Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Каумуалии (шамамен 1778 – 26 мамыр 1824) – Кауаи және Ниихау аралдарының соңғы тәуелсіз алии нуиі (жоғарғы билеушісі), 1810 жылы біріктірілген Гавайи Корольдігінде Камехамеха I-нің вассалы болғанға дейін. Ол Кауаидің 23-ші бас қолбасшысы болды және 1794–1810 жылдары билік етті. Кейде оны Джордж Каумуалии деп атағанмен, оны ұлымен шатастырмау керек, себебі ұлы көбінесе осы атпен танымал. Ханамаулудағы Король Каумуалии атындағы бастауыш мектеп Кауаидің соңғы билік құрған басшысының құрметіне аталған.
Kaumualiʻi (c. 1778–May 26, 1824) was the last independent aliʻi nui (supreme ruler of the island) of Kauaʻi and Niʻihau before becoming a vassal of Kamehameha I within the unified Kingdom of Hawaiʻi in 1810. He was the 23rd high chief of Kauaʻi and reigned during 1794–1810. Although he was sometimes known as George Kaumualiʻi, he should not be confused with his son, who is more commonly known by that name. In Hanamāʻulu, the King Kaumuali'i Elementary School is named after Kauai's last reigning chief.
Отбасы
Каумуалии – Кауаи және Ниихаудың алии нуиі Камакахелеи патшайымы мен оның күйеуі, Мауи мен Молокайдың регенті Алии Каэокуланидің (шамамен 1754–1794) жалғыз ұлы болды. Каэокулани – Кекауликтің, 23-ші Али Аймоку және Мауи Моиінің кіші ұлы. Ол үйлену арқылы Кауаидің бірлескен патшасы және іс жүзіндегі билеушісі атанды. 1794 жылы Камакахелеи қайтыс болғанда, ол өзінің атақтары мен лауазымдарын 16 жастағы Каумуалииге берді, ол ересек болғанға дейін Басшы Инамоо басқарды. Оның бірінші әйелі және патшайымы – Оахудан шыққан Қавалу. Оның екінші әйелі – оның жарты әпкесі Капувай Капуамоху; үшінші және соңғы әйелі – Камехамеханың жесірі, патшайым-регент Каахуману (1768–1832) болды.
Kaumualiʻi was the only son of Queen Kamakahelei, aliʻi nui of Kauaʻi and Niʻihau, and her husband, Aliʻi Kāʻeokūlani (c. 1754–1794), regent of Maui and Molokaʻi. Kāʻeokūlani was the younger son of Kekaulike, the 23rd Aliʻi Aimoku and Moʻi of Maui. He became the co king and effectively ruler of Kauaʻi by his marriage. When Kamakahelei died in 1794, she passed their titles and positions to the 16 year old Kaumualiʻi, who reigned under the regency of Chief Inamoʻo until he came of age. His first wife and queen was his half sister Kawalu of Oʻahu. His second wife was his half sister, Kaʻapuwai Kapuaʻamohu of Kōloa; his third and final wife was the queen regent Kaʻahumanu (1768–1832), Kamehameha's widow.
Біріктіру
Кауаи мен Ниихау аралдары Камехамеханың бақылауынан қашып шықты, өйткені ол оларды алғаш рет 1796 жылы, Каумуалии патша болғаннан кейін бір жыл өткен соң, өзінің патшалығына қосуға тырысты. Сол кезде Гавайи аралының губернаторы Камехамехаға қарсы көтеріліс ұйымдастырып, оны үйіне қайтаруға мәжбүр етті. Камехамеха 1803 жылы қайтадан әрекеттенді, бірақ аурулар оның әскерін құртты, ол әскерлерін емдеу және стратегиясын жаңалау үшін шегінуге мәжбүр болды. Келесі жылдары Камехамеха Гавайи тарихында ең ірі флотты жинады: шетелдіктер салған шхуналар және оның көптеген әскерін тасымалдауға арналған зеңбіректермен қаруланған үлкен соғыс қайықтары. Каумуалии қан төгілмей, бейбіт шешім табу үшін келіссөздер жүргізуге шешім қабылдады. Бұл қадамды Камехамеха, Кауаи халқы және аралдағы шетелдік сандал ағашы саудагерлері қолдады, себебі олардың саудасы үнемі болатын қақтығыстардан зардап шекті. 1810 жылы Каумуалии Камехамехамен келіссөздер жүргізіп, билікте қалуға келісті. Ол Камехамеханың мұрагерінің өзі қайтыс болғаннан кейін Кауаиді билейтініне уағдаласты. 1815 жылы «Беринг» атты ресей-американдық компанияға тиесілі кеме Кауаиде жағалауда қирады. «Изабелла» атты тағы бір кеме, RAC губернаторы Александр Андреевич Барановтың бұйрығымен, «Берингтен» жүкті алып қайту үшін жіберілді. 1816 жылы Каумуалии доктор Георг Антон Шаффер мен оның ресейлік экипажына Александр және Барклей де Толли бекіністерін салуға рұқсат беретін келісімге қол қойды. Гавайилік бекініс, Паулаула о Хипо, кейінірек Елизавета бекінісі деп аталды және орыстарға жатқызылды. Құрылыс 1817 жылы басталды, бірақ сол жылдың күзінде орыстар аралдан қуылды. 1817 жылы Каумуалии Дебора Капуле деп танылған Кекайхакулуға үйленді. Олар Лахайнадағы Халекамани мазарында үйленді. Кейін олардың денелері 1837 жылы Мокуула аралындағы мазарға, ал 1884 жылы Вайола шіркеуінің зиратына көшірілді. Каумуалии өз аралдарына келген шетелдіктер мен жергілікті халық арасында еңбек еткендердің бәріне де танымал болды. 1792 жылы жас патшаға қойлар сыйлаған капитан Джордж Ванкуверге шатырлы той ұйымдастырылып, оның меймандостығына ризашылық білдірілді. Каумуалии әдемі, жағымды, сыпайы және қабілетті басшы ретінде сипатталды. Оның қазасы Кауаи халқы үшін үлкен қайғыға айналды.
Kauaʻi and Niʻihau had eluded Kamehameha's control since he first tried to add them to his kingdom in 1796, a year after Kaumualiʻi became king. At that time, the governor of the Island of Hawai'i led a rebellion against Kamehameha forcing him to return home. Kamehameha tried again in 1803, but disease ravaged his armies, and he called a retreat to heal his men and work on his strategy. Over the next years, Kamehameha amassed the largest armada Hawaiʻi had ever seen: foreign built schooners and massive war canoes armed with cannons to carry his vast army. Kaumualiʻi decided to negotiate a peaceful resolution rather than resort to bloodshed. The move was supported by Kamehameha as well as the people of Kauaʻi and the foreign sandalwood merchants on the island, whose trade was hurt by the constant feuding. In 1810, Kaumualiʻi negotiated with Kamehameha and was able to remain in power. He had agreed that Kamehameha's heir would rule Kauaʻi after his own death. In 1815, a ship from the Russian American Company the Bering was wrecked on Kaua'i. Another ship, the Isabella was dispatched by RAC Governor Alexander Andreyevich Baranov to retrieve the cargo from the Bering. In 1816, an agreement was signed by Kaumualiʻi to grant Dr. Georg Anton Schäffer and his Russian crew to build the forts Alexander and Barclay de Tolly. The Hawaiian fort, Paʻulaʻula o Hipo, in later decades was renamed Fort Elizabeth and attributed to the Russians. Construction was begun in 1817 but, by fall of that year, the Russians were expelled. In 1817, Kaumuali'i married Kekaihaʻakūlou who became known as Deborah Kapule. at the tomb of Halekamani in Lahaina. Later their remains were transferred to a tomb on the island of Mokuʻula sometime in 1837 and eventually in 1884 to the cemetery of Waiola Church. Kaumualiʻi was popular among both his people and foreigners who visited and worked on his islands. Captain George Vancouver, who had given the young king a flock of sheep as a gift in 1792, was thanked with a lavish banquet and described his host glowingly. Kaumualiʻi was described as handsome, likeable, and courteous, as well as a capable leader. Upon his death, he was sincerely mourned by the people of Kauaʻi.
Орынбасарлар
1824 жылы Каумалиʻи қайтыс болғаннан кейін, оның қасиетті әйелінен, Камакахелейдің қызы Кавалудан және Ниʻихау алии Кихадан туған ұлы Джордж "Принц" Каумалиʻи Хумехуме (1797–1826), сондай-ақ Джордж Тамори деп белгілі, Кауаʻи аралдарының тәуелсіздігін қайта орнатуға тырысты, бірақ ол да әрі қарай тұтқындалып, Гонолулуға жеткізілді. Хумехуме Гонолулуда тұмаудан қайтыс болды. Оның үш баласы болды: жас кезінде қайтыс болған ұл, 1821 жылы туған қызы, ол Кауаʻидегі басқа бір әйелге берілді, және үшінші қыз бала, Хариет Кавахинекипи Каумалиʻи. Хумехумедің туған інісі Кеалиʻиахонуи де Каʻахумануға үйленуге мәжбүр болды. Кейін Каʻахуману Кеалиʻиахонуиді тастап, христиан дінін қабылдады. Кеалиʻиахонуи кейін Мауʻи және Кауаʻи аралдарының губернаторы, Камехамеха II-нің жесірі, Кэкауонохи ханшайымына үйленді. Каумалиʻидің Хааʻлео Пахакуладан (Кеавемаухилидің қызы, Капиолани I-нің қарындасы) Нахину Кеавемахи есімді қызы болды. Нахину ағасы Кеалиʻиахонуидің өсиетінен Каумалиʻидің қызы ретінде айтылған. Кеавемахидің бүгінгі күні көптеген ұрпақтары бар. Каумалиʻи патшасының немересі, Хилолық Капиʻолани (1834–1899) (Каумалиʻидің қызы Кэкаулик Киноикидің үлкен қызы) Калакауа патшаға үйленді. 1874 жылы бұл жұп Гавайи заң шығарушы органымен Гавайи аралдарының королі және королевасы болып сайланды – Калакауа патша және Капиʻолани королева. Капиʻоланидің кіші қарындасы, Хилолық ханшайым Виктория Кухио Киноике Кекаулик (1843–1884) кейін Кауаʻи аралының губернаторы, ханшайым және Корольдік Билік иесі болып тағайындалды. Ханшайым Викторияның тағы бір қарындасы, ханшайым Вирджиния Капоʻолуку Поʻомайкелани (1839–1895), Кауаʻи аралының губернаторы болып, Корольдік қабірлердің сақшысы болды. Кауаʻидегі Гавайидің 50-ші бағдарламалық жолы Кауаʻидің соңғы патшасының құрметіне «Каумалиʻи тас жолы» деп аталды.
After Kaumualiʻi's death in 1824, his son by sacred wife Kawalu, daughter of Kamakahelei and ali'i Kiha of Ni'ihau, George "Prince" Kaumualiʻi Humehume (1797–1826), also known as George Tamoree, attempted to re establish the independence of Kauaʻi but was also eventually captured and taken to Honolulu. Humehume died of influenza in Honolulu. He had three offspring, a son who died young, a daughter born in 1821 that was given away to another chiefess on Kaua'i, and a third female child named Harriet Kawahinekipi Kaumualiʻi. Humehume's half brother Kealiʻiahonui was also forced to marry Kaʻahumanu. Kaʻahumanu would later abandon Kealiʻiahonui and embrace Christianity. Kealiʻiahonui later married Princess Kekauōnohi, the Governess of Mau'i and Kauaʻi, who was a widow of Kamehameha II. Kaumuali'i also had a daughter with Haa'leo Pahakula(sister of Kapiolani I, daughter of Keawemauhili),named Nahinu Keawemahi. Nahinu was mentioned in her brother, Keali'iahonui's will as a daughter of Kaumuali'i. Keawemahi has several descendants living today. King Kaumualiʻi's granddaughter, Kapiʻolani (1834–1899) of Hilo (eldest daughter of Kaumualiʻi's daughter Kekaulike Kinoiki) married king Kalākaua. In 1874, the couple was elected by the Hawaiian legislature as King and Queen of the Hawaiian Islands as King Kalākaua and Queen Kapiʻolani. Kapi'olani's youngest sister, Princess Victoria Kuhio Kinoike Kekaulike (1843–1884) of Hilo, was later appointed Governor of the island of Kauaʻi, Princess and Royal Highness. Princess Victoria's other sister, Princess Virginia Kapoʻoloku Poʻomaikelani (1839–1895), succeeded her sister as Governor of the island of Kauaʻi and was made Guardian of the Royal Tombs. Hawaii Route 50 on Kauaʻi is named "Kaumualiʻi Highway" in the honor of Kaua'i's last king.