасында орналасқан. Бұл құдықтарды адмирал Чжэн Хэнің экспедициялық әскері Мин дәуірінде Малаккадағы тоқталысы кезінде қазып салды. Чжэн Хэ Букит-Цинаны өзінің экспедициялық күштерінің базасы ретінде таңдады. Жеті құдық, фэншуй принциптеріне сәйкес, «Аждаһаның құдықтары» деп те аталады. 1950-60 жылдары жол салу үшін олардың кейбіреулері бульдозермен қиратылды. Бүгінгі күні сақталған үш құдық бар, тіпті ең құрғақ жылдары да олар кепкен емес. Чжэн Хэнің сапары расталған қытай тарихында жазылған, ал Периги Раджа құдықтары туралы әңгімелер – аңыз ғана. Чжэн Хэ, Юнле императорының бұйрығымен, 15 ғасырда ханшайым Хан Ли Похты солтан Мансор Шахқа үйленуге алып барды. Хан Ли Пох пен Букит-Цинадағы қытай қоныс аударушыларына сый ретінде Чжэн Хэ жеті құдық қазып, бастапқыда Периги Раджа деп аталған, кейін қате түрде «Хан Ли Похтың құдығы» деп аталатын бұл құдықтарды жасады. 2008 жылдан бері елдегі саяси және нәсілдік шиеленіс салдарынан жеті құдықтың тарихы және Хан Ли Похтың өзінің болуы туралы әртүрлі әңгімелер мен келіспеушіліктер туды. Бұл жағдай, түрлі қоғамдық ұйымдар мен оппозицияның жергілікті билікті малай тарихын қытай қауымының қолдауын алу үшін пропаганда құралы ретінде пайдалануда кінәлауына әкелді. Алайда, Чжэн Хэнің экспедициясының тарихи мәліметтері Малай патшалығының егемендігін жоққа шығарады деген кейбір тараптардың айыптаулары күмәнді көрінеді. Себебі, Малаккаға бірнеше рет саяхат жасаған Чжэн Хэ 15 ғасырда Малаккада аймақтық дипломатиялық және сауда-саттық қызметін жүргізу үшін өңірлік штаб-пәтер құрды. Бұл, Қытай империясы мен Малакка патшалығы арасындағы тығыз қарым-қатынасқа және Малакканың Оңтүстік-Шығыс Азиядағы маңызды сауда орталығы ретіндегі рөліне байланысты болды.