Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Өсімдік түрі
Species of plant
Cicuta virosa, сиырбаңғы немесе солтүстік сугельмогы, – Цикутаның (Cicuta) улы түрі, Солтүстік және Орталық Еуропа, Солтүстік Азия және Солтүстік Американың солтүстік-батыс бөлігінде өседі.
Cicuta virosa, the cowbane or northern water hemlock, is a poisonous species of Cicuta, native to northern and central Europe, northern Asia and northwestern North America.
Сипаттама
Бұл биіктігі 1–2 метрге жететін көпжылдық шөптесін өсімдік. Сабақтары тегіс, бұтақталады, түбі ісіңкі, қызғылт жолақты және жапырақтар мен сабақтың қосылған жерлеріндегі бөліктерден басқа қуыс. Сабақтың көлденең қимасы бір жағынан жалпақ, ал қалған жақтары дөңгелек болып келеді. Жапырақтары кезектесіп орналасқан, үш қанатты, бірақ Апиацея тұқымдасының көптеген өкілдерінде кездесетіндей жіңішке тілімделген емес, тек қалың тісті. Гүлдері кішкентай, ақ және шатырша тәрізді гүлшоғырларға жиналған. Көп гүлді шатыршалардың гүлсағақтары жеміс кезінде 5-ден 11 сантиметрге дейін әртүрлі ұзындықта болады. Сабақтар мен тамырды кескенде майлы, сары түсті сұйықтық шығады. Бұл сұйықтықтың иісі пашник немесе морковка сияқты жағымсыз. Ақ түбірлі тамырларының шоғырланғандығына байланысты оны пашникпен шатастыру мүмкін. Ылғалды шалғындарда, өзен жағалауларында және басқа да сулы, батпақты жерлерде өседі.
It is a perennial herbaceous plant which grows up to 1–2 m tall. The stems are smooth, branching, swollen at the base, purple striped, and hollow except for partitions at the junction of the leaves and stem. In cross section the stems have one flat side and the other sides are rounded. The leaves are alternate, tripinnate, only coarsely toothed, unlike the ferny, lacy leaves found in many other members of the family Apiaceae. The flowers are small, white and clustered in umbrella shaped inflorescences typical of the family. The many flowered umbellets have unequal pedicels that range from 5 to 11 cm long during fruiting. An oily, yellow liquid oozes from cuts to the stems and roots. This liquid has a rank smell resembling that of parsnips or carrots. The plant may be mistaken for parsnip due to its clusters of white tuberous roots. It grows in wet meadows, along streambanks and other wet and marshy areas.
Уыттылық
Өсімдікте цикутоксин бар, ол орталық нерв жүйесінің жұмысын бұзады. Адамдарда цикутоксин тез арада, әдетте, ішке түскеннен кейін 60 минут ішінде, жүрек айну, құсу және іш ауруы симптомдарын тудырады. Улану діріл мен құрысуға алып келуі мүмкін. Тамырының бір тісі (цикутоксиннің ең жоғары концентрациясы осында болады) өлімге себеп болуы жеткілікті. Жануарларда улағыш доза мен өлімге әкелетін доза шамалы ғана ерекшеленеді. Бір килограмм салмаққа бір грамм сулы гевель қойын өлтіреді, ал 230 грамм атты өлтіруге жетеді. Симптомдардың жылдам пайда болуына байланысты емдеу көбінесе нәтижесіз болады.
The plant contains cicutoxin, which disrupts the workings of the central nervous system. In humans, cicutoxin rapidly produces symptoms of nausea, emesis and abdominal pain, typically within 60 minutes of ingestion. Poisoning can lead to tremors and seizures. A single bite of the root (which has the highest concentration of cicutoxin) can be sufficient to cause death. In animals the toxic dose and the lethal dose are nearly the same. One gram of water hemlock per kilogram of weight will kill a sheep and 230 grams is sufficient to kill a horse. Due to the rapid onset of symptoms, treatment is usually unsuccessful.
Қалдық деректері
Цикута вирозаның қазылған жемісінің жартылары Еуропаның плиоценінде сирек кездеседі, бірақ Шығыс Еуропа жазығының плейстоцендік мұз аралық флорасында көптеп таралған.
Cicuta virosa fossil fruit halves are described rare in the Pliocene of Europe but common in the Pleistocene interglacial floras of the East European Plain.