Кіріспе

Жеке меншік, жеке кәсіпкерлік немесе жеке иелік деп те аталатын жеке меншік – бір ғана адамға тиесілі және басқарылатын кәсіпорын түрі. Мұнда меншік иесі мен бизнес бірлігі арасында заңдық айырмашылық жоқ. Жеке кәсіпкер міндетті түрде жалғыз жұмыс істемейді және басқа адамдарды жұмысқа тартуы мүмкін. Жеке кәсіпкер барлық пайданы алады (бизнеске тән салықтар ескеріледі) және барлық шығындар мен қарыздар үшін шексіз жауапкершілікке ие. Бизнестің барлық активтері меншік иесіне тиесілі, ал бизнестің барлық қарыздары меншік иесінің қарыздары болып табылады; бизнес жеке заңды тұлға емес. Бұл келісім серіктестікке қарама-қарсы келеді, онда кем дегенде екі меншік иесі болады. Жеке меншік иелері өздерінің заңды есімдерінен өзгеше сауда немесе бизнес атауын пайдалана алады. Егер олардың заңды есімдерінен айырмашылығы болса, онда олар өз бизнес атауын заңды түрде сауда белгісі ретінде тіркеуге құқылы, бұл процесс тұрғылықты еліне байланысты өзгеруі мүмкін.

Артықшылықтары мен кемшіліктері

Жеке кәсіпкер үшін коммерциялық атауды тіркеу, әдетте, қиындық тудырмайды, егер ол ойдан шығарылған немесе қабылданып алынған атауды таңдаумен байланысты болмаса. Көптеген елдерде бизнес иесі тиісті жергілікті органдарда тіркелуге міндетті, олар ұсынылған атаудың басқа бизнес ұйымымен қайталанбайтынын анықтайды. Иесі қызметкерлерді жалдап, тәуелсіз кеңесшілердің қызметін пайдалана алады. Қызметкер немесе кеңесші иесінен белгілі бір жобаны аяқтауды немесе компанияның шешім қабылдау процесіне қатысуды сұрауы мүмкін, бірақ олардың жобаға немесе шешімге салған үлесі заң бойынша ұсыным ретінде қарастырылады. Respondat superior (лат. "басшы жауап берсін") заңдық доктринасы бойынша, мұндай үлестен туындаған кез келген бизнес шешімі үшін заңдық жауапкершілік иесіне жүктеледі және одан бас тартуға немесе бөлуге болмайды. Бұл жеке кәсіпкерлікке тән шексіз жауапкершілікпен байланысты. Иесі бизнестің барлық қарыздары мен/немесе зияндары үшін, барлық қарыздарды өтеу үшін жеке немесе басқа да мүлікті пайдаланып, қаржылық жауапкершілікті көтереді. Осылайша, жеке кәсіпкер қарыздарды төлеу үшін жеке меншігін, мысалы, көлігін пайдалануға мәжбүр болуы мүмкін. Иесі жеке кәсіппен айналысатын барлық кәсіпкерлік қызмет үшін толық жауапкершілікті көтереді және оған байланысты толық бақылауға және барлық табысқа құқылы.

Нидерланды

Нидерландыда жеке жұмыс істейтін адам "ZZPer" деп аталады, олар Сауда палатасында тіркелуі және ҚҚС нөмірін алуы тиіс. Барлық "ZZP"-лер жеке кәсіпкер емес.

Ирландия

Ирландияда жеке кәсіпкер егер өзінің тегінен өзге коммерциялық атаумен сауда жасағысы келсе, сол атауды Компаниялар тіркеу кеңсесінде (CRO) тіркеуге міндетті.

Онлайн бизнес

2016 жылы МСМ өз бизнесін жеке кәсіпкер, серіктестік немесе жауапкершілігі шектеулі серіктестік ретінде тіркемеген 478 онлайн бизнеске қарсы заң шаралары қолданды. 2017 жылдың 12 мамырына қарай, 2015 жылдан бері МСМ-де барлығы 50 882 онлайн бизнес тіркелді.

Жаңа Зеландия

Жаңа Зеландиядағы жеке кәсіпкерлер сауда қызметін бастағанда оны Ішкі кіріс департаментіне міндетті түрде хабарлауы керек. Жылдық кірісі $60,000-нан асқан жағдайда, тауарлар мен қызметтер салығына тіркелуге тиіс. Жеке кәсіпкерлер Жаңа Зеландияның бірегей бизнес нөмірін (NZBN) алуға құқылы, оны Жаңа Зеландиядағы кез келген кәсіпкер коммерциялық қатынастарда және мемлекеттік органдармен өзара іс-қимыл кезінде бизнесті анықтау үшін пайдалана алады.

Ұлыбритания

Жеке кәсіпкер – Ұлыбритания заңдарында белгіленген ең қарапайым бизнес құрылымы. Ол өз бизнесін өзі жүргізіп, одан түскен табыстың барлығын өзіне қалдыратын жеке тұлғаны білдіреді. Бизнесті бастағанда, жеке кәсіпкерлер салық және Ұлттық сақтандыру мақсатында HM Revenue and Customs органдарында өз жұмысын жүргізуші ретінде тіркелуі тиіс. Олар бизнес жазбаларын жүргізуге және жеке және басқа да жұмыстан түскен табыс бойынша жылдық салық декларациясын тапсыруға жауапты. Егер жылдық кіріс 85 000 фунт стерлингтен жоғары болады деп күтілсе, олар қосылған құн салығына тіркелуі керек. Жеке кәсіпкерлер штаттық қызметкерлерді жұмысқа ала алады, бірақ бизнеске келген кез келген зиянға жеке жауапкершілік жатады.

Артықшылықтар

Жеке кәсіпкер болу, басқа бизнес құрылымдарымен салыстырғанда, салыстырмалы түрде оңай. Бұл бизнеске тез бастауға мүмкіндік береді; есептілік жүргізу талаптары басқа бизнес құрылымдарына қарағанда әлдеқайда қарапайым. Жеке кәсіпкерлер барлық операциялық шешімдерді өздері қабылдайды және бизнес қаржысын тартуға толық жауапты болады. Олар өз капиталын бизнеске инвестициялай алады, немесе бизнес несиелері мен/немесе эскроу шоттарына қол жеткізе алады. Акционерлік қоғамдар мен серіктестіктерден өзгеше, шешім қабылдауды немесе пайданы бөлісудің қажеті жоқ. Бизнес иесі бизнес табысынан түсетін табыс салығы мен әлеуметтік жарналарды әр салық жылында жеке төлейді. Сондай-ақ, ол бизнеске түскен кез келген қарызға жеке жауапкершілік тартады. Бизнес-аналитиктер жеке кәсіпкерлерге, мысалы, кеңейту жоспарлары үшін қаржыландырудың жоғары деңгейіне қол жеткізу мақсатында, жауапкершілігі шектеулі компания құруды ұсынуы мүмкін. Бұл олардың жеке жауапкершілігін азайтады, сондай-ақ бизнес несие берушілер мұндай компаниямен жұмыс істеуге көбірек дайындық танытуы мүмкін. Кейбір салаларда, әлеуетті бизнес серіктестерге жауапкершілігі шектеулі компания ұсынылса, тапсырыс алу оңайырақ болуы мүмкін.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-та жеке кәсіпкерлікті тіркеу немесе жеке кәсіпкер ретінде бизнес бастау үшін ешқандай ресми талаптар қарастырылмаған. Дегенмен, жеке кәсіпкерлік қызметінің түріне байланысты, жеке кәсіпкерлер бизнес жүргізу үшін лицензиялар мен рұқсаттар алуы қажет болуы мүмкін. Шағын бизнес әкімшілігінің (SBA) мәліметінше, жеке кәсіпкер және оның бизнесі – бір және бірдей қарастырылады; демек, бизнес жеке салық салуға жатпайды және меншік иесінің тікелей табысы ретінде есептеледі. Табыс, шығындар және залалдар C нысанында көрсетілуі мүмкін, содан кейін ол меншік иесінің жеке салық декларациясына ауыстырылады. Меншік иесінің барлық тиісті табыс салығы мен өзін-өзі жұмыспен қамту жарналарын төлеуі міндетті. Жеке кәсіпкерлікке (бір меншік иесіне) қатысты ішкі кірістер қызметінің (IRS) жасаған рұқсатты ерекшелігі – жеке кәсіпкердің әйеліне/еріне бизнесте жұмыс істеуге мүмкіндік беру. Олар серіктес немесе тәуелсіз мердігер ретінде қарастырылмайды, бұл бизнеске жеке кәсіпкерлік статусын сақтауға және серіктестік табыс салығын төлеуден босатуға мүмкіндік береді. Егер жеке тұлға шектеулі жауапкершілігі бар компания ретінде тіркелсе, бірақ корпорация ретінде салық төлеуді таңдаса, IRS оны енді жеке кәсіпкер ретінде танымайды. Жеке меншік иелері өнеркәсіп пен сауданың көптеген салаларында жұмыс істейді, ал негізгі санаттардың толық тізімін Солтүстік Америка өнеркәсіптік жіктеу жүйесінде (NAICS) табуға болады. Жаңа жеке кәсіпкердің бизнес түрін таңдауы көбінесе белгілі бір саладағы тәжірибесімен, әсіресе нақты өнімдер мен қызметтерді маркетингтеу және сатумен байланысты кәсіпорындарға қатысты болады. Бизнес-жоспардағы жеке кәсіпкерліктің маңызды құралы – бизнес өсуіне жету үшін іске асыру қажетті шараларға арналған ішкі нұсқаулық. Бизнес атауы мен өнімдері жеке кәсіпкерліктің құрылуындағы маңызды аспектілер болып табылады және таңдалғаннан кейін қорғалуы керек. Егер брендтің атауы заңды түрде тіркелген болса, сауда белгісін қорғау туралы ақпаратты АҚШ патент және сауда белгісі кеңсесінен алуға болады.

Қаржы

Жалғыз меншік иесі үшін өзінің бизнесіне қаржылық қолдау алудың түрлі жолдары бар, оның ішінде АҚШ Шағын Бизнес Әкімшілігінен (SBA) несие алу мүмкіндігі де қарастырылады. Несиелер SBA-дан тікелей берілмейді, бірақ әкімшілік түрлі тәуелсіз несие беру мекемелері берген несиелерге кепілдік береді. Бұл агенттік ұсынатын шағын бизнестерге арналған негізгі несиелік бағдарлама – 7(a) бағдарламасы, ол жалпы мақсатта қолданылады. Жалғыз меншік иелері заңды операциялық шығындарды қаржыландыра алады, мысалы, айналымдық капитал, жиһаз, жалдауға алынған жайлардың жақсартуы және ғимараттарды жөндеу. Көптеген жеке ұйымдар мен жеке тұлғалар банктер сияқты мекемелерден дәстүрлі қаржыландыруға жарамсыз бизнеске инвестиция салу және қаржыландыру мүмкіндіктерін іздейді. Осы мүмкіндікті пайдалануды көздеген жалғыз кәсіпкер үшін несиеге өтініш беру кезінде ескеру және сақтау қажетті бірнеше фактор бар. Шағын Бизнес Әкімшілігі (SBA) қаржыландырудың дәстүрлі екі түрі бар екенін айтады: қарыз және өзіндік капитал. Кез келген шағын бизнес иесі қаржыландыру іздесе, өзінің кәсіпорнының қарыз және өзіндік капитал арақатынасын ескеруі керек. Бұл қарызға алынған қаражат пен бизнеске салынған қаржының арақатынасын білдіреді. Есептеу оңай: жалғыз меншік иесі бизнесіне салған қаржы мөлшері артады, қаржы алу оңайлайды! SBA статистикасы шағын кәсіпорындардың көпшілігі шектеулі өзіндік капиталды қолдағанын көрсетеді, мысалы, достары мен туыстарынан. SBA мәлімдемесіне сәйкес, банктерден дәстүрлі қаржыландыруға жарамсыз жалғыз меншік бизнес операцияларын қаржыландыруға дайын жеке ұйымдар бар. Бұл жеке инвесторлар несие, несие желілері, жабдықтарды лизингке беру немесе басқа да капитал түрлерін ұсына алады, ал бұл жеке меншік иелері баламалы қаржы көздерін толығымен пайдаланғаннан кейін қол жеткізеді. Сондай-ақ, осы меншік иелері бизнес серіктестері немесе инвестиция үшін ақшасы бар басқа тұлғалар арқылы қаржыландыру ала алады. Қаржылық серіктестер көбінесе «жай» болады және олар бизнеске қатысты шешімдерге қатыспаса да, олар әдетте бизнес тапқан пайданың белгілі бір пайызын алады. Жалғыз меншік иелеріне көмек көрсету үшін, белгілі бір талаптар орындалған жағдайда, Федералды үкіметтен немесе жеке ұйымдардан бизнес гранттары қол жетімді. Федералды гранттар алу үшін шағын бизнес белгіленген бизнес мөлшері және табыс стандарттарына сәйкес келуі керек. Әртүрлі грант мүмкіндіктерін қарастыру үшін жалғыз меншік иелері жеке тұлға ретінде грантқа өтініш бере алады. Жергілікті билік және мемлекеттік экономикалық даму агенттіктері жергілікті экономиканы дамытуға бағытталған бизнеске жиі гранттар ұсынады. Кез келген жалғыз меншік иесі несиеге өтініш бермес бұрын, несие рәсімін бастамас бұрын, өзінің жеке және бизнес несие тарихының дұрыс және жаңартылған болуын қамтамасыз етуі өте маңызды. Жеке несие есебін несие бюросынан алуға болады, мысалы, Trans Union, Equifax немесе Experian. Кәсіпкер бұл әрекетті қарыз алу процесін бастамас бұрын жасауы керек. Шағын Бизнес Әкімшілігі кез келген көзден алынған барлық несие есептерін барлық жеке ақпараттың дұрыс екеніне көз жеткізу үшін мұқият қарап шығу қажет екенін көрсетеді. Есептегі басқа да мазмұн да, әсіресе несие карталары, ипотека, студенттік несиелер сияқты көздерден алынған бұрынғы несиелерге және несие қалай өтелгеніне қатысты мәліметтерге назар аудару керек.

Басқа елдер

"Жеке кәсіпкерлік" түсінігіне тура тең келетін ұғым көбінесе жоқ, себебі түсінік мазмұны өзгеріп кетуі мүмкін. Мысалы, бразилиялық "жеке бизнес" ұғымы екі негізгі түрге бөлінді: ресми фрилансерлер: жеке кәсіби – жоғары білімі мен тәуелсіз қызметін ресми бақылауға арналған регламенттері бар (мысалы, жеке дәрігерлік кабинет); жеке кәсіпкер – "шағын кәсіпкерлер", мысалы, қолөнерші, жеке такси жүргізуші және тағы да басқалары, олар ресми тіркелуі мүмкін. Бұрынғы ресми емес фрилансерлер қарапайым процедура арқылы жеке микрокәсіпкер ретінде ресімделе алады. Германия және Австрия салық заңдары да жеке кәсіби мамандар мен басқа жеке кәсіпкерлерді ажыратады.