Кіріспе

Қан тамырларын қабыну арқылы бұзатын медициналық аурулар

Васкулит – қан тамырларын қабыну арқылы бұзатын аурулар тобы. Артериялар мен веналардың екеуі де зақымданады. Лимфангит (лимфа тамырларының қабынуы) кейде васкулит түрі ретінде қарастырылады. Васкулит негізінен лейкоциттердің қозғалысынан және оның нәтижесінде туындайтын зақымданудан пайда болады. Веналардың (флебит) немесе артериялардың (артерит) қабынуы васкулитте кездеседі, бірақ олар жеке аурулар болып саналады.

Себептер

Васкулиттердің себептері әртүрлі. Жұқпалар көбінесе кең ауқымды тіндердің зақымдануының бір бөлігі ретінде тамырларға қатысса да, иммундық механизм арқылы туындаған екіншілік процестер арқылы тікелей немесе жанама түрде васкулиттік синдромдарға себеп болуы мүмкін. Қарапайым тамыр тромбозы көбінесе тек тамырдың ішкі қабатына әсер етеді, бірақ тромб ұйып қалғанда, кейде созылмалы васкулиттік синдромға да алып келуі мүмкін. Иммундық жүйенің қалыптан тыс жұмысымен сипатталатын және нақты патофизиологиялық белгілер мен симптомдарды тудыратын аутоиммундық аурулар жиынтығы көбірек кездеседі.

Жіктеу

Бастапқы жүйелік, екіншілік және жекелеген мүшелерді зақымдайтын васкулиттер 2012 жылғы Чапел-Хилл консенсус конференциясының номенклатурасындағы ең жоғары жіктеу деңгейі бойынша ажыратылады.

Негізгі жүйелік васкулит

Бастапқы жүйелік васкулиттер көбінесе зардап шеккен қан тамырларының мөлшеріне қарай жіктеледі. Бастапқы жүйелік васкулиттерге ірі қан тамырларының васкулиттері, орташа қан тамырларының васкулиттері, кішкентай қан тамырларының васкулиттері және әртүрлі қан тамырларының васкулиттері кіреді.

Орташа қан тамырлары

Орташа тамырлар васкулиті (MVV) – негізінен орта артерияларды, яғни ішкі органдарды және олардың тармақтарын қамтамасыз ететін маңызды артерияларды зақымдайтын васкулит түрі. Дегенмен, кез келген мөлшердегі артериялар зардап шегуі мүмкін. Васкулит көбінесе инфекциялармен бірге жүреді, ал гепатит B және C, HIV, инфекциялық эндокардит және туберкулез сияқты бірнеше инфекциялар васкулиттің маңызды екінші себептері болып табылады. Ревматоидты васкулиттен басқа, екіншілік васкулит түрлерінің көпшілігі өте сирек кездеседі.

Емдеу

Емдеу әдістері көбінесе қабынуды тоқтатуға және иммундық жүйені басуға бағытталған. Көбінесе, преднизон сияқты кортикостероидтер қолданылады. Сонымен қатар, циклофосфамид және басқа да иммундық жүйені басуға арналған дәрілер қарастырылуы мүмкін. Егер инфекция болса, цефалексин сияқты антимикробтық препараттар тағайындалуы мүмкін. Зардап шеккен органдарға (жүрек немесе өкпе сияқты) аурудың белсенді кезеңінде олардың жұмысын жақсарту үшін арнайы медициналық ем қажет болуы мүмкін.