Кіріспе
Австралия мен Жаңа Зеландия арасындағы қатынасты білдіретін сын есім – Транс-Тасман. Бұл термин негізінен Австралия мен Жаңа Зеландия арасындағы байланысты көрсету үшін қолданылады. Ол екі елдің арасында жатқан Тасман теңізіне сілтеме жасайды. Мысалы, транс-Тасман саудасы – бұл осы екі ел арасындағы сауда-саттық. Транс-Тасман рейсі – Австралия мен Жаңа Зеландия арасындағы ұшу. Транс-Тасмандық саяхат келісімі – Австралия мен Жаңа Зеландия азаматтарына екі ел арасында еркін қозғалуға мүмкіндік беретін келісім. Транс-Тасман кубогы – тестілік крикеттен ұтылатын кубок.
Trans Tasman is an adjective used primarily to signify the relationship between Australia and New Zealand. The term refers to the Tasman Sea, which lies between the two countries. For example, trans Tasman commerce refers to commerce between these two countries. A trans Tasman flight is a flight between Australia and New Zealand. The Trans Tasman Travel Arrangement is an agreement between Australia and New Zealand allowing their citizens free movement between the two countries. The Trans Tasman Trophy is a Test cricket trophy.
Транс-Тасман оқиғалары
1876 жылдың 18 ақпанында алғашқы транс-Тасман су асты байланыс кабельі аяқталды, бұл әлемнің қалған бөлігімен телеграф арқылы байланыс орнатуға мүмкіндік берді. 1908 жылдың 3 ақпанында алғашқы транс-Тасман радиохабары (Тасман теңізіндегі HMS Powerful кемесі арқылы) тіркелді. 1928 жылдың 10 қаңтарында Монкрифф пен Худ алғашқы транс-Тасман ұшуына барысқанда із-түзсіз жоғалып кетті. 1928 жылдың 10 қыркүйегінде сэр Чарльз Кингсфорд Смит және оның үш адамнан тұратын экипажы алғашқы сәтті транс-Тасман ұшуын аяқтады. 1931 жылдың 7 қаңтарында Гай Мензис 11 сағат 45 минутта Австралиядан Жаңа Зеландияға бірінші жеке транс-Тасман ұшуын жасады, бірақ Жаңа Зеландияның батыс жағалауына құлап түсті. 1969 жылы Андерс Сведлунд Жаңа Зеландиядан Австралияға өтуге тырысты, алайда Оклендтің Манукау портынан шыққаннан кейін бес күннен кейін кері қайрылып, Жаңа Зеландияға оралды. 1977 жылы Англияда туған Жаңа Зеландиялық Колин Квинси транс-Тасманды сәтті кесіп өтті. Ол Йоркшир Дори қайығымен Жаңа Зеландияның Хокианга қаласынан Австралияның Sunshine Coast аймағындағы Маркус жағасына дейін 63 күн 7 сағатта ескек есіп жетті. 2000 жылдың 24 ақпанында Дик Смит Тасман теңізін ыстық ауа шарларымен кесіп өтті. Ұшу Жаңа Зеландияның солтүстік ұшындағы Кайтаядан Австралияның солтүстік Жаңа Оңтүстік Уэльс штатындағы Ten Mile Beach-ке жасалды. 2167 км қашықтық 55 сағат 12 минуттық ұшу барысында жүрілді. 2007 жылдың 30 желтоқсанында Стивен Гейтс басқаратын төрт австралиялық 29 қарашада Жаңа Зеландияның Хокианга қаласынан шықты. Олар 30 желтоқсанда сағат 8:15-те Сидней портына жетті, өту үшін 31 күн жұмсады. 2008 жылдың 13 қаңтарында Джастин Джонс және Джеймс Кастриссион каякпен Тасманды кесіп өтті; экспедиция "Crossing the Ditch" деп аталды. 2010 жылдың наурызында Шоун Квинси 2010 жылдың наурызында Австралиядан Жаңа Зеландияға жеке ескек есіп өтті. Шоун – 1977 жылы кері сапарды аяқтаған Колин Квинсидің ұлы. 2018 жылдың шілдесінде Скотт Дональдсон Австралияның Коффс-Харбор қаласынан Жаңа Зеландияның Нью-Плимут қаласына дейін алғашқы жеке каякпен ескек есіп өтті.
Транс-Тасман қатынастары
Транс-Тасман қатынастары – Австралия мен Жаңа Зеландияны қамтитын Транс-Тасман аймағындағы елдер арасындағы тарихи, мәдени, саяси, экономикалық және әлеуметтік байланыстарды көрсетеді. Екі ұлттың да ортақ тарихы мен ұқсас мәдениеті бар, нәтижесінде, екі елдің де халқының көп бөлігі трансұлттық үйдестік сезімін қалыптастырған.
Одақ қауымдастығы
Австралия кәсіподақ кеңесі мен Жаңа Зеландия еңбек федерациясы сияқты ең ірі кәсіподақ ұйымдары жаһандық ынтымақтастыққа бет бұруда. Бұл өзгеріс транс-Тасман жұмыс ортасының мәдени тұрғыдан мойындалуы арқылы байқалады.
Өнер және мәдениет
Транс-Тасмандағы мәдени қатынастар Австралия мен Жаңа Зеландия галереялары арасындағы өнермен алмасу арқылы ынтымақтастық қарым-қатынасты қолдайды. Дегенмен, екеуі де халықаралық маңызды көрмелерді және көрермендерді қамтамасыз ету үшін бәсекелес болады. Австралияның премьер-министрі Фрейзер және Жаңа Зеландияның премьер-министрі Малдун екі елдің тауарлары үшін экономиканы либералдауға және салықты төмендетуге міндеттелді. Одан бері келесі премьер-министрлер де осы сауданы либералдау саясатын жалғастырды. 1983 жылы қол қойылған Австралия мен Жаңа Зеландия арасындағы жақын экономикалық байланыс сауда келісімі екі ел арасындағы сауданы басқаруға пайдаланылып келеді. Алайда, екі елдің арасында экономикалық теңсіздік бар, себебі Австралия Жаңа Зеландия экономикасында, Жаңа Зеландия Австралия экономикасындағыдан гөрі маңыздырақ роль атқарады. Австралия Солтүстік және Шығыс Азиямен салыстырмалы түрде көбірек сауда-саттық жүргізеді. Сондықтан олардың екіжақты қарым-қатынасы теңгерімсіз болуы мүмкін және мүдделерді талқылау мен салмақтауға негізделеді.
1992 жылғы өзара түсіністік туралы меморандум
1996 жылы Австралия мен Жаңа Зеландия бұрынғы, көбірек шектеулер сақтаған келісімдерден өзгеше, әуе тасымалы үшін бірыңғай нарық құруға келісті. Транс-Тасман саяхатына әсер ететін маңызды өзгерістердің бірі – Австралия мен Жаңа Зеландияның бір-бірінің ішкі нарықтарында қызмет етуіне рұқсат беру болды. 2007 жылы Халықаралық азаматтық авиация ұйымында «ашық аспан» келісімі бекітілді, бұл Австралия мен Жаңа Зеландияның халықаралық рейстеріне үшінші елдерге кез келген шектеусіз ұшуға мүмкіндік берді. Princess Cruises, Royal Caribbean Group, Holland America, Silversea және Oceania Cruises сияқты компанияларға тиесілі круиздік кемелердің көптеген түрлері бар. Жеке кемелерге де осы теңізден өтуге рұқсат етіледі.
Ұшу арқылы
Тасман теңізі арқылы ұшулар қанатты ұшақтар, дирижабльдер және ауа шарлары сияқты түрлі ұшақтармен жүзеге асырылды. Екі ел арасында айналмалы қозғалыс болды, бірақ 1960 жылдардың соңынан бері Австралияға қарай күшті жалпы қозғалыс байқалды. Көптеген көшіп келгендер екі елде де өз үйінде сезінетінін, яғни трансұлттық сезімде екенін хабарлады. Бұл көші-қон жаһанданумен, технологиялық өзгерістермен, экономикалық циклдармен, демографиялық динамикамен және адамдардың көзқарастарымен байланысты экономикалық дамудың нәтижесі болып табылады. Жаңа Зеландиядан Австралияға көшіп келудің себебі наразылық пен өзгеріске ұмтылыс немесе жаңалыққа құштарлық болуы мүмкін. Дегенмен, адамдардың 15% Австралияға уақытша сапарға шығып, содан кейін қалуға шешім қабылдағандықтан көшіп келгенін айтады.
Транс-Тасмандық сот іс жүргізуі
Екі елдің сот практикасы арасында тарихи құқықтық байланыс болған. Осы аймақтағы проблемалық мәселелерді шешуге арналған соттар Транс-Тасман қарым-қатынастарын жақсырақ бейнелеу үшін өркендеп келеді.
Транс-Тасман спорт түрлері
Спорт Австралия мен Жаңа Зеландияда кең таралған, және екі ел де түрлі спорттық жарыстарда бірлесіп қатысады. Екі ұлт спорт құқығына және олар бірге де, жеке-жеке де бәсекелес болатын спорт лигаларының басқару ережелеріне қызығушылық танытады. Елдердің заң шығарушылары құқықтық мәселелерді бірлесіп және дербес түрде шешуге ұмтылып келеді. Ол мәдениет, туризм, экономика және денсаулық салаларының тоғысқан жерінде атқаратын рөлі арқылы Транс-Тасман аймағына елеулі әсер етеді.
Спорттық жарыстар
Австралия мен Жаңа Зеландия арасындағы спорттық бәсекелестік крикет, регби лигасы, нетбол және регби одағы сияқты көптеген спорт түрлерінде кездеседі, ең айқындысы осылар. Бледисло Кубогы – регби одағындағы ең танымал жарыс, ол Транс-Тасмандық бәсекелестікті қоздырады. Екі ел арасындағы тағы бір маңызды спорттық кубоктар: тесттік крикеттегі Транс-Тасман кубогы, бір күндік халықаралық крикеттегі Чаппелл-Хэдли кубогы, регби лигасы бойынша АНЗАК тесті және нетболдағы Констелляция кубогы. Екі ұлттық құрама да футболда күшті бәсекелестікке ие және бұрын Транс-Тасман кубогы үшін күрескен.