Кіріспе

"Бабылдағы лотерея" (испан тіліндегі түпнұсқасы: "La lotería en Babilonia", "Бабыл лотереясы") – аргентиналық жазушы Хорхе Луис Борхестің фантастикалық әңгімесі. Ол алғаш рет 1941 жылы "Sur" әдеби журналында жарияланды, содан кейін 1941 жылғы "Тармақталатын жолдар бағы" ("El jardín de los senderos que se bifurcan") жинағына енгізілді, бұл өз кезегінде "ФИКЦИОНДАР" ("Ficciones", 1944) жинағының бірінші бөлігі болды.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Бұл әңгіме мифтік Вавилонды суреттейді, онда барлық іс-әрекеттерді қамтитын лотерея бағындырады, адамдар оған сәйкес өмір сүруге міндетті және көптеген адамдардың өмірін толыққанды басқарады – бұл адам өміріндегі мүмкіндіктің рөлінің метафорасы. Алғашқыда лотерея дәстүрлі лотерея сияқты жүргізілді, билеттер сатылып, жеңімпаз ақшалай сыйлық алды. Кейіннен жазалау шаралары мен ірі ақшалай сыйлықтар енгізілді. Бұдан әрі, элитадан басқа барлық адамдар үшін қатысу міндетті болды. Соңында, ол бірден қамтитын және құпияға толы болды, сондықтан кейбіреулер "Компания ешқашан болған емес және болмайды" деп сыбырлады, ал басқалары Компанияның болуы мәселесі маңызды емес деп санайтын, себебі Вавилон – "шексіз мүмкіндік ойыны ғана".

Тақырыптар

Бұл оқиға өмірдегі кездейсоқтықтың қандай рөл атқаратыны, оқиғалардың адал еңбектің нәтижесі ме, әлде өмірдің өзі тек қана сәттілік немесе ұтылысқа негізделгендігі туралы. Әңгіме Зеноның парадоксына сілтеме жасайды, кез келген екі уақыт аралығында болатын барлық мүмкін кездейсоқ оқиғалардың метафорасы ретінде лотереяны қолданады. Тағдырға ұқсас, вавилондықтар лотереяны құпия жерлерде жасырын түрде бақылауға тырысты, бірақ лотерея бұл әрекетті қауіпті деп санап, тыйым салды. Бұл оқиға адамдардың табиғаттың билігін өзіне тартуға және Компания кездейсоқтықты пайдаланғандай, одан пайда табуға бейімділігін сынауы мүмкін. Лотереяға қарсы шығу мүмкін емес, себебі ол кездейсоқтық – абсолютті құбылысқа негізделген. Борхестің көптеген әңгімелеріндегідей, мұнда да біршама юмор бар. Бір кезде құл, иесінің тілін күйдіруді талап ететін лотерея билетін ұрлап алады, бұл лотерея билетін ұрлағаны үшін қарастырылған жазамен бірдей. Содан кейін халық құл ұрлық жасағаны үшін жазаланбақ па, әлде билетте көрсетілген жаза орындалмақ па, деген мәселеде дауласады.