Кіріспе
Байланыс әдісі
Визуалды коммуникация – идеялар мен ақпаратты жеткізу үшін қолданылатын визуалды элементтердің жиынтығы, оған белгілер, типография, сурет салу, графикалық дизайн, иллюстрация, өнеркәсіптік дизайн, жарнама, анимация және электрондық ресурстар кіреді (бірақ олармен шектелмейді). Визуалды коммуникацияның басқа ауызша немесе жазбаша тілдерден өзгешелігі дәлелденген, себебі оның құрылымы көбірек абстрактілі. Ол өзінің ерекшелігімен көзге түседі, өйткені белгілердің түсіндірілуі көрерменнің тәжірибесіне байланысты өзгереді. Кескіндердің түсіндірілуі көбінесе ауызша немесе жазбаша тілдерде қолданылатын әріптер мен сөздер жинағымен салыстырылады. Ғалымдардың тағы бір айырмашылығы – жазбаша немесе ауызша тілдер оқытылса да, көруді үйренудің қажеті жоқ, сондықтан көру қабілеті бар адамдар визуалды коммуникацияның және оның күнделікті өмірдегі ықпалының мәнін толық түсінбеуі мүмкін. Қазіргі заманғы мәдениетте визуалды элементтерге қатысты түрлі сипаттамалар бар, оларға объектілер, модельдер, графиктер, диаграммалар, карталар және фотосуреттер жатады. Осы сипаттамалар мен элементтерден бөлек, визуалды коммуникацияның жеті құрамы бар: түс, пішін, тон, текстура, фигура-фон, тепе-теңдік және иерархия. Жарнама, оқыту, дәрістер мен презентациялардың барлығында хабарды жеткізуге арналған визуалды көмекші құралдар қолданылады. Осы визуалды көмекші құралдардың ең көп қолданылатындары: тақта (қара тақта немесе ақ тақта), плакат, қолданыстар, бейне фрагменттері, проекторлар және компьютерлік презентациялар.
Шолу
Көрнекі коммуникацияның мәні туралы тартыстар мыңдаған жылдардан бері жалғасып келеді. Көрнекі коммуникация идеяларды, көзқарастарды және құндылықтарды көрнекі ресурстар, яғни мәтін, графика немесе бейне арқылы жеткізуге бағытталған әрекеттер жиынтығына негізделген. Жақсы көрнекі коммуникация дизайнын бағалау, негізінен, аудиторияның түсіну деңгейін өлшеуге негізделеді, жеке эстетикалық және/немесе көркемдік талғамдарға емес, себебі эстетика принциптері бойынша барлыққа ортақ келісімге келген қағидалар жоқ. Электрондық пошта арқылы жүзеге асырылатын көрнекі коммуникация, мәтіндік орта болғандықтан, көбінесе ASCII суреттері, эмодзилер және енгізілген цифрлық кескіндермен беріледі. Көрнекі коммуникация адамдардың ақпарат алмасу және тарату жолдарының ең маңыздысының біріне айналды. "Көрнекі ұсынылым" термині мәтін немесе кескіндер сияқты көрінетін орта арқылы ақпаратты нақты көрсетуді білдіреді. Соңғы зерттеулер веб-дизайн және графикалық қолданушылыққа қатысты мәселелерге бағытталған.
Маңызды сандар
Олдус Хаксли визуалды коммуникация және көру теориясының ең көрнекті зерттеушілерінің бірі саналады. Жасөспірім шағында ауру салдарынан көру қабілеті нашарлауы оның көзқарасына әсер етті, ал оның еңбегінде ғылыми прогрестің адамгершіліксіз жақтары туралы маңызды романдар бар, олардың ең танымалдары – «Батыл жаңа әлем» және «Көру өнері». Ол «көруді» сезіну, іріктеу және қабылдаудың жиынтығы деп сипаттады. Оның ең әйгілі цитаталарының бірі: «Көп көрген сайын, көп білесің». Макс Вертхаймер гештальт психологиясының негізін қалаушы деп есептеледі. «Гештальт» неміс тілінде «форма» немесе «пішін» деген мағынаны білдіреді, ал гештальт психологиясын зерттеу қарапайымдылыққа баса назар аударады, себебі оның қасиеттері визуалды элементтерді пішін, түс, үзділіктік және жақындық бойынша ұқсастығына қарай топтастырады. Қосымша заңдарға жабылу және фигура-фон қағидалары кіреді, зерттелетін кескіндерде де олар тереңінен оқытылады.
Суретті талдау
Көрнекі коммуникация бейнелік аспектілерді қамтиды. Бейнелерді түсіндіру субъективті болып табылады және бейнедегі мағынаның тереңдігін немесе көптеген мағыналарды түсіну үшін бейне талдау қажет. Бейнелерді көптеген перспективалар бойынша талдауға болады, мысалы, Пол Мартин Лестер ұсынған алты негізгі перспектива: жеке, тарихи, техникалық, этикалық, мәдени және сындық. Жеке перспектива: Көрерменнің жеке ойларына негізделген бейне туралы пікір. Жеке жауап көрерменнің жеке ой-пікірлері мен құндылықтарына байланысты. Алайда, бұл кейде мәдени құндылықтармен қақтығысуы мүмкін. Сондай-ақ, көрермен бейнеге жеке перспективадан қарағанда, бейнеге деген көзқарасын өзгерту қиын. Бор тақталарын немесе ақ тақталарды пайдалану ыңғайлы, бірақ олар мінсіз визуалдық көмекші емес. Көбінесе, осы ортаны көмек ретінде пайдалану шатастыруға немесе жалықтыруға әкелуі мүмкін. Әсіресе, егер студент визуалдық көмекші құралдарды дұрыс пайдалануды білмесе, сөйлеген кезде тақтаға сурет салуға тырысса, ол өз сөйлеуінен уақыт пен назарды аударды. Бір-екі сағатқа созылатын лекцияда нұсқаулықтарды тарату қалыпты, бірақ бес-он минуттық қысқа лекцияда нұсқаулықтарды пайдалануға болмайды. Пішін – аудиториямен байланыс орнатуға көмектесетін символ жасаудың келесі маңызды компоненті. Пішіндер екі санатқа бөлінеді: органикалық немесе биоморфтық пішіндер және геометриялық немесе тікбұрышты пішіндер. Органикалық немесе биоморфтық пішіндер – табиғи материалдарды бейнелейтін пішіндер (қисық сызықтарды қамтиды), ал геометриялық немесе тікбұрышты пішіндер – адам жасаған пішіндер (үшбұрыштар, төртбұрыштар, овалдар және шеңберлер). Бұл механизмдер адам денесінде болады, олар адамның көзіне көрерменнің көріп отырғанын түсінуге мүмкіндік береді, содан кейін ақпаратты миға жіберу үшін сигналдар жіберіледі. Алайда, зерттеулер көрсеткендей, визуалдық интеллектіге үйрету емес, оны байқау қажет. Сондай-ақ, бұл дағды көбінесе нашарлағанға дейін байқалмайды делінген. Көріп отырған нәрсені өңдеу процесі жылдам және көбінесе көрерменнің санасынан тыс жүреді. Визуалдық сауаттылықтың көрерменге тигізетін әсері олардың өмірінің, көзқарастарының, құндылықтарының, сенімдерінің және мәдени көзқарастарының әртүрлі аспектілеріне әсер ететіні дәлелденді. Ғалымдар қоғам мен мәдениеттің көбінесе бейнелермен үстемдік ететінін, әсіресе бұқаралық технологиялық медианың өркендеуімен байланысты екенін атап өтті. Мәдениеттегі бейнелердің үстемдігі, мысалы, фильмдер, теледидар және әлеуметтік желілер, әртүрлі компаниялармен олардың жарнамаларында қолданылады. Президенттік және саяси үміткерлер де өздерінің науқандарын визуалды түрде насихаттау үшін медиаға жүгінді. Мұндай жарнамалардың көптігі күнделікті өмірде кездесетіндіктен, осы мазмұнды көретін адамдар оны білмей-ақ әсерге ұшырауы мүмкін.
Семиология
Семиология термині – белгілер мен символдарды және олардың көрнекі тіл ретінде құрылымын зерттейтін ғылым. Тіл деп есептелетін нәрсенің ерекшелігі – мағына жасау үшін жинақталынатын әліпбидің болуы. Мағына құру үшін жинақталынатын белгілерге немесе әліпбиге мысал – қазіргі ағылшын алфавитін құрайтын 26 әріп, олар жазбаша хабарларды құру үшін қолданылады, ал олар ауызша түрде жеткізіледі. Дегенмен, семиологияда визуалды коммуникацияның әліпбиін құрайтын белгілер жазбаша немесе сөздік тілдердің әліпбиінен көбінесе абстрактілі болады. Ағылшын алфавитімен салыстырғанда, визуалды алфавит әлі де зерттелуде, себебі визуалды ақпаратты жеткізу үшін түрлі каналдар пайдаланылуы мүмкін. Мысалы, бейнемен салыстырғанда тұрақты графикалық элементтер. Семиотика ғылымындағы тағы бір зерттеу саласы – визуалды белгілерді түсіндірудің, символдардың визуалды компоненттерін қабылдаушы адамның өмірлік тәжірибесіне байланысты болуы, бұл қабылдаушы деп аталады.
Семиотика теориясы
Жалпы алғанда, визуалды бейнелер мен ишараттарды тіл ретінде зерттеуде екі негізгі ойлау мектебі бар. Көбінесе аталатын ғалымдар: Чарльз Сандерс Пирс және оның ізбасарлары, сондай-ақ Фердинанд де Соссюр. Пирс мектебінің ерекшелігі – интерпретатордың белгіге тағайындаған мәнін зерттеу, белгінің өзін зерттеу емес. Оның еңбектері визуалды коммуникациядағы символдың прагматикасы, семантикасы және құрылымына бағытталған. YouTube, Instagram және Snapchat-тің пайда болуымен бірге, визуалды бейнелерге көшуге мүмкіндік туды. Осы платформалардың өркендеуімен Facebook және Twitter да соңдарынан еріп, жазбалармен қатар, өз платформаларына көбірек визуалды контент енгізді. Визуалды бейнелер екі түрлі жолмен қолданылады деуге болады: айтылған немесе жазбаша мәтінді толықтыру ретінде немесе жеке мағынаны құру үшін (көбінесе екіұшты мағыналарды қамтиды). Бұл мағыналар өзара әрекеттесу арқылы бейресми достық қарым-қатынас орнатуға көмектеседі және шындықты көрсетуге немесе құруға мүмкіндік береді. Аталған платформалар көпмодальды платформаны дамыту арқылы визуалды контентке баса назар аударуда, пайдаланушыларға суреттері мен бейнелерін өңдеуге және түзетуге мүмкіндік береді. Жеке сұлбені құру: Жанрлар сияқты, пайдаланушылар әлеуметтік желілерде өздерінің сұлбесін көрсету үшін визуалды элементтерді пайдаланады. Визуалды элементтерді бөліскен адамның уақыт өте келе мағынасын өзгертуі мүмкін, яғни визуалды элементтер динамикалық сипатқа ие. Бұл визуалды элементтерді бақылаудан шығарады, себебі адам өзін сол нақты сұлбе ретінде танымай, дамыған тұлға ретінде сезінуі мүмкін. Коммуникациядағы визуалды мәдениетті қарастырғанда, ол барлық мәдениеттердің құндылықтарымен, әсіресе жоғары және төмен контекст концепцияларымен қалыптасады. Жоғары контекстті мәдениеттер көбінесе жасырын және ишаратталған мағынаға ие визуалды элементтерге көп сүйенеді. Ал төмен контекстті мәдениеттер тікелей мағынасы бар визуалды элементтерге және мәтіндік түсіндірмелерге көбірек сеніп, сүйенеді. Визуалды коммуникацияны әртүрлі тәсілдермен анықтауға болады (Volli 1994). Оның тиімді түрі – мағынаны қарама-қарсылық арқылы түсіндіру (Volli 2010). Визуалды мағына қасақана болмаса да, қасақаналықсыз коммуникация мүмкін емес. Күн батуы бір нәрсені білдіреді, ал картина бір нәрсені білдіріп қана қоймай, сонымен қатар коммуникация жасайды, себебі мәдениет оны коммуникативтік ниеттің өнімі ретінде таниды. Алайда, ниеттілікке қатысты түсінік мәдениеттер мен дәуірлер бойынша өзгереді. Діндарлар күн батуын құдайлық хабар деп қараса, секулярлық бақылаушылар оған ностальгияның бейқам мағынасын береді.
Саясат
Саясаттағы визуальды коммуникация басты коммуникация құралына айналды, ал диалог пен мәтін екінші орынға түсті. Бұл, көбінесе, теледидардың кеңінен қолданылуына байланысты болуы мүмкін, себебі көрермендер көбірек бейнелерге тәуелді болып барады. «Қысқа тізім» (sound bite) барлық саяси тұлғалар үшін танымал және қалыптасқан өнерге айналды. Бұл саяси фигуралардың жоспарларын көрсетудің жиі қолданылатын тәсілі болғанымен, жаңалықтардың 25,1% бейнелер мен қысқа видеолар арқылы, тікелей сөздер емес, суреттер арқылы берілгенін көрсетті. Визуальды бейнелер саяси коммуникацияның маңызды бөлігі саналады және саяси тұлғалардың оларды қолдануының 10 себебі бар. Осы функциялардың ішінде:
Дәлелдеу функциясы: Бейнелерде сөздер айтылмаса да, бұл функция бейнелердің объектілер мен идеялар арасында байланыс орнатуға қабілетті екенін көрсетеді. Саясаттағы визуальды бейнелер саяси тұлғаның мінезі мен ниеттерінің әртүрлі аспектілері туралы пікірлерді қалыптастыра алады. Дыбыспен бірге бейнелерді қолдану арқылы, мақсатты аудитория саяси тұлғаның сұхбаттарда немесе жаңалықтарда айтқан күмәнді хабарларын түсіндіре алады. Алайда, зерттеулер көрсеткендей, эмоция көрерменнің логикалық ойлау қабілетіне кедергі келтірмейді. Шындығында, логика мен эмоция өзара байланысты, яғни бейнелер тек эмоциялық қоздыруға ғана емес, сонымен қатар көрерменнің логикалық ойлауына да әсер етеді. Бейне жасау функциясы: Бейнелер кандидатқа лауазымға түскен кезде көрерменге алғашқы әсер береді. Бұл бейнелер сайлаушыларға сайлау кезінде кімге дауыс беретіні туралы түсінік қалыптастырады, оның тегі, мінезі және әдеп-ғұрпы туралы ақпарат береді. Олар отбасылық құндылықтарды бағалайтындай, дінге бейімділігін көрсетеді немесе әлеуметтік қиындықтарға тап болған азаматтармен ортақтық танытады. Визуальды элементтерді қолдану себептеріне ұқсас, экономистер күрделі идеяларды түсіндіру үшін графиктерді пайдаланады. Графиктер уақыт өте келе болатын үрдістерді көруді жеңілдетеді. Сол сияқты, графиктер екі немесе одан да көп айнымалылар арасындағы байланысты анықтауға көмектеседі. Бұл байланыс айнымалылар арасындағы оң немесе теріс корреляцияны анықтайды. Экономистер жиі қолданатын графиктердің бірі – уақыт қатары графигі, ол белгілі бір уақыт аралығындағы белгілі бір айнымалының өзгеруін өлшейді. Графиктің X осі уақытты, ал Y осі өзгермелі айнымалыны көрсетеді.
Argument function: Although images do not indicate any words being said, this function conveys the idea that images can have an association between objects or ideas. Visuals in politics can make arguments about the different aspects of a political figure's character or intentions. When introducing visual imagery with sound, the targeted audience can clarify ambiguous messages that a political figure has said in interviews or news stories. On the other hand, research has suggested that the logic and rationality of a viewer is not barred by emotion. In fact, logic and emotion are interrelated meaning that images not only can have emotional arousal, but also influence viewers to think logically. Image building function: Imagery gives a viewer a first impression of a candidate when they are running for office. These visuals give voters a sense of who they will be voting for during the elections, regarding their background, personality, or demeanor. They can create their image by appearing be family oriented, religiously involved, or showing a commonality with the disadvantaged community. Similar to the other aspects of why visual elements are used, graphs are used by economists to clarify complex ideas. Graphs simplify the process of visualizing trends that happen over time. Along the same lines, graphs are able to assist in determining a relationship between two or more variables. The relationship can determine if there is a positive correlation or negative correlation between the variables. A graph that economists rely heavily on is a time series graph, which measures a particular variable over a period of time. The graph includes time being on the X axis, while a changing variable is on the Y axis.
Ғылым мен медицина
Ғылым мен медицина ғылыми емес оқырмандарға түсіндіруге көмектесетін визуалды коммуникацияның қажеттігін көрсетіп берді. Бордың атом моделінен бастап НАСА-ның Жердің суреттеріне дейін, осы визуалды элементтер ғылым мен медицинаны түсінуді дамытуға септігін тигізді. Дегенмен, визуалды элементтерді пайдалану ақпаратты түсінуге кері әсер ете алуы мүмкін. Ғылыми емес оқырмандар үшін екі маңызды кедергі бар: 1) күнделікті ғылыми тілде визуалды элементтердің жеткіліксіз болуы және 2) мақсатты аудиторияны дұрыс анықтамау және олардың түсіну деңгейіне сәйкес келмеу. Осы кедергілерді еңсеру үшін, бір шешім – ғылым коммуникаторлары дизайнды пайдаланушыға бағыттап, «Пайдаланушыға бағытталған дизайнды» қолдануы керек. Бұл дизайн пайдаланушының визуалды элементпен ең аз күш жұмсап, ең жоғары тиімділікпен қалай өзара әрекеттесетініне қатысты. Тағы бір шешім университеттердегі білім беру бағдарламалары арқылы іске асырылуы мүмкін. Осындай бағдарламаларда университеттер ғылым коммуникациясымен айналысатын студенттерге визуалды сауаттылықты үйретуі керек, соның арқасында ғылым мен медицинаны түсінуді жақсартатын визуалды элементтерді дұрыс түсіндіре білетін, талдай білетін, бағалай білетін және жобалай білетін түлектер дайындалады.