Кіріспе

Математикада универсалды C* алгебра – генераторлар мен қатынастар арқылы сипатталатын C* алгебра. Сақиналар немесе алгебралардан өзгеше, онда еркін сақиналардың бөлінділерін қарастыру арқылы универсалды объектілерді құруға болады, C* алгебралар Гельфанд-Наймaрк-Сегал құрылымы бойынша Гильберт кеңістігіндегі шектелген операторлардың алгебралары ретінде іске асырылуы тиіс, ал қатынастар әр генератордың нормасына бірыңғай шектеу қоюы керек. Яғни, генераторлар мен қатынастарға байланысты универсалды C* алгебра болмауы мүмкін. Атап айтқанда, еркін C* алгебралар жоқ.

Баламалы тәсіл

Сонымен қатар, жалпы C* алгебрасын сипаттаудың тағы бір жолы бар, ол абстрактілік алгебрадағы құрылымға көбірек ұқсайды. Алайда, бұл мүмкін болатын қатынастардың түрлерін шектейді. G жиыны берілгенде, G жиынындағы қатынас – бұл R жиыны, ондағы әрбір элемент (p, η) түріндегі жұптардан тұрады, мұнда p – X-тегі * полином, ал η – теріс емес нақты сан. (G, R) жұбының Хилберт кеңістігіндегі бейнелеуі – бұл Х-тен H кеңістігіндегі шектелген операторлар алгебрасына ρ функциясы, барлық (p, η) ∈ R үшін. Егер бейнелеу болса және бейнелеулердің тікелей қосындысы да бейнелеу болса, онда (G, R) жұбы қабылданады. Сонда ол шекті болады және X-тегі еркін алгебрадағы C* норма шартын қанағаттандыратын жартылай норманы анықтайды. Еркін алгебраны идеалға бөлудің толықтығы (G,R) жұбының жалпы C* алгебрасы деп аталады.

Мысалдар

Коммутациялық емес торды екі унитар элементтің коммутациялық қатынасы арқылы туындайтын әмбебап C* алгебра ретінде анықтауға болады. Кунц алгебралары, граф C* алгебралары және k-граф C* алгебралары – ішінара изометриялар арқылы туындайтын әмбебап C* алгебралар. Унитар элемент u арқылы туындайтын әмбебап C* алгебрасы үздіксіз функционалдық есептеу арқылы беріледі, бұл C* алгебрасы күрделі жазықтықтағы бірлік шеңберінің үздіксіз функцияларының алгебрасы болып табылады. Кез келген унитар элемент арқылы туындайтын C* алгебрасы осы әмбебап C* алгебраның бөлігіне изоморфты.