Кіріспе

Сильвен Сальнаве (silvɛ̃ salnav; 6 ақпан 1827 - 15 қаңтар 1870) – 1867-1869 жылдары Гаити президенті болған гаитилік генерал. Ол президент Фабр Жеффарды құлатуға жетекшілік еткеннен кейін президент сайланды. Оның өкіметтену кезеңінде түрлі топтар арасында үздіріліссіз азамат соғыстары болды. Соңында, оны болашақ ізбасары Ниссаж Саже төңкерілді, Сальнаве мемлекетке опасыздық жасады деген айыппен сотталып, атылды.

Ерте өмір және мансап

Сальнаве - ақ терілі мулат, 1827 жылы Кап-Аитиен қаласында туған. 1850 жылы Гаити армиясына қабылданды.

Гаити президенті

Гефрард кеткеннен кейін Мемлекеттік хатшылар кеңесі біраз уақытқа жоғарғы билікке ие болды. Бірақ 1867 жылдың сәуірінде Сальнаве Порт-о-Пренске келді, онда оны жылы күтіп алды, ал 2 мамырда ол Ниссаж Саже және Виктор Шевльемен бірге уақытша үкімет құрамына кірді. Оның жақтастары билікті осылай бөлуге наразы болды және олардың қысымымен 4 мамырда «Республиканың қорғаушысы» атағын алды. Халықтың көңілі мен Сальнаведің артып келе жатқан танымалдылығы либералдарды алаңдатты, олар тағы да әскери адамға бағынуға мәжбүр болды. Осы жаңа басшыға деген сенімсіздік елге жамандық әкелді. Ұлттық Ассамблея 1867 жылдың 6 мамырында Порт-о-Пренсте жиналды және 14 маусымда президенттік өкілеттікті өмір бойына жою туралы Конституцияны қабылдады, атқарушы биліктің басшысына берілген өкілеттіктің мерзімі төрт жыл деп белгіленді. Сол күні Сальнаве Гаитидің президенті болып сайланды. Ол батылдығымен және қарапайым мінезімен халықтың құрметіне ие болды. Бірақ ол либералдыққа жатпады, тіпті жақын арада парламенттік жүйе орнату уақыты келді деп ойлаған заң шығарушы органмен келіспеушілікке түсті. 1867 жылдың 11 қазанында Конгресспен үзіліс толық болды, себебі Өкілдер палатасы генерал Леон Монтастың тұтқындалуы мен түрмеге қамалуына қатысты Кабинеттен жауап талап етті. Сол кезде шаруалар Вальерде Сальнавеге қарсы қару қолға алды, ал генерал көтерілістің бастамашысы, тіпті жетекшісі деп айыпталды. Кабинет мүшелері Өкілдер палатасын бүлікшілермен сөз байласып отыр деп ашық айыптады, содан кейін 14 қазанда наразылық толқыны палатаға басып кірді және конгрессмендерді қуды. Бұл ойсыз әрекет ауыр салдарға әкелді. Осы уақытта президент «Какос» деп аталатын Вальердегі көтерілісшілерді бағындыру үшін Гонайвке аттанды. Сальнаве Өкілдер палатасының мүшелерін күшпен шығарып тастау арқылы Конституцияны тоқтатты, бірақ оған қарсылықтың себебі оның шектеулі өкілеттігіне байланысты екенін айтты. Осыған байланысты 1868 жылдың 22 сәуірінде ол тағы бір қателік жасады, әскерінің офицерлері мен сержанттарына, штаб-пәтері Трю-дю-Нордта орналасқан, Конституцияны тоқтатуды және атқарушы биліктің басшысына диктатура құқығын беруді талап ететін петиция жасауға рұқсат берді. Осылайша Сальнаве президенттік лауазымды өмір бойына қайта орнатты және шексіз билікке ие болды. Ниссаж Саже, сол кезде Сент-Марк округінің коменданты, осы узурпацияға қарсы қару қолға алды. Ел заңдылық пен бостандыққа негізделген үкіметке деген үмітін тағы да жоғалтты, өйткені ел өзінің тарихындағы ең қиын кезеңдердің біріне жетті, себебі көтеріліс тез арада жалпыға тарады. Леогандагы Петион Фобер, Анс-а-Веудағы Нормиль, Акиндегі Мишель Доминг және Петионвильдегі Пьер Теома Бойсрон-Каналь мен Круа-де-Букедегілер Сальнавенің диктатурасына қарсы көтерілді, ол Порт-о-Пренсте қоршауда тұрды. Оңтүстіктегі көтерілісшілердің бас штабы астанадан үш лига қашықтықтағы Каррефурда орналасқан. Сальнаве олармен келісуге тырысты, бірақ сәтсіз болғандықтан, ол билігін сақтауда енді өзінің энергиясына және батырлығына ғана сенеді деп шешті. Ол қарсыластарына қарағанда командалық бірлік артықшылығына ие болды, өйткені оңтүстіктегі көтерілісшілердің көптеген басшылары болды: Доминг, штаб-пәтері Кейсте, Нормиль және т.б.; ал Артибонитте Ниссаж Сагеттің билігі толық мойындалды. Леогане мен Жакмель тауларында болған қарсы төңкеріс салдарынан көтерілісшілер 1868 жылдың 17 шілдесінде Порт-о-Пренстің қоршауын көтеруге мәжбүр болды. Олар енді өз үкіметін ұйымдастыру қажеттігін сезінді, сондықтан 1868 жылдың 19 қыркүйегінде Ниссаж Саже Сент-Маркте уақытша президент деп жарияланды, ал 22 қыркүйекте Доминг Кейсте орналасқан Меридиандық мемлекеттің президенті деп танылды. Сальнаведің батылдығы оған бір сәтте қарсыластарын талқандауға мүмкіндік берді. Ол АҚШ-тан 22 желтоқсан мен Гефрар атты екі әскери кемені сатып алған болатын. 1868 жылдың 19 қыркүйегінде Порт-о-Пренске келген жаңа пароход Александр Петион деп аталды. Келесі күні Сальнаве кемеге мініп, Петит-Гоавке қарай жүзіп кетті, онда көтерілісшілерге тиесілі екі пароход теңізге шығып, күтіп отырған. «Александр Петион» «Le 22 Décembre» кемесіне оқ ашты, ол батып кетті; «Le Geffrard» кемесінің командирі оны тұтқындауға жол бермеу үшін кемесін жарылқады. Бұл сәттілік Сальнаведі Петит-Гоавке ие етті, бұл қала көтерілісшілермен эвакуацияланды. 1869 жылдың ақпан айында бүкіл Оңтүстік департамент оның билігіне қайта бағынды, тек Жерими мен Кейс қалалары қоршауда қалды. Камп Будеттен, ол штаб-пәтерін орнатқан жерден, ол жеке басымен Кейстің қоршауын басқарды, соңынан ол оны бағындырар еді, егер Артибониттегі жағдай оның жоспарына қарамастан өршігенімен. Оның бас серкесі, генерал Виктор Шевлье, Гонайвтен шығуға мәжбүр болды, оны Сагеттің әскері басып алды. Гонайвке келген Шевльенің әскері қыңсылаң тудырды, сондықтан Сальнаве Камп Будеттен астанаға асығыс қайтуға мәжбүр болды, онда ол 1869 жылдың 1 қыркүйегінде келді. Ол сол кезде Католик дінбасыларының қарсылығына да тап болды. 28 маусымда ол Порт-о-Пренстің архиепископы Мартиаль Гийом Мари Тестар дю Коскеді қызметтен шұғыл түрде босатып, 16 қазанда Викарий генерал Алексис Жан Мари Гийуді де қызметтен босатып, осылайша әрекет етті. Сальнаведің жағдайы нашарлап бара жатты, оның ең адал ізбасарларының бірі, соғыс министрі генерал Виктор Шевлье, Жакмельді қоршаумен басқарып, қараша айында оның ісінен бас тартып, көтеріліске қосылды. Сальнаве енді елдегі наразылықты басу үшін өзінің узурпациялаған абсолютті билігінен бас тартуға болатынын ойлады. 1869 жылдың тамызында ол Заң шығару кеңесін тағайындады. Бұл орган қарашада жиналды және Сальнаве ұстаған өмір бойына президенттік лауазымды қайта орнатып, 1846 жылғы Конституцияны қайта қабылдады. Бірақ бұл уақытқа қарай бәрі кеш болды және диктатураны жою үкіметті құтқара алмады, өйткені Кап-Айтиен және Солтүстік-Батыс департаментінің барлығы көтеріліс ісіне қосылды. Порт-о-Пренске жасалған батыл шабуыл осы азамат соғысына нүкте қойды. 1869 жылдың 16 желтоқсанында генералдар Жорж Брис және Бойсрон-Каналь 1200 әскермен басқарып астанаға қонды, түнде олар үкіметтің соғыс кемесі «La Terreur» кемесіне шабуыл жасады. Соңғы шайқаста бұл кеме Атқарушылық резиденцияны бомбалауды бастады, бір снаряд оқ-дәрі қоймасына тиді, Сальнаве одан жаңа ғана шыққаннан кейін жарылыс болды. Сальнаве Доминикан аумағына қашуға үміттенді, бірақ оның қарсыластарымен келісімде болған генерал Хосе Мария Кабраль оны гаитиліктерге ұстап берді. 1870 жылдың 15 қаңтарында Сальнаве Порт-о-Пренске келді, онда оған әскери сот тағайындалды. Ол өлім жазасына кесілді және сол күні кешкі сағат 18:00-де Атқарушылық резиденцияның өртеніп жатқан қирандыларының арасына тігілген полюске байланып, атылды.