Кіріспе

Шарль Мессье каталогтаған астрономиялық нысандар Мессье нысандары — француз астрономы Шарль Мессье өзінің Catalogue des Nébuleuses et des Amas d'Étoiles (Тұмандықтар мен жұлдыз шоғырлары каталогы) кітабында тіркелген 110 астрономиялық нысанның жиынтығы. Мессье тек кометаларды табуға қызығғандықтан, оның комета емес нысандардың тізімін жасады, олар оның іздеуін қиындатты. Бұл тізімді Мессье өзінің көмекшісі Пьер Мешайнмен бірлесіп жасаған, қазір ол Мессье каталогы деп белгілі. Мессье каталогы — астрономиялық нысандардың ең танымал тізімдерінің бірі, және тізімдегі көптеген нысандар әлі күнге дейін Мессье нөмірлерімен аталады. Каталогта Жердің солтүстік жарты шарынан оңай байқауға болатын астрономиялық терең аспан нысандарының көпшілігі кіреді; көптеген Мессье нысандары әуесқой астрономдар үшін танымал нысаналар болып табылады. Каталогтың алдын ала нұсқасы алғаш рет 1774 жылы Француз ғылым академиясының 1771 жылғы естеліктерінде жарияланды. Мессье каталогының алғашқы нұсқасында 45 нысан болды, олар нөмірленбеген. Олардың он сегізін Мессье ашқан, ал қалғандарын басқа астрономдар бұрын байқаған. 1780 жылға қарай каталог 70 нысанға дейін өсті. Каталогтың 103 нысанды қамтитын соңғы нұсқасы 1781 жылы 1784 жылға арналған Connaissance des Temps журналында жарияланды. Каталогта жұлдыз шоғырлары мен тұмандықтардан бастап галактикаларға дейін әртүрлі астрономиялық нысандар бар. Мысалы, Мессье 1 — Жемшектің тұмандығы деп аталатын супернованың қалдығы, ал үлкен спиральді Андромеда галактикасы — M31. Кейіннен қосымшалар енгізілді; алғашқы қосымшаны 1921 жылы Николас Камил Фламмарион жасады, ол 1781 жылғы каталогтың данасынан Мессьенің жазбасын тауып, Мессье 104-ті қосты. M105 пен M107-ні 1947 жылы Хелен Сойер Хогг, M108 және M109-ды 1960 жылы Оуэн Гингерич, ал M110-ды 1967 жылы Кеннет Глин Джонс қосты.

Тізімдер мен басылымдар

1774 жылғы бірінші басылым 45 нысанды қамтыды (M1-ден M45-ке дейін). 1781 жылы Мессье жариялаған толық тізімде 103 нысан болды, бірақ тізім басқа астрономдардың кезең-кезеңмен қосымшалары арқылы кеңейтілді, себебі Мессье мен Мешайнның жазбаларында кем дегенде біреуі қосымша нысандарды білгенін көрсететін мәліметтер болды. Бірінші осындай қосымшаны 1921 жылы Николас Камиль Фламмарион жасады, ол 1781 жылғы каталогтың бір данасында Мессьенің жазғанын тауып, Мессье 104 нысанын қосты. M105 және M107 нысандарын 1947 жылы Хелен Сойер Хогг, M108 және M109 нысандарын 1960 жылы Оуэн Гингерич, ал M110 нысанын 1967 жылы Кеннет Глин Джонс қосты. M102 нысанын Мешайн байқаған, және ол өзінің жазбаларын Мессьеге жеткізген. Кейін Мешайн бұл нысанды M101 нысанын қайта байқау деп түсіндірді, бірақ кейбір дереккөздер Мешайн байқаған нысан NGC 5866 галактикасы болғанын және оны M102 деп атауға болатынын ұсынады. Мессьенің соңғы каталогы француздық жылдық ресми астрономиялық эфемеридтер жинағы Connaissance des Temps pour l'Année 1784 [1784 жылғы уақыт туралы білім] құрамына енді.

Байқаулар

Мессье каталогы еуропалық ендіктерден көрінетін терең ғарыштағы бес түрдің ең әдемі мысалдарының көп бөлігін қамтиды – диффузиялық тұмандықтар, планеталық тұмандықтар, ашық шоғырлар, шарлы шоғырлар және галактикалар. Бұған қоса, Мессье нысандарының көп бөлігі өз кластары бойынша Жерге ең жақын нысандардың қатарына жатады, осының арқасында олар кәсіби құралдармен жан-жақты зерттелді, бүгінде олардың ішіндегі өте кішкентай және көзге көрінетін ерекшеліктерді анықтауға мүмкіндік береді. Әрбір Мессье нысанының астрофизикасы туралы қысқаша мәліметтерді "Терең ғарыш нысандарының қысқаша каталогынан" табуға болады. Бұл нысандар Мессье аспанды зерттеу үшін қолданған салыстырмалы түрде кішкентай линзалы телескоппен (шамамен 100 мм ≈ 4 дюйм) көзбен байқауға болатындықтан, Жерден байқалатын ең жарқын және тартымды астрономиялық нысандар (әдетте терең ғарыш нысандары деп аталады) болып табылады және үлкен линзалы құралдарды пайдаланатын қазіргі заманғы әуесқой астрономдар үшін визуалды зерттеулер мен астрофотографияға танымал нысандар есебінде қарастырылады. Көктемнің басында астрономдар кейде "Мессье марафонына" жиналады, онда барлық нысандарды бір түндік көруге болады.

Мессье нысандары

M1 NGC 1952 Шаңбұлыңғырлық 4,9–8,1 Торпақ 8,4 420″ × 290″05с 34м 31,94с +22° 00′ 52,2″ M2 NGC 7089 33 Суқұбылы 6,5 16'21с 33м 27,02с−00° 49′ 23,7″ M3 NGC 5272 33,9 Итқуыршық 6,2 18'13с 42м 11,62с +28° 22′ 38,2″ M4 NGC 6121 Шаяндар жиыны 7,2 Сарылан 5,6 26'16с 23м 35,22с−26° 31′ 32,7″ M5 NGC 5904 Гүл шоғы 24,5 Жылан 5,6 23'15с 18м 33,22с +02° 04′ 51,7″ M6 NGC 6405 Көбелек шоғы 1,6 Сарылан 4,2 25'17с 40,1м−32° 13′ M7 NGC 6475 Птолемей шоғы 0,65–1,31 Сарылан 3,3 80'17с 53м 51,2с−34° 47′ 34″ M8 NGC 6523 Лагуналық бұлыңғырлық Бұлыңғырлық және шоғы 4,1 Шаян 4,6 90′ × 40′18с 03м 37с−24° 23′ 12″ M9 NGC 6333 25,8 Егізқұйрық 7,7 9,3'17с 19м 11,78с−18° 30′ 58,5″ M10 NGC 6254 14,3 Егізқұйрық 6,6 20'16с 57м 8,92с−04° 05′ 58,07″ M11 NGC 6705 Жабайы үйрек шоғы 6,2 Қалқан 5,8 22,8'18с 51,1м−06° 16′ M12 NGC 6218 15,7 Егізқұйрық 6,7 16'16с 47м 14,18с−01° 56′ 54,7″ M13 NGC 6205 Ұлы Геркулес шоғы 22,2 Геркулес 5,820'16с 41м 41,24с +36° 27′ 35,5″ M14 NGC 6402 30,3 Егізқұйрық 7,611'17с 37м 36,15с−03° 14′ 45,3″ M15 NGC 7078 Ұлы Пегас шоғы 33 Пегас 6,218'21с 29м 58,33с +12° 10′ 01,2″ M16 NGC 6611 Бүркіт бұлыңғырлығы 7 Жылан 6,470' x 50'18с 18м 48с−13° 49′ M17 NGC 6618 Омега, Аққу, Аттың етік іздері, Лостер немесе Белгі бұлыңғырлығы 5–6 Шаян 6,011'18с 20м 26с−16° 10′ 36″ M18 NGC 6613 Қара аққу шоғы 4,9 Шаян 7,59,8'18с 19,9м−17° 08′ M19 NGC 6273 28,7 Егізқұйрық 6,817'17с 02м 37,69с−26° 16′ 04,6″ M20 NGC 6514 Үшбұрышты бұлыңғырлық Шоғымен 5,2 Шаян 6,328'18с 02м 23с−23° 01′ 48″ M21 NGC 6531 Уэббтің крест шоғы 4,25 Шаян 6,514'18с 04,6м−22° 30′ M22 NGC 6656 Ұлы Шаян шоғы 9,6–11,6 Шаян 5,132'18с 36м 23,94с−23° 54′ 17,1″ M23 NGC 6494 2,15 Шаян 5,535'17с 56,8м−19° 01′ M24 IC 4715 Кішкентай Шаян жұлдыз бұлты Галактикалық жұлдыз бұлты ~10 Шаян 2,52°x1°18с 17м−18° 33′ M25 IC 4725 2,0 Шаян 4,636'18с 31,6м−19° 15′ M26 NGC 6694 5,0 Қалқан 8,014'18с 45,2м−09° 24′ M27 NGC 6853 Дүмбіл бұлыңғырлығы 1,148–1,52 Құбыжық 7,48,0' × 5,6'19с 59м 36,340с +22° 43′ 16,09″ M28 NGC 6626 17,9 Шаян 6,811,2'18с 24м 32,89с−24° 52′ 11,4″ M29 NGC 6913 Салқындату мұнарасы 7,2 Аққу 7,17'20с 23м 56с +38° 31′ 24″ M30 NGC 7099 Медуза шоғы 27,8–31 Егізқұйрық 7,212'21с 40м 22,12с−23° 10′ 47,5″ M31 NGC 224 Андромеда Галактикасы 2,430–2,650 Андромеда 3,43,167° × 1°00с 42м 44,3с +41° 16′ 09″ M32 NGC 221 Андромеда серігі #1 2,410–2,570 Андромеда 8,18,7' × 6,5'00с 42м 41,8с +40° 51′ 55″ M33 NGC 598 Үшбұрыш/Желдеткіш Галактикасы 2,380–3,070 Үшбұрыш 5,770,8' x 41,7'01с 33м 50,02с +30° 39′ 36,7″ M34 NGC 1039 Жұмыс істейтін шоғы 1,5 Жұлдызтекше 5,535'02с 42,1м+42° 46′ M35 NGC 2168 Аяқ киім тіреуіші шоғы 2,8 Егізқұйрық 5,328'06с 09,1м +24° 21′ M36 NGC 1960 Желдеткіш шоғы 4,1 Торпақ 6,312'05с 36м 12с +34° 08′ 04″ M37 NGC 2099 Тұз және бұрыш шоғы 4,511 Торпақ 6,224'05с 52м 18с +32° 33′ 02″ M38 NGC 1912 Жұлдыз балық шоғы 4,2 Торпақ 7,421'05с 28м 42с +35° 51′ 18″ M39 NGC 7092 0,8244 Аққу 4,629'21с 31м 42с +48° 26′ 00″ M40 Winnecke 4 Оптикалық жұп 0,51 Үлкен аю 8,451,7″12с 22м 12,5с +58° 04′ 59″ M41 NGC 2287 Кішкентай ара шоғы 2,3 Итқуыршық 4,538'06с 46,0м−20° 46′ M42 NGC 1976 Ұлы Орион бұлыңғырлығы 1,324–1,364 Орион 4,065' x 60'05с 35м 17,3с−05° 23′ 28″ M43 NGC 1982 Де Меран бұлыңғырлығы 1,6 Орион 9,020' x 15'05с 35,6м−05° 16′ M44 NGC 2632 Ара шоғы немесе Прасепе 0,577 Қарқыра 3,795'08с 40,4м +19° 59′ M45 Плеядалар, жеті қарындас немесе Субару 0,39–0,46 Торпақ 1,62°03с 47м 24с +24° 07′ 00″ M46 NGC 2437 5,4 Көкпар 6,022,8'07с 41,8м−14° 49′ M47 NGC 2422 1,6 Көкпар 4,430'07с 36,6м−14° 30′ M48 NGC 2548 1,5 Гидра 5,530'08с 13,7м−05° 45′ M49 NGC 4472 53,600–58,200 Құбыжық 8,410,2' × 8,3'12с 29м 46,7с +08° 00′ 02″ M50 NGC 2323 Жүрек пішіндес шоғы 3,2 Дарақы 5,916'07с 03,2м−08° 20′ M51 NGC 5194, NGC 5195 Желдеткіш Галактикасы 19,000–27,000 Итқуыршық 8,411,2′ × 6,9′13с 29м 52,7с +47° 11′ 43″ M52 NGC 7654 Сарышаян шоғы 5,0 Кассиопея 7,313'23с 24,2м +61° 35′ M53 NGC 5024 58 Қоңыр арлан 7,613'13с 12м 55,25с +18° 10′ 05,4″ M54 NGC 6715 87,4 Шаян 7,612'18с 55м 03,33с−30° 28′ 47,5″ M55 NGC 6809 Көлеңке шоғы 17,6 Шаян 6,319'19с 39м 59,71с−30° 57′ 53,1″ M56 NGC 6779 32,9 Лира 8,38,8'19с 16м 35,57с +30° 11′ 00,5″ M57 NGC 6720 Сақиналы бұлыңғырлық 1,6–3,8 Лира 8,8230" × 230"18с 53м 35,079с +33° 01′ 45,03″ M58 NGC 4579 ~63,000 Құбыжық 9,75,9' × 4,7'12с 37м 43,5с +11° 49′ 05″ M59 NGC 4621 Салқындату мұнарасы 55,000–65,000 Құбыжық 9,65,4' × 3,7'12с 42м 02,3с +11° 38′ 49″ M60 NGC 4649 51,000–59,000 Құбыжық 8,87,4' × 6,0'12с 43м 39,6с +11° 33′ 09″ M61 NGC 4303 Дөңгелек спираль 50,200–54,800 Құбыжық 9,76,5' × 5,8'12с 21м 54,9с +04° 28′ 25″ M62 NGC 6266 Жыпылықтайтын шарлы шоғы 22,2 Егізқұйрық 6,515'17с 01м 12,60с−30° 06′ 44,5″ M63 NGC 5055 Күнбағыс Галактикасы 37,000 Итқуыршық 8,612,6' × 7,2'13с 15м 49,3с +42° 01′ 45″ M64 NGC 4826 Қара көзге Галактикасы 22,000–26,000 Қоңыр арлан 8,510,7' × 5,1'12с 56м 43,7с +21° 40′ 58″ M65 NGC 3623 Лео триосы 41,000–42,000 Арыстан 9,38,7' × 2,5'11с 18м 55,9с +13° 05′ 32″ M66 NGC 3627 Лео триосы 31,000–41,000 Арыстан 8,99,1' × 4,2'11с 20м 15,0с +12° 59′ 30″ M67 NGC 2682 Патшаның иығы шоғы 2,61–2,93 Қарқыра 6,130'08с 51,3м +11° 49′ M68 NGC 4590 33,6 Гидра 7,811'12с 39м 27,98с−26° 44′ 38,6″ M69 NGC 6637 29,7 Шаян 7,910,8'18с 31м 23,10с−32° 20′ 53,1″ M70 NGC 6681 29,4 Шаян 7,98'18с 43м 12,76с−32° 17′ 31,6″ M71 NGC 6838 Періште балық шоғы 13,0 Сағат 8,27,2'19с 53м 46,49с +18° 46′ 45,1″ M72 NGC 6981 53,40–55,74 Суқұбылы 9,36,6'20с 53м 27,70с−12° 32′ 14,3″ M73 NGC 6994 Астеризм ~2,5 Суқұбылы 9,02,8'20с 58м 54с−12° 38′ M74 NGC 628 Фантом Галактикасы 24,000–36,000 Балықтар 9,410,5' × 9,5'01с 36м 41,8с +15° 47′ 01″ M75 NGC 6864 67,5 Шаян 8,56,8'20с 06м 04,75с−21° 55′ 16,2″ M76 NGC 650, NGC 651 Кішкентай дүмбіл бұлыңғырлығы 2,5 Жұлдызтекше 10,12,7' × 1,8'01с 42,4м +51° 34′ 31″ M77 NGC 1068 Cetus A немесе Кальмар Галактикасы 47,000 Кит 8,97,1' × 6,0'02с 42м 40,7с−00° 00′ 48″ M78 NGC 2068 1,6 Орион 8,38' × 6'05с 46м 46,7с +00° 00′ 50″ M79 NGC 1904 41 Қоян 7,78,7'05с 24м 10,59с−24° 31′ 27,3″ M80 NGC 6093 32,6 Сарылан 7,310'16с 17м 02,41с−22° 58′ 33,9″ M81 NGC 3031 Боде Галактикасы 11,400–12,200 Үлкен аю 6,926,9' × 14,1'09с 55м 33,2с +69° 03′ 55″ M82 NGC 3034 Сигар Галактикасы 10,700–12,300 Үлкен аю 8,411,2' × 4,3'09с 55м 52,2с +69° 40′ 47″ M83 NGC 5236 Оңтүстік желдеткіш Галактикасы 14,700 Гидра 7,612,9' × 11,5'13с 37м 00,9с−29° 51′ 57″ M84 NGC 4474 57,000–63,000 Құбыжық 9,16,5' × 5,6'12с 25м 03,7с +12° 53′ 13″ M85 NGC 4382 56,000–64,000 Қоңыр арлан 9,17,1' × 5,5'12с 25м 24,0с +18° 11′ 28″ M86 NGC 4406 49,000–55,000 Құбыжық 8,98,9' × 5,8'12с 26м 11,7с +12° 56′ 46″ M87 NGC 4486 Virgo A немесе Түтін тарту Галактикасы 51,870–55,130 Құбыжық 8,67,2' × 6,8'12с 30м 49,42338с +12° 23′ 28,0439″ M88 NGC 4501 39,000–56,000 Қоңыр арлан 9,66,9' × 3,7'12с 31м 59,2с +14° 25′ 14″ M89 NGC 4552 55,900–61,500 Құбыжық 9,59,5' × 4,4'12с 36м 49,8с +12° 33′ 23″ M90 NGC 4548 47,000–79,000 Қоңыр арлан 10,25,4' × 4,3'12с 35м 26,4с +14° 29′ 47″ M91 NGC 6341 26,7 Геркулес 6,414'17с 1...