Кіріспе

Терең аспан нысандарының астрономиялық каталогы

Жұлдыздар шоғыры мен тұмандықтардың жаңа жалпы каталогы (қысқаша NGC) – 1888 жылы Джон Луис Эмиль Дрейер құрастырған терең аспан нысандарының астрономиялық каталогы. NGC 7 840 нысанды қамтиды, оның ішінде галактикалар, жұлдыз шоғырлары және эмиссиялық тұмандықтар бар. Дрейер 1895 және 1908 жылдары NGC-ге екі қосымша жариялады, олар Индекс каталогтары (қысқаша IC) деп аталады, және оларда тағы 5 386 астрономиялық нысан сипатталған. Бұл нысандардың мыңдағандағандары өздерінің кең таралған NGC немесе IC нөмірлерімен белгілі. NGC Уильям мен Каролина Гершельдің, сондай-ақ Джон Гершельдің жұлдыздар шоғыры мен тұмандықтардың жалпы каталогының каталогтау жұмысын кеңейтіп, біріктірді. Аспан экваторынан оңтүстікке қарай орналасқан нысандар мұқиятталмаған, бірақ олардың көптегені Джон Гершель немесе Джеймс Данлоптың байқаулары негізінде енгізілген. NGC-де көптеген қателер болды, бірақ оларды жоюға 1973 жылы Джек В. Сулентик пен Уильям Г. Тиффттің "Түзетілген жаңа жалпы каталог" (RNGC), 1988 жылы Роджер В. Синнотттің NGC2000.0 және 1993 жылы NGC/IC жобасы арқылы әрекет жасалды. 2009 жылы Вольфганг Штайнике Түзетілген жаңа жалпы каталог пен Индекс каталогын (қысқаша RNGC/IC) құрастырды және 2019 жылы 13 957 нысанмен жаңартты.

Түпнұсқа каталогы

Бастапқы Жаңа жалпы каталог 1880 жылдары Джон Луис Эмиль Дрейер Уильям Гершель мен оның ұлы Джонның, сондай-ақ басқалардың байқауларын пайдалана отырып құрастырылды. Дрейер Гершельдің тұмандықтар мен шоғырлардың жалпы каталогына (GC) 1000-ға жуық жаңа нысанды қамтитын қосымшасын жариялаған болатын. 1886 жылы ол Жалпы каталогқа екінші қосымша жасауды ұсынды, бірақ Корольдік астрономиялық қоғам Дрейерден оның орнына жаңа нұсқаны дайындауды сұрады. Осының нәтижесінде 1888 жылы Корольдік астрономиялық қоғамның естеліктерінде Жаңа жалпы каталог жарияланды. NGC-ні дайындау қиындыққа толы болды, себебі Дрейерге 2-ден 72 дюймға дейінгі линза диаметрі бар түрлі телескоптармен жасалған көптеген қайшы және түсініксіз хабарламалармен жұмыс істеуге тура келді. Олардың кейбірін өзі тексергенімен, нысандардың көп санына байланысты Дрейер оларды жинау мақсатында басқалар жариялағандай қабылдауға мәжбүр болды. Каталогта орналасу және сипаттамаларға қатысты бірнеше қателер болды, бірақ Дрейер каталогқа сілтеме берді, бұл кейінгі астрономдарға бастапқы сілтемелерді қарап шығуға және бастапқы NGC-ге түзетулер енгізуге мүмкіндік берді.

Индекс каталогы

NGC-нің алғашқы маңызды жаңартуы – Дрейердің 1895 жылы екі бөлімде жариялаған (IC I, 1520 нысанды қамтиды) және 1908 жылы (IC II, 3866 нысанды қамтиды) шыққан "Тұмандықтар мен жұлдыздық шоғырлардың индекстік каталогы" (қысқартылған IC). Ол NGC-ге қосымша ретінде қызмет етеді және қосымша 5386 нысанды қамтиды, олар жиынтығында IC нысандары деп аталады. Каталог 1888 мен 1907 жылдар аралығында ашылған галактикалар, шоғырлар және тұмандықтарды қамтиды, олардың көпшілігі фотосуреттеу арқасында мүмкін болды. IC каталогына түзетулердің тізімі 1912 жылы жарияланды.

Жаңа жалпы каталогтың қайта қаралуы

Жұлдызды емес астрономиялық нысандардың қайта қарастырылған жаңа каталогы (қысқартылып RNGC) 1970-ші жылдардың басында Сулентик және Тиффт тарапынан жинақталды және 1973 жылы NGC-нің жаңартпасы ретінде жарияланды. Бұл жұмыста NGC деректеріне бұрын жарияланған бірнеше түзетулер (Дрейердің өзі жариялаған түзетулерді қоса алғанда) енгізілмеді және жаңа қателер пайда болды. Мысалы, Арыстан шоқжұлдызындағы белгілі компакт галактикалар тобы – Копланд Септеті RNGC-де тіркелмеген. Олар 229 нысанның – NGC 1498-нің – шындығында аспанда жоқ екенін анықтады. Тағы бес нысан басқа жазбалардың қайталануы болды, 99 нысан "кейбір түрінде" сақталды, ал қалған 124 нысанды анықтау үшін қосымша зерттеулер қажет болды. Тағы бір мысал ретінде, Ориондағы NGC 2163 шағылыстыратын тұмандығы Дрейердің транскрипция қатесінен "бар емес" деп жіктелді. Дрейер өзінің қатесін "Индекс каталогтарында" түзеді, бірақ RNGC бастапқы қателікті сақтап, сонымен қатар төмендеу бұрышының таңбасын өзгертті, нәтижесінде NGC 2163 "бар емес" деп жіктелді.

Жаңа жалпы каталог пен индекс каталогының қайта қаралуы

"Revised New General Catalogue and Index Catalogue" (қысқартылған атауы RNGC/IC) – 2009 жылы Вольфганг Штайнике жасаған жинақ. Бұл NGC және IC каталогтарының толыққанды және сенімді сипаттамасы. Осы каталогта "табылмайтын" мәртебесіндегі нысандардың саны 301 (2,3%). Бұл каталогтағы ең жарық жұлдыз – NGC 771, оның шамасы 4,0. Ол жылдар бойы астрономдар жасаған бірнеше түзетулер мен қателіктерді қамтиды. Бұл жоба барлық NGC және IC нысандарын анықтады, қателерді түзеді, суреттер мен негізгі астрономиялық деректерді жинады және нысандарға қатысты барлық тарихи мәліметтерді тексерді.