Кіріспе
Кокцидиния – құйрық сүйегі немесе құйрық аймағындағы ауырсынуды білдіретін медициналық термин. Көбінесе құйрыққа түсу немесе ұзақ отырудан туындайтын тұрақты тітіркену салдарынан пайда болады.
Синонимдер
Кокцидиния кокцигодиния, кокцигеялық ауырсыну, кокцикс ауырсыну немесе коккалгия деп те аталады. Кокцидинияның пайда болуының басқа себептері – ұзақ отыру салдарынан кокцикстің қалыптан тыс қозғалуына әкелетін сакрококцигеалдық синхондроздың ішінара орын ауысуы, сондай-ақ қоршаған байланыстырғыш тіндер мен бұлшық еттердің қайталап болатын жарақаттары, осының нәтижесінде тіндерде қабыну мен ауырсыну туындауы.
Көшпе бұрышы
Сагитальды қиылыс қозғалысы адам отыратын орынға құйрық сүйегінің соқтығысу бұрышы арқылы өлшенеді – яғни, адам отырғанда құйрық сүйегі орындыққа қандай бұрышпен тиеді. Бұрыш неғұрлым кіші болса, құйрық сүйегі орындыққа соғұрлым параллель екенін көрсетеді, нәтижесінде құйрық сүйегінің иілуі (немесе «қалыпты» қозғалысы) пайда болады. Осы себептерге байланысты кокцидиния көбінесе тұрақты емес, бірақ бақыланбаса, өте тұрақты және созылмалы болуы мүмкін. Кокцидиния дұрыс отырмаудан және құйрық сүйегіне артық күш түсіруден де туындауы мүмкін. Сирек жағдайда кокцидиния құйрық-сақталдық тератоманың немесе құйрық сүйегі маңындағы басқа ісіктің анықталмауынан болады. Бұл ауру ерлерге қарағанда әйелдерде бес есе жиі кездеседі. Ол кез келген жаста пайда болуы мүмкін, орташа жасы шамамен 40-қа жуық. Ортопед-хирургтар көбінесе ауырған буынға кортикостероидтар енгізеді. Maigne және Tamalet бұл емді флюороскопиялық бақылау астында 86 науқасқа қолданды. Инъекциядан кейін екі ай өткен соң, құйрық сүйегі шығып кеткен немесе гипермобильдікпен ауырған науқастардың 50%-ы жақсарды немесе жазылды, ал көзге көрінетін ешқандай бұзылысы жоқ науқастардың тек 27%-ы ғана жақсарды. Егер бұзылыс анықталғанда және инъекция ауырсынуды басып тастаса, бұзылыс қалады, бірақ ауырсыну тоқтатылады. Кокцидиния кезінде кейде уақытша немесе тұрақты нервтік блокадалар қолданылады. Foye және авторлар тобы импар ганглийіне инъекция арқылы қайталап уақытша нервтік блокадалар жасаудың кейбір жағдайларда көмектесетінін, ал кейде бір инъекцияның жеткілікті екенін хабарлады.
Хирургиялық емдеу
Егер хирургиялық емес емдеулер ауырсынды басаңдатуға көмектеспесе немесе қатерлі ісік болған жағдайда, кокциксті (құйрық сүйекті) алып тастау операциясы (кокцигектомия) қажет болуы мүмкін. Егер операциядан кейін де ауырсыну сақталса, созылмалы ауырсынуға қолданылатын стандартты дәрілер, мысалы трициклді антидепрессанттар, ауырсынды жеңілдетуге көмектеседі.
Коксық жамбас ауруының алдын алу немесе оны жеңілдету үшін
Дененің дұрыс орналасуы мен түзулігі құйрықшеңге түсетін күшті азайту үшін маңызды. Дұрыс емес поза құйрықшеңнің ауыруына себеп болуы мүмкін. Адамдар күнделікті іс-әрекеттері кезінде құйрықшеңдерін артық жүктеуге түсіретінін білмейді. Құйрықшеңнің ауыруы құлау, жылқыға міну немесе қатты бетке ұзақ отыру сияқты түрлі жағдайлардың салдарынан туындауы мүмкін. Басты назар – күнделікті іс-әрекеттерді түзету арқылы құйрықшеңнің ауыруын болдырмау. Сіз ыстық немесе суық сумен моншаға түсуге болады. Егер ауыру шыдай алмайтын болса, арқаңызға үздіксіз ыстық немесе суық су құйыңыз. Ауыру сақталса, суық су қолданыңыз. Процедураны 5-6 минут сайын қайталаңыз.
Құйрық сүйегінің ауырсынуын болдырмау үшін қолданылатын тиісті құралдар
Көксік ауыруын толығымен алдын алудың нақты жолы жоқ, себебі кез келген уақытта жазабас оқиға болуы мүмкін. Дегенмен, артық салмақты адамдарда көксік ауыруы даму қаупі жоғары. Артық салмақ көтергенде, отырғанда көксікке күшті күш түсіп, ауыру мүмкіндігі артады. Артық салмақ алудың алдын алу көксікке түсетін кернеуді және қысымды азайтуға көмектеседі. Яғни, семіз адамдар отырғанда көксіктері артқа қарай иілуі мүмкін. Баскетбол, футбол және хоккей сияқты тікелей байланыс спортынан аулақ болу көксік ауыруының тәуекелін азайтады, себебі ол құлау мүмкіндігін төмендетуге көмектеседі. Тағы бір әдіс – спортпен айналысқанда дұрыс қорғаныш жабдықтарын пайдалану көксік ауыруын болдырмауға көмектеседі. Мысалы, жамбас, көксік және мүжіктерді қорғайтын қосымша төсемдері бар хоккей шалбары бар. Бұл нәтижелер көксікке жарақат келтіретін құлаудың азаюына әкеледі.
Профилактикалық жаттығулар
Тізе бүгіп жамбас созылуы ұзақ отырудан кейін құйрық сүйегінің ауыруын болдырмауға көмектеседі. Адуктор магнус тізе бүгіп жамбас созылуына қатысады, және ол тартылғанда құйрық сүйегінің ауыруына себеп болуы мүмкін, сондықтан созу құйрық сүйегінің ауыруын алдын алуға көмектеседі. Пириформис созылуы және қолмен аяққа созылу сияқты басқа созылулар ұзақ отырудан кейін құйрық сүйегінің айналасындағы бұлшық еттердегі кернеуді басады. Бұл құйрық сүйегінің айналасындағы бұлшық еттерде жиналған кернеуді босатады.