Кіріспе
Құрама Штаттарда 2023 жылдың қаңтар айында бір түндік үйсіз қалғандардың саны 650 000-нан асты, деп хабарлайды Тұрғын үй және қалалық дамыту департаменті. Соңғы жылдары баспанасыздық көбейді, бұл көбінесе АҚШ-та тұрғын үй тапшылығының күшеюіне және үй бағаларының өсуіне байланысты. Алғашқы баспанасыз адамдар Нью-Йорк сияқты дамып келе жатқан қалаларда өмір сүрді. 20 ғасырда 1930 жылдардағы Ұлы депрессия баспанасыздықтың күрт өсуіне себеп болды. 1990 жылы АҚШ Халық санағы бюросы елдегі баспанасыз халықтың санын 228 621 деп бағалады (немесе 1990 жылғы АҚШ халық санағында тіркелген 248 709 873 адамның 0,09 пайызы), бірақ баспанасыздықпен күресушілер бұл санды жеткіліксіз деп сынады. 21 ғасырда 2000 жылдардың соңындағы Ұлы экономикалық дағдарыс және одан туындаған экономикалық тұрақсыздық пен төмендеу баспанасыздықтың өсуіне ықпал ететін маңызды факторлар болды. Баспанасыздықтың басты себебі – тұрғын үй қорының жетіспеуі және үй бағаларының өсуі. Психикалық аурулар мен тәуелділік сияқты жеке және өзара қарым-қатынас факторлары да баспанасыздықты түсіндіруде маңызды рөл атқарады. Баспанасыз адамдар үшін денсаулық мәселелері үлкен алаңдау тудырады, себебі тұрақты тұрақ жоқтығы гигиенаны сақтауға және салауатты тамаққа қол жеткізуге кедерілдіреді, сондай-ақ адамдарды суық пен ыстыққа ұшыратады. Бұл өлім-жітім көрсеткіштерінің артуына әкеледі. 2022 жылы жылдық Баспанасыздық туралы бағалау есебіне сәйкес, баспанасыз адамдардың көп бөлігі Калифорния, Нью-Йорк, Флорида және Вашингтон штаттарында тұрды. 2022 жылы және келесі жылы баспанасыздық деңгейі рекордтық көрсеткіштерге жетті. 2023 жылы Лос-Анджелес және Нью-Йорк қалаларында баспанасыздықтың рекордтық деңгейі жарияланды, ал елдің басқа қалалары да баспанасыздықтың өскені туралы хабарлады, мұның басты себебі – қолжетімді тұрғын үйдің жетіспеуі және өмір сүру құнының жоғарылауы. Қаңғыбастар үш күнге және үш түнге бағанаға тіркелді; 1530 жылы қамшымен ұру жазасы қосылды. Олар лицензиясы жоқ тіленшілер деп есептелді.
In the United States, the number of homeless people on a given night in January 2023 was more than 650,000 according to the Department of Housing and Urban Development. Homelessness has increased in recent years, in large part due to an increasingly severe housing shortage and rising home prices in the United States. Early homeless people lived in emerging urban cities, such as New York City. Into the 20th century, the Great Depression of the 1930s caused a substantial rise homelessness. In 1990, the U. S. Census Bureau estimated the homeless population of the country to be 228,621 (or 0.09% of the 248,709,873 enumerated in the 1990 U. S. census) which homelessness advocates criticized as an undercount. In the 21st century, the Great Recession of the late 2000s and the resulting economic stagnation and downturn have been major driving factors and contributors to rising homelessness rates. The main contributor to homelessness is a lack of housing supply and rising home values. Interpersonal and individual factors, such as mental illness and addiction, also play a role in explaining homelessness. Health complications are significant concern for homeless people, as lack of residence inhibits hygiene and access to healthy food, and exposes individuals to both cold and heat stress. This contributes to increased mortality rates. Most homeless people lived in California, New York, Florida, and Washington in 2022, according to the annual Homeless Assessment Report. Increases in homelessness broke records in 2022 and then again the following year. In 2023, record levels of homelessness have been declared in Los Angeles and New York City, and other cities around the country have reported increased levels of homelessness, with the main drivers being a shortage of affordable housing and the increased cost of living. Vagabonds could be sentenced to the stocks for three days and nights; in 1530, whipping was added. The presumption was that vagabonds were unlicensed beggars.
Қалалық даму
Үйсіздік мәселесі 1870 жылдары ұлттық деңгейде туындады. Осы кезеңде үйсіздердің демографиялық есебін жүргізетін ұлттық деректер жоқ. Шағын қалаларда, көшпелілер теміржол бойында уақытша тұрып, түрлі бағыттарға пойызға мініп саяхаттайтын. Американдық Азамат соғысынан кейін, әсіресе, көптеген үйсіз ер адамдар "хобогемия" деп аталатын қарсы мәдениет құрамына кірді, ол бүкіл Америкаға тарады. 19 ғасырдың соңына қарай, Американың көптеген қалаларында көптеген үйсіз адамдар болды. Мысалы, Нью-Йорк қаласында "Бауэри" деп белгілі бір аудан болды. "Сопа, сабын және құтқарылу" деген ұранды, Құтқару Армиясы таныстырған, Бауэри бойында құтқару миссиялары ашылды, олардың ішінде ең көнесі – Бауэри Миссиясы. Миссия 1879 жылы пастор және А.Г. Рулифсон ханым құрды.
1930 және 1940 жылдар
1930 жылдардағы Ұлы депрессия кедейлік, аштық және баспанасыздықтың қорқынышты эпидемиясына әкеп соқты. АҚШ-та екі миллион адам үйсіз қалды және көшіп-қонып жүрді. Олардың көптегені президентті күйреуге кінәлап, оны мазақтап "Хувервилл" деп атаған шағын ауылдарда тұрды. Тұрғындар лашықтарда өмір сүрді, тамақ сұрап тіледі немесе көмекке тамақ тарататын орындарға барды. Билік бұл "Хувервиллдерді" ресми түрде мойындамады және кейде жеке жерге заңсыз кіргені үшін тұрғындарды күшпен шығарып тастады, бірақ мұқтаждықтан оларға көбінесе төзімділік танытты. Франклин Д. Рузвельт Герберт Гуверден президенттік міндетті қабылдағаннан кейін, әлеуметтік көмекті кеңейткен, соның ішінде мемлекеттік тұрғын үйлер салуға қаржы бөлген "Жаңа саясатты" қабылдады.
1960 және 1970 жылдар
Филадельфиядағы Темпл университетінің 1960 жылғы зерттеуі үйсіз қалғандардың 75 пайызының 45 жастан асып кеткенін, ал 87 пайызының ақ нәсілді екенін көрсетті. 1963 жылғы Қоғамдық психикалық денсаулық заңы АҚШ-та үйсіздіктің қалыптасуына ықпал ететін алғышарттардың бірі болды. Ұзақ мерзімді психиатриялық пациенттер мемлекеттік ауруханалардан шығарылып, жеке бөлмелерге орналастырылып, емделу және бақылау үшін аудандық денсаулық орталықтарына жіберілді. Жеткілікті қаржыландырылмағандықтан, аудандық психикалық денсаулық жүйесі пациенттердің қажеттіліктерін қанағаттандыруда қиындықтарға тап болды, және "институционалдық емес емге көшкендердің" көпшілігі тұрақты қолдаусыз көшеде қалды. АҚШ-та 1970 жылдардың соңында мемлекеттік психиатриялық ауруханалардан пациенттерді институционалдық емес емге көшіру, әсіресе Нью-Йорк сияқты қалаларда, үйсіз адамдар санының өсуіне себепкер болды.
1980 және 1990 жылдар
1980 жылдары үйсіздердің саны өсті, 1984 жылдан 1987 жылға дейін шамамен екі есеге артты. Дон Митчеллдің сөзіне қарағанда, бұл Реган президенттігі кезеңіндегі неолибералдық реформалардың салдарынан болды, себебі тұрғын үй және әлеуметтік қызметтерге бөлінетін қаражат азайды, сонымен қатар онжылдықтың басында экономика дағдарысқа ұшырады. АҚШ үкіметі 200 000 мен 500 000 аралығында америкалықтардың үйсіз қалғанын анықтады. АҚШ үкіметі үйсіздерге көмектесу, олардың санының өсуін тоқтату және алдын алу мақсатында бірқатар федералдық бастамаларды іске қосты; алайда, Басқару және Бюджет кеңсесінде үйсіздерге қатысты арнайы бағдарламалар болған жоқ. Соғыстан кейінгі кезеңде толығымен жойылған шатыр қалалар осы кезеңде қайтадан пайда бола бастады. Үйсіздердің саны осы қалаларда ғана емес, басқа да аймақтарда бұрын-соңды болмаған деңгейге жетіп, кеңінен тарады. Ең маңыздысы – төмен кірісті тұрғын үй бағдарламаларына бөлінетін қаражаттың қысқартылуы. Бір әлеуметтік қорғау тобы Конгресс мемлекеттік тұрғын үй және 8-ші бөлім (үкіметтік бағдарлама арқылы тұрғын үйді субсидиялау) үшін қарастырылған бюджетті екі есеге қысқартты, ал 1980 мен 1989 жылдар аралығында Тұрғын үй және қалалық даму министрлігінің (HUD) бюджеттік өкілеттігі 74 миллиард доллардан 19 миллиард долларға дейін төмендеді деп мәлімдеді. 1980 жылдардағы үйсіздер дағдарысына жауап ретінде және көп жылдық адвокациялық жұмыстар мен көптеген түзетулерден кейін президент Рейган 1987 жылы МакКинни-Венто үйсіздерге көмек көрсету заңына қол қойды; бұл заң үйсіздерге тікелей қызмет көрсетуге қаражат бөлетін жалғыз федералдық заң болып табылады. МакКинни-Венто заңы алдағы жылдарда қызмет көрсетушілерге жаңа мүмкіндіктер ашты. 1990 жылдары елдің қалалары мен кенттерінде үйсіздерге арналған баспаналар, тағамдық асханалар және басқа да қолдау көрсету орталықтары пайда болды. Алайда, осы күш-жігерге және осы онжылдықтағы экономикалық өсімге қарамастан, үйсіздердің саны 1990 жылдан 1999 жылға дейін артып, жоғары деңгейде қала берді, деп "үйсіздерге көмек қоры" веб-сайтында жазылған. Үйсіздіктің салдарынан туындаған симптомдарды жеңілдету үшін қызметтер көрсету (мысалы, баспана, ыстық тамақ, психиатриялық кеңес беру және т.б.), қажет болса да, үйсіздіктің түпкі себептерін шешуге жеткіліксіз екені анық болды. АҚШ-тың үйсіздер жөніндегі ведомствоаралық кеңесі (USICH) 1987 жылғы МакКинни-Венто заңының талаптарына сәйкес, 1987 жылы атқарушы билік құрамындағы федералдық агенттік ретінде құрылды. 1990 жылы жүргізілген сауалнама көрсеткендей, үйсіздердің көп бөлігі гигиеналық процедураларды (жуыну, душ қабылдау) жүргізе алмады. 1992 жылы Қатысты қиындыққа тап болған мемлекеттік тұрғын үйлер жөніндегі ұлттық комиссия жариялаған есепте мемлекеттік тұрғын үйлердің 6 пайызы "өте қиын жағдайда" екені анықталды. Бұл 5 миллиард долларлық HOPE VI бағдарламасын іске қосуға әкелді, ол қиын жағдайдағы мемлекеттік тұрғын үйлерді аралас кірісті дамытумен алмастыруға бағытталған. SRO-лардың (жалға берілетін бөлмелер) бұзылуы жылжымайтын мүліктің бағасының өсуімен және жергілікті тұрғындардың талаптарымен ынталандырылды, нәтижесінде бастапқыда анықталғаннан көп бірлік бұзылды. Жаңа құрылыстарға бұрын бұзылған мемлекеттік тұрғын үйлердің саны кірмеді, бұл мемлекеттік тұрғын үйлердің жалпы санын азайтып, көбірек адамдарды көшеге шығарды.
Жақсыланған деректер
Соңғы онжылдықтарда баспанасыздық туралы деректердің қолжетімділігі мен сапасы едәуір жақсарды, бұл, ішінара, АҚШ үкіметінің бастамаларының нәтижесі болды. 2007 жылдан бері АҚШ Тұрғын үй және қала құрылысы департаменті жыл сайынғы Баспанасыздық туралы бағалау есебін жариялап келеді, онда баспанасы бар және баспанасы жоқ адамдар мен отбасылардың саны көрсетіледі. АҚШ Тұрғын үй және қала құрылысы департаментінің 2008 жылғы Баспанасыздық туралы жылдық бағалау есебінде баспанасы жоқ адамдардың ең көп кездесетін демографиялық ерекшеліктері: ер адамдар, этникалық азшылықтардың өкілдері, 31 жастан асқан және жалғыз тұратындар. Баспанасы жоқ адамдардың 40 пайызы мүгедек. Сонымен қатар, баспанасы жоқ адамдардың көп бөлігі ақ нәсілді, испан тілді емес (38 пайыз), балалар (20 пайыз) немесе көп отбасылық үйлерде тұрады (33 пайыз). 1,6 миллион баспанасы бар адамдардың шамамен 68 пайызы жеке адамдар, ал 32 пайызы отбасы мүшелері. 2008 жылы баспанасы жоқ адамдардың 66 пайызынан астамы ірі қалаларда, ал 32 пайызы қала маңындағы немесе ауылдық жерлерде орналасқан. 2008 жылы шұғыл көмек баспанасына немесе уақытша тұрғын үй бағдарламасына келген адамдардың 40 пайызы басқа баспанасыз жағдайдан (баспанасы бар немесе жоқ), 40 пайызы тұрғын үйден (өздерінің немесе басқа біреудің үйінде), ал қалған 20 пайызы медициналық мекемелерден немесе қонақүйлер мен мотельдер сияқты басқа жағдайлардан келді. Төтенше жағдайлардың баспанасындағы тұру мерзімі көптеген адамдар үшін қысқа болды: 60 пайызы бір айдан кем, ал 33 пайызы бір аптадан кем тұрды. Баспанасы жоқ адамдардың 44 пайызы жұмыс істейді. 2009 жылы АҚШ-тағы 50 баланың бірі, яғни 1,5 миллион бала жыл сайын қандай да бір формада баспанасыздыққа тап болады деп есептелді. 2017 жылдың қаңтар айында АҚШ-та шамамен 37 878 зейнеткер ардагер баспанасыз қалды, бұл барлық ересектердің 8,6 пайызын құрады (2018 жылы АҚШ ересек халқының шамамен 7 пайызы әскери қызметтен өткен). Техас, Калифорния және Флорида штаттарында 18 жасқа дейінгі баспанасыз жастардың саны ең көп, олар 18 жасқа дейінгі барлық баспанасыз жастардың 58 пайызын құрайды. Нью-Йорк қаласы шамамен 114 000 уақытша баспанасыз мектеп оқушысы бар екенін хабарлады. 2007 жылдан 2015 жылға дейін федералдық сауалнама бойынша баспанасыздық азайып бара жатқандай көрінді. Алайда, 2016 жылдан бастап сауалнамалар баспанасыздықтың, әсіресе баспанасы жоқ адамдардың санының тұрақты өсіп келе жатқанын көрсетті. COVID-19 пандемиясы және онымен байланысты экономикалық құлдырау, тұрғын үй тапшылығы және тұрғын үй бағасының өсуі (жалақының өсуінен асып түсуі), COVID-19-дың экономикалық салдарына қарсы үкіметтік шаралардың тоқтатылуы, метамфетаминге, опиоидтарға және фентанилге тәуелділіктің күрт өсуі 2020 жылдардың басында баспанасыздықтың күрт өсуіне әкелді. 2023 жылға қарай федералдық сауалнама бойынша рекордтық 653 104 баспанасыз адам анықталды, бұл өткен жылмен салыстырғанда 12 пайызға көп, бұл кез келген басқа жылғы өсімнен төрт есе жоғары, баспанасыздықтың барлық санаттары мен демографиялық топтарында өсім байқалды. Елдің көп бөлігінде қолжетімді тұрғын үйдің жетіспеушілігі қазіргі баспанасыздық дағдарысының "негізгі себебі" деп есептеледі. 2023 жылы The Atlantic журналына жазған хатында Иерусалим Демсас "баспанасыздық негізінен кең ауқымды тұрғын үйге қолжетімділіктің төмендеуіне байланысты, ал бұл өз кезегінде жергілікті үкіметтердің ең қажетті жерлерде жаңа тұрғын үйлер салуды қиынға соқтырғандығына байланысты" деді. Қаржылық жағдайы нашар адамдарға қауіпсіз, сенімді және қолжетімді тұрғын үйді ұсынуға жеткілікті қалалық тұрғын үй жобаларының жоқтығы. 1950 жылдардан бастап мемлекеттік психикалық денсаулық жүйелерінде психикалық аурулармен күресу үшін ұзақ мерзімді емдеуден гөрі "қауымдастыққа негізделген" емдеуге көшуге бағытталған деинституционализация қозғалысы. Елдегі қалалар жүзеге асырған қайта құру және gentrification шаралары, олардың салдарынан аз қамтылған аудандар қиратылған деп жарияланып, жоғары мүлік салығы мен басқа да кірістерді әкелетін жобаларға орын беру үшін бұзылды, бұл төмен кірісті жұмысшы отбасыларға, қарт жандарға және мүгедектерге қолжетімді тұрғын үйдің жетіспеушілігіне әкелді. Үйлерді қиратып жатқан табиғи апаттар: дауылдар, су тасқыны, жер сілкінісі және т.б. Жұмыс орындары да жойылып, жұмыссыздық пен көшпенділікке себеп болады. Түрмеде отырған, есірткіге тәуелді немесе психикалық ауру тарихы бар адамдар жұмыс берушілердің компьютерлік тексерулерін пайдалануына байланысты ұзақ жылдар бойы жұмыс табуда қиындықтарға тап болады. Сондай-ақ, кейбір қалаларда қоғамға қабылданбаған тіркелген жыныстық қылмыскерлер де бар. Түрмеден босатылғандарды қайта оңалту мәселесін қараңыз. 2005 жылы Тұрғын үй институтының мәліметтері бойынша, АҚШ үкіметі баспанасыз американдықтарға, соның ішінде баспанасыз ардагерлерге қарағанда шетелдік елдерге 42 пайызға көбірек көмек көрсеткен. Құрылыс салуды қиын ететін күрделі құрылыс нормалары. Дәстүрлі шатырлар, көліктер және шатырлар заңсыз болуы мүмкін, олар нашар сапалы деп танылып, иесінен алынып тасталуы немесе үкімет тарапынан алынып тасталуы мүмкін. Жасалған келісімшарт бойынша пәтерден шығарылу. Қоғамда баспанасыздық дағдарысына айналар алдында оны болдырмауға көмектесу үшін жеткілікті ресурстардың жоқтығы. Кедей аудандарда үй иелері жалға алу төлемдерін арттырып, оларды өзінің тәуекелді инвестициялары деп санайды, осылайша олардан одан да көп пайда табады, ал олардың байып кеткен аудандардағы әріптестерінен айырмашылығы, социолог Мэтью Десмонд пен оның әріптесінің пікірінше, "бұл олардың экономикалық қиындықтарына тікелей себеп болады және тұрудың қауіпсіздігіне, пәтерден шығарылуға және баспанасыздыққа әкеледі". Ұлттық Баспанасыздықпен күресу одағының мәліметтері бойынша, АҚШ жұмысшысының жалақысы соңғы үш онжылдық ішінде тоқтап қалса, тұрғын үй бағасы өсті, сондықтан төмен кірісті жұмысшылар баспанасыздыққа ұшырау қаупіне тап болады.
Әлеуметтік байланыстарды жоғалту
Теріс әрекеттесулер мен өмірлік тәжірибелер адамды қайтадан байланыс орнатуға кедергі келтіретін жарақаттар тудыруы мүмкін. Балалық шақтағы қиын жағдайлар туралы зерттеуде: "Үйсіз қалған ересектердің тоғызынан шамалы кемі кемінде бір рет ерте жастағы жарақаттық тәжірибеге тап болған, ал үйсіз қалғандардың жартысынан астамы төрт немесе одан да көп жарақаттық тәжірибеге ұшыраған" делінген. Осының жиі кездесуі үйсіз адамдардың қаншалықты көп жарақат алғанын көрсетеді, көбінесе қайталап. Үйсіз адамдар ұят сезімінен немесе телефон немесе байланыс құралына қол жеткізе алмаудан әлеуметтік қолдау жүйесінен айырылғандықтан, қарым-қатынас жетіспеушілігіне осал. Үйсіз адамдарға әлеуметтік қолдау түрлі формада келеді. Жұмыспен қамту, мәдени орталар және қоғамдық байланыстар – бұл үйсіз адамның денсаулығына оң әсер ететін әлеуметтік байланыстар. "Сонымен қатар, әлеуметтік қолдау оң сезімдерді тудырады, ал қолдау көрсетілген қарым-қатынастар адамдарға пайдалы әлеуметтік ықпалға қол жеткізуге мүмкіндік береді, бұл салауатты мінез-құлықты ынталандырады."
2001-2020 жылдар
АҚШ қала әкімдері конференциясының мәліметінше, АҚШ-тың 270 қаласында төтенше жағдай кезінде баспанаға деген сұраныс 2001 жылы 13 пайызға, ал 2005 жылы 25 пайызға өсті. 2009 жылдың 20 мамырында президент Обама Баспанасыздарға шұғыл көмек және тұрғын үйге жылдам оралу туралы заңға (Қоғамдық заң 111-22 немесе "PL 111-22") қол қойды, ол Тұрғын үй және қала құрылысы департаментінің (HUD) Баспанасыздарға көмек бағдарламаларын қайта бекітті. Бұл 2009 жылғы "Отбасыларға үйлерін сақтауға көмектесу" заңының бір бөлігі болды. HEARTH заңы баспанасыздықты алдын алуға, жылдам қайта орналастыруға, тұрғын үй бағдарламаларын біріктіруге және баспанасыздардың жаңа санаттарын құруға мүмкіндік береді. Жаңа онжылдықтың бірінші жылында Федералды үкімет "Ашық есіктер" – Баспанасыздықты алдын алу және жою жөніндегі Федералды стратегиялық жоспарды іске қосты. "Ашық есіктер" АҚШ-тың Баспанасыздық жөніндегі ведомствоаралық кеңесінің жарияланымы болып табылады, ол барлық федералды агенттіктермен және көптеген мемлекеттік және жергілікті мүдделі тараптармен бірлесіп жұмыс істеді, ел үшін баспанасыздықтың барлық түрлерін алдын алу және жою бойынша он жылдық бағытты белгіледі. Бұл жоспар 2010 жылдың 22 маусымында Ақ үй салтанатында Президент пен Конгресске ұсынылды. Нью-Йорк қаласында түнгі баспана қызметтерін пайдаланатын баспанасыз адамдардың саны 2000 жылдың қаңтарынан 2015 жылдың қаңтарына дейін шамамен 20 000-нан 60 000-ға дейін үш есеге өсті. 2016 жылы АҚШ-тың бірнеше қаласында баспанасыздық эпидемия деңгейіне жетті. "Лос-Анджелес қаласының әкімі Эрик Гарсетти және қалалық кеңестің 15 мүшесінің жетісі төтенше жағдай жариялап, қалалық апатқа айналған мәселені шешу үшін 100 миллион доллар табуға тырысатындарын мәлімдеді". 2018 жылдың қыркүйегінде Мартин v. Бойз қаласы ісінде АҚШ-тың 9-шы апелляциялық округінің соты қаланың кемпинг және тәртіпсіздік ережелерінің Конституцияның сегізінші түзетуіне қайшы келетінін, оның ішінде қатыгез және ерекше жазалауға тыйым салынғанын шешті. Баспаналар толып кеткен кезде қалалар баспанасыз адамдарды қоғамдық жерлерде ұйықтағаны үшін жазалай алмайды. АҚШ-та COVID-19 пандемиясы кезінде жұмыс орындарының жаппай қысқаруы және жұмыссыздық жалға алушылардың жалдау төлеуге шамасы келмегендіктен, жаппай шығарылу қаупіне әкелді. АҚШ үкіметінің деректеріне сәйкес, баспанасыздық, әсіресе АҚШ-тың батысында күрт өсті, себебі жылжымайтын мүліктің жетіспеуінен жалға алу бағасы одан да жоғарылады, ал төмен кірісті адамдар жұмыстан босатылып, тұрғын үйден шығарылды. COVID-19 пандемиясы кезінде АҚШ-тағы баспанасыз адамдардың саны 600 000-нан 1,5 миллионға дейін бағаланды, бұл АҚШ-ты баспанасыздық бойынша ең көп зардап шеккен дамыған елге айналдырды. Калифорния және Орегон штаттарының жергілікті қалалық үкіметтері 2020 жылы баспанасыздыққа қарсы күресті күшейтті, бірақ жергілікті тұрғындар саябақтар мен қоғамдық орындарда баспанасыз адамдардың кеңінен таралып, шағын бизнеске теріс әсер ететін санитариялық емес жағдайларды тудыратынын хабарлады. 2021 жылдың наурызында 6,4 миллион америкалық үй шаруашылығының жалдау төлемі бойынша қарызы бар екені есептелді. COVID-19 пандемиясының салдарынан Тұрғын үй және қала құрылысы департаментінің 2021 жылғы Конгреске баяндамасында АҚШ-тағы баспанасыздық жағдайы туралы нақты деректерді ұсыну мүмкін болмады, себебі баспанасыз қалған адамдардың нақты санын анықтауға болмады. Оның орнына, есеп баспанадағы баспанасыз адамдардың нақты уақыттағы санауына назар аударды.
Қол жетпейтін тұрғын үй
Үйсіздіктің себептері көп, бірақ ең тікелей себептерінің бірі – қолжетімді тұрғын үйдің жетіспеуі. АҚШ-тың үйсіздік мәселесі жөніндегі ведомствоаралық кеңесінің мәліметінше, «жетімді тұрғын үй тапшылығы» үйсіздіктің саяси себептерінің бірі болып табылады, ал үйсіздердің 40-60% жұмыс істейді, бірақ тұрғын үйге қол жеткізе алмайды. Академиялық зерттеулерде үйсіздік деңгейі жалға алу ақысының өсуімен тікелей байланысты, әсіресе аймақтағы жалға алу ақысы аймақтың орташа табысының 30% -ын асып кеткенде. Әсіресе Калифорния штатында тұрғын үйдің жоғары құны үйсіздіктің басты себебі болып табылады. Калифорниядағы үйсіз азаматтардың 2023 жылғы сауалнамасы көрсеткендей, үйсіздіктің типологиялық себептерінің арасында көптеген адамдардың жоғары жалға алу ақысы мен төмен табыс салдарынан үйсіз қалғаны анықталды. 2022 жылы жарық көрген «Үйсіздік – тұрғын үй мәселесі» атты кітабында Клейтон Пейдж Альдерн (Сиэтлдегі саясаттанушы және деректер ғалымы) және Грег Колберн (Вашингтон университетінің Құрылыс ортасы колледжінің жылжымайтын мүлік доценті) ел бойынша үйсіздік деңгейін және оған ықпал ететін факторларды зерттеді. Олар үйсіздіктің жоғары деңгейіне психикалық ауру, есірткіге тәуелділік немесе кедейлік емес, қолжетімді тұрғын үйдің жетіспеуі себеп екенін анықтады. Сонымен қатар, психикалық аурулар, есірткіге тәуелділік және кедейлік бүкіл елде кездеседі, бірақ барлық жерде тұрғын үй бағасы бірдей емес. Мысалы, опиоидқа тәуелділіктің жоғары деңгейі бар Арканзас және Батыс Вирджиния штаттарында тұрғын үй бағасының төмендігіне байланысты үйсіздердің саны аз. Кедейлік тұрғысынан алғанда, Детройт қаласы ең кедей қалалардың бірі, бірақ Детройттың үйсіздер саны Батыс жағалаудағы Сиэтл, Портленд, Сан-Франциско, Лос-Анджелес және Сан-Диего қалаларына қарағанда 20% -ға төмен.
Анықтамалар мен санаттар
АҚШ Тұрғын үй және қала құрылысы министрлігі заң бойынша үйсіз деп танылатын төрт санаттағы адамды анықтайды: (1) қазіргі уақытта үйсіз қалғандар, (2) жақын арада үйсіз қалу қаупі барлар, (3) қиын жағдайға байланысты тұрғын үйінің тұрақсыздығынан зардап шеккен белгілі бір жастар мен балалы отбасылар, және (4) отбасылық зорлық-зомбылықтан зардап шеккендер. Стюарт Б. МакКинни заңы, 42 U.S.C. § 11301 және одан кейінгілер (1994) бойынша, егер адамда "тұрақты, үнемі және жеткілікті түнгі баспанасы болмаса және негізгі түнгі баспанасы: (А) уақытша тұруға арналған, мемлекеттік немесе жеке басқарудағы баспана; (Б) институционалдық күтімге қабылданған адамдарға уақытша баспана ұсынатын мекеме; немесе (С) адамдардың тұрақты ұйықтау орны ретінде көзделмеген немесе әдетте пайдаланылмаған мемлекеттік немесе жеке орын" болса, ол адам үйсіз деп есептеледі. Human Rights Watch (2010) Калифорниядағы босатылған жасөспірімдерді үйсіздердің жаңа тобы ретінде анықтады.
Үйсіз ардагерлер
Үйсіз ардагерлер – қарулы күштерде қызмет өткерген, баспанасы жоқ немесе қауіпсіз және лайықты тұрғын үйге қол жеткізе алмайтын адамдар. Тұрғын үй және қалалық даму министрлігінің (HUD) белгілі бір уақыттағы есептеулері бойынша, 2020 жылдың қаңтар айында АҚШ-та шамамен 37 252 үйсіз ардагер тіркелді; бұл барлық үйсіз ересектердің 8 пайызын құрайды. АҚШ-тың үйсіз ардагерлерінің сегіз пайызынан астам үлесі әйелдерге тиесілі. 21-ші ғасыр бойында үйсіздерге көмек көрсететін ұйымдар мен Федералдық үкімет, HUD-VASH бағдарламасы сияқты бастамалар бойынша мақсатты шаралар мен ведомствоаралық ынтымақтастық арқасында ардагерлер арасындағы созылмалы үйсіздікті және жалпы үйсіздікті азайта алды. Расында, Ардагерлер ісі жөніндегі департаменттің маңызды рөлі және ардагерлердің әл-ауқатын жақсартуға жасаған бірлескен тәсілдері АҚШ-тың ардагерлердің баспанасыздығына халықаралық жауабын ерекшелендіреді.