Кіріспе

19/20 ғасырдағы мексикалық анархист, әлеуметтік реформа белсендісі және революционер Циприано Рикардо Флорес Магон (riˈkaɾðo ˈfloɾes maˈɣon, Рикардо Флорес Магон деп танылған; 16 қыркүйек 1874 – 21 қараша 1922) – мексикалық анархист және әлеуметтік реформа белсендісі. Оның бауырлары Энрике мен Хесус та саясатта белсенділік танытқан. Флорес Магон бауырларының ізбасарлары магонистер деп аталды. Ол Мексика революциясын бастаған әлеуметтік қозғалыстың маңызды қатысушысы саналады. Ол және оның әйелі 1863 жылы Пуэбла қамалы кезінде танысты, екеуі де мексикалық әскерге оқ-дәрі жеткізіп жүрген кезде. Магон Михаил Бакунин мен Пьер Жозеф Прудон сияқты ерте анархистердің еңбектерін және идеяларын зерттеді, сонымен қатар Элизе Реклю, Шарль Малато, Эрико Малатеста, Ансельмо Лоренцо, Эмма Голдман және Фернандо Таррида дель Мармол сияқты замандас анархистердің де ықпалында болды. Оған ең көп әсер еткен – Петр Кропоткин. Ол сонымен қатар Карл Маркс пен Хенрик Ибсеннің шығармаларын оқыды. Ол Мексика революциясының және Мексикалық Либералдық партиясының революциялық қозғалысының маңызды ойшылдарының бірі болды. Флорес Магон Дүниежүзілік өнеркәсіптік жұмысшылармен (IWW) бірлесіп жұмыс істеді және мексикалық анархистік газет «Регенерацияны» шығарды, ол жұмысшыларды Порфирио Диас диктатурасына қарсы көтерді. Флорес Магон анархистік «Киелі кітап» деп есептейтін Кропоткиннің «Нанды бағындыру» еңбегі 1911 жылғы «Магонист» көтерілісі кезінде Баха Калифорниядағы қысқа ғұмырлы революциялық коммуналардың негізі болды. Магон бауырлары Оахакадағы қарапайым отбасынан шыққан және үшеуі де Escuela Nacional de Jurisprudencia (қазіргі UNAM заң факультеті) мектебінде заң оқыды. Рикардо бастапқыда Escuela Nacional Preparatoria мектебіне қабылданды. Осы кезеңде ол президент Порфирио Диасқа қарсы студенттік қарсылыққа қатысып, бес айға түрмеге қамалды. Дегенмен, ол бітіріп, содан кейін Ұлттық заң мектебіне ауысты. Онда ол студенттік газет «El Demócrata» редакторы болып жұмыс істеді және газеттің барлық қызметкерлері полициямен ұсталғанда қамаудан мүжілді. Ол үш ай бойы жасырын өмір сүрді, бірақ оқуын жалғастырып, 1895 жылы заңгерлік диплом алды және Barra Mexicana Colegio de Abogados (Мексика адвокаттар және сөйлеушілер колледжі) емтиханын сәтті тапсырды.

АҚШ-қа ұшу

1904 жылы сот оның жазбаларын басып шығаруға тыйым салған кезде Магон Мексикадан қашып кетті және өмірінің қалған бөлігін АҚШ-та өткізді. Осы кезеңнің жартысын түрмеде өткізді. Ол Regeneración басылымын қайта жариялап, Partido Liberal Mexicano (PLM) (Мексикалық Либералдық партиясы) партиясын шетелден басқарды. 1906 жылы ол Калифорнияға кетті. Осы шамада Мексикада PLM көтерілісі болды, оны Мексика үкіметі басып тастады. АҚШ Мексика үкіметіне көңіл білдіріп, АҚШ-тағы PLM жетекшілерін тұтқындауға кірісті. Магон тұтқындалып, Мексикаға қайтарылып, өлім жазасына кесілуі мүмкін деп қорқыды. 1907 жылы сол кездегі Чиуауа губернаторы Энрике Криль америкалық детектив Томас Фурлонгты АҚШ-тағы мексикалық оппозиционерлерді табу үшін жалдады. Оның қайда екенін білетін эмигранттар көп болғандықтан, Фурлонгқа қаладағы оппозиционерлерді табу қиын болмады. Алайда Магон Лос-Анджелесте жасырын өмір сүрді. Ол жалған ат қолданды, ал қалада оның кім екенін тек екі адам ғана білді. Егер олар онымен кездесуі керек болса, түн ортасы мен таңға дейін кездесетін. Сент-Луистегі оппозиционерлер Мексика үкіметінің агенттері оларды іздеп жүргенін білді. Либрадо Ривера тұтқындалудан қашу үшін қаладан кетіп қалды және оны көлеңкелеп жүрген агенттерге үнемі дайын болғанмен, олардан құтыла алмады. Оның соңынан Лос-Анджелеске және Магонның тұратын жеріне дейін егізді. Фурлонг үйді біраз уақыт бақылауда ұстады. Соңында, 1907 жылдың 23 тамызында Магон, Ривера және Антонио Вильярреалды Фурлонг, оның екі көмекшісі және Лос-Анджелес полиция бөлімінің бірнеше офицері ұстады. 1911 жылдың мамырында Диас жеңілді. Мадеро сайлау ұйымдастырды, оны Мексика сайлаушыларын алдап, PLM-мен біріккенін сендірді. 1916 жылы ол қайтадан тұтқындалды, "әдепсіз материалдарды" АҚШ поштасы арқылы жіберді деп айыпталды. Эмма Голдманның көмегімен ол кепілдікпен босатылды. 1918 жылы ол соғысқа қарсы манифест жариялады. Ол былай деп жазды: "Ескі тәртіптің құлауы жақын. Ол барларда, театрларда, трамвайларда және үйлерде, әсіресе біздің үйлерде, төменгі деңгейдегілердің үйлерінде айтылады". Осы жазбалары үшін ол 1917 жылғы тыңшылық заңы бойынша бас көтерумен айыпталды, сотталып, "соғыс күшін тежегені" үшін жиырма жылға сотталды, бұл 1917 жылғы тыңшылық заңының бұзуы болды. Уилсон әкімшілігі Палмер рейдтерін жүргізді, бұл соғысқа қарсы оппозиционерлер мен солшылдарға қарсы кең ауқымды шабуыл болды, соның салдарынан Юджин В. Дебс сияқты көрнекті социалистер де тұтқындалды. Магон Канзастағы Левенворт түрмесінде қайтыс болды. Ол көп жылдар бойы қант диабетімен ауырып, көзінің көру қабілетін жоғалтқан. Флорес Магонның өліміне байланысты пікірлер қарама-қайшы. Кейбіреулер оны түрме сақшылары қасақана өлтіргенін айтады. Басқалары оның ұзақ жылдар бойы түрмеде болуынан денсаулығы нашарлап, Левенворт түрмесінің қызметкерлері мен әкімшілігінің медициналық көмек көрсетпеуінен қайтыс болғанын мәлімдейді. Магон достарына денсаулығының нашарлап, түрме қызметкерлері оған қасақана көмектеспейтіні туралы бірнеше хат жазды. Мексиканың депутаттар палатасы Магонның денесін елге қайтару туралы резолюцияны қабылдады. АҚШ билігі бұл өтінішті қабылдамады және Магон Лос-Анджелесте жерленді. Оның сүйегі 1945 жылы елге қайтарылып, Мехикодағы Атақты тұлғалар ротондасына қойылды. 1997 жылы Мексиканың Оахака штатындағы жергілікті халықтардың ұйымы Магонның философиясына негізделген Оахака Халықтық Түпкілікті Халықтар Кеңесін "Рикардо Флорес Магон" (Consejo Indígena Popular de Oaxaca "Ricardo Flores Magón" немесе CIPO RFM) құрды.

Драматург

Өзінің халықтық білім беру жұмысында Рикардо Флорес Магон театрды қоғамның кемшіліктерін айыптау және либертариандық "бағдарламаның" негізгі жолдарын көрсету үшін де пайдаланды. Ол екі пьесаның авторы: Verdugos et victimas және Tierra y Libertad. Ол сонымен қатар Regeneración газетінде жарияланған көптеген әңгімелердің авторы.