Кіріспе
Индонезиядағы құс түрлері
Бали минасы (Leucopsar rothschildi), сондай-ақ Ротшильд минасы, Бали жылқысы немесе Бали минасы, жергілікті жерде Джалак Бали деп аталады, орташа мөлшердегі (шамамен ұзындығы), денелі мина, көбінесе толығымен ақ түсті, ұзын, салбыраған шоқысы және қанаттары мен құйрығының ұштары қара болып келеді. Құстың көздерінің айналасында көк түсті терісі, сұрғылт аяқтары және сары мүсігі бар. Екі жынысы да бір-біріне ұқсас. Ол өте сирек кездесетін түр және 2020 жылы жабайы табиғатта 50-ден аз ересек құс бар деп есептелді.
Таксономия және жүйелеу
Бали минасы 1912 жылы неміс орнитологы Эрвин Стресман Индонезиядағы Бали аралында табылған аналық үлгісі негізінде ресми түрде сипатталды. Ол жаңа Лейкопсар туысын енгізіп, Leucopsar rothschildi есімді екі атауын берді. Туыс атауы ежелгі грек тілінде "ақ" деген мағынаны білдіретін "лейкос" және "қарға" деген мағынаны білдіретін "псар" сөздерінің қосындысынан тұрады. Бұл түрлік атау Вальтер Ротшильдтің құрметіне таңдалды, ол Стресманға Англияның Гертфордшир округіндегі Тринг қаласындағы өзінің мұражайындағы құстарды зерттеуге мүмкіндік берген еді. Стурнус туысының бұрынғы белгіленуі жоғары дәрежеде парафилетикалық болып саналды.
Мінез-құлық және экология
Табиғи ортасында ол көзге түспейді, жасыру үшін ағаш бастарынан пайдаланады және басқа шоршылардан өзгеше, әдетте су ішу немесе ұя салуға қажетті материалдарды табу үшін ғана жерге түседі; бұл ашық кеңістікте жыртқыштардың назарына түспеуге бейімделу болып көрінеді. Бали минасы жас кезінде азық табуды жеңілдету және жыртқыштардан сақтану үшін көбінесе топта жиналады. Оның дауысы – әртүрлі өткір сөйлеу үні мен қуатты «твит» дауысынан тұрады. Пенсильвания штатының Питтсбург қаласындағы Ұлттық құс бағында Түрлерді сақтау бағдарламасына қатысқан Бали минасының бір жұбы бар.
Батыс Бали ұлттық паркі
1980 жылдары Батыс Бали ұлттық паркінде шамамен 350 құс болған. 1990 жылдары олардың санын көбейту үшін 400-ден астам шарада өсірілген құстар парке босатылды. Бірақ 2005 жылға қарай, паркінің басшылары олардың саны 10-нан да азайғанын бағалады. Бұл кемітілудің басты себебі – құстарды ұстаушылар, олар құстарды клеткада ұстау нарығындағы сирек құстарға жоғары сұранысқа жауап берді.
Нуса-Пенида аралы
Бали мунасының популяциясы қазір Балидің оңтүстік-шығыс жағалауынан 14 км қашықтықта орналасқан Нуса-Пенида аралында және оның бауырлас аралдары Нуса-Сенинан, Нуса-Лембонганда бар. Аралдар Балиде орналасқан индонезиялық Үкіметтік емес ұйым – Ұлттық саябақтар қорының (FNPF) күш-жігері арқасында құстардың ресми емес қорығына айналды. Бұл FNPF-тің көп жылдар бойы аралдардағы 40-тан астам ауылмен жұмыс істеуі және әрбір ауылды құстарды қорғау үшін дәстүрлі бали ережесін қабылдауға, тиімді түрде браконьерлердің қаупін жоюға көндіруімен мүмкін болды. Осыдан кейін FNPF бірнеше құрып кету қаупі төнген құстарды, соның ішінде көптеген Бали муналарын әртүрлі шаруашылықтардан алып келіп, Нуса-Пенида аралына қайта ормандандырып жіберді. Бегаван қоры 1999 жылы Бегаван-Гириде екі жұппен Бали шошқасын өсіру бағдарламасын бастады, және 2005 жылы олардың саны 97-ге жетті. 2006 және 2007 жылдары 64 жеке құс босатылған Нуса-Пенидада босату бағдарламасы басталды. Босатылған құстарды бақылау нәтижесінде 2009 жылға қарай олардың саны 100-ден асып, Пенидаға тараған, ал Сенинан және Лембонганда шағын топтар көбейгені анықталды. Содан бері бірнеше шаруашылықта өсірілген құстар табиғатқа қайта ормандандырылды, оның ішінде көршілес Нуса-Лембонганда 6 жеке құс. Қор жыл сайын шамамен 10 Бали мунасын босатуды жоспарлап отыр. Құстардың генетикалық әртүрлілігін арттыру үшін Нуса-Пенидадағы өсіп келе жатқан жабайы популяцияны көбейту мақсатында олар әртүрлі шаруашылықтардан алынатын болады. Бегаван қорының далалық қызметкерлері босатылған құстарды босатылған сәттен бастап күнделікті бақылап келеді және 2010 жылдан бері арнайы далалық инспектор тағайындалған. Анықталған нәтижелер суреттер мен бейнематериалдармен бірге орман шаруашылығы департаментіне үнемі хабарланады. Дегенмен, Бегаван қорының 2015 жылдың ақпан және наурыз айларында Нуса-Пенида және Нуса-Лембонгада жүргізген аудитінде жабайыда ұшып жүрген 15-тен аз құс байқалды. Есептеулерге сәйкес, 2015 жылға қарай, табиғи жолмен жыртқыштардың шабуылы мен ескі құстардың өлімін ескергенде де, бүгінде Нуса-Пенидада кем дегенде 200 құс ұшуы керек еді, бұл заңсыз жануарлар саудасының популяцияға елеулі әсер етіп жатқанын көрсетеді.
Friends of National Parks Foundation (FNPF), an Indonesian NGO based in Bali. This was achieved by FNPF working for many years with the 40+ villages on the islands and persuading every village to pass a traditional Balinese village regulation to protect birds, and effectively removing the threat of poachers. Since then, FNPF has rehabilitated and released several endangered birds onto the island of Nusa Penida, including many Bali mynas supplied from multiple breeders. The Begawan Foundation began its Bali Starling Breeding Program in Begawan Giri in 1999 with two pairs, which had grown to a population of 97 in 2005. A release program was started on Nusa Penida, where 64 individuals were released in 2006 and 2007. Monitoring of the released birds suggests that their numbers had increased to +100 by 2009, and had spread across Penida, with small numbers also breeding on Ceningan and Lembongan. A number of further captive bred individuals have since been rewilded, including 6 individuals on neighboring Nusa Lembongan. The foundation expects to release approximately 10 Bali mynas each year. The birds will continue to be sourced from different breeders to increase the genetic diversity of the growing wild population on Nusa Penida. Begawan Foundation field staff have monitored the released birds on a daily basis since their release and have a dedicated Field Officer since 2010. Findings are regularly reported to the Forestry Department, with photos and films taken of the birds' activities. However, according to an audit undertaken by Begawan Foundation on both Nusa Penida and Nusa Lembongan in February and March 2015, less than 15 birds were seen to be flying in the wild. Calculations undertaken suggest that by 2015, even taking natural predation and death of older birds into account, there should be at least 200 birds flying on Nusa Penida today, indicating that illegal wildlife trade is heavily impacting the population.
Сибанг, Балидің орталық бөлігі
2010 жылы Бегаван қоры тұтқында өсіретін барлық Бали шыршаларын Нуса-Пенидадан Убудқа жақын Сибангтағы жаңа орынға көшіру туралы шешім қабылдады. Одан кейін, жақын маңдағы жаңа жерлерді зерттеу мақсатында көбейту бағдарламасы қайта басталды. 2011 жылы Бегаван қорының көбейту бағдарламасына барлығы 23 Бали шыршасы тапсырылды. Үш құс Jurong Bird Park паркінен, ал 20 құс Еуропаның түрлі зообақтарынан, Еуропаның жоғалуға жақын түрлер бағдарламасының мүшелерінен келді. Олардың құстарды беруі импортталған құстар Балидегі көбейту орталығында ұсталатын жергілікті құстармен жұптасқанда жаңа генетикалық желілердің енгізілуін қамтамасыз етті. 2012 жылдың қараша айында Бегаван қоры Сибангтағы көбейту орнында Бали шыршаларының төрт жұбын босатып жіберді. Бұл құстарды Қор қызметкерлері мен жақын орналасқан Green School мектебінің оқушылары бақылап, олардың күнделікті мінез-құлқын тіркеді. Босату алдында жергілікті ауылдармен консервация бағдарламасы жүргізілді және Сибанг патшасының толық қолдауына ие болды. Әрбір құсқа табиғаттағы өмірге бейімделуін анықтау үшін сақина тағылды. Бұл «жұмсақ босату» болғандықтан, құстар көбінесе тамақ пен су табу үшін көбейту орнына оралып қалады. Алайда, бұл құстар мен олардың балалары үшін толыққанды және дені сау диета қамтамасыз ететін жаңа жеміс көздері мен әртүрлі жәндіктердің жақын маңда бар екені анық көрінеді. 2014 жылы Бегаван қоры Сибангтағы өз орнында үш рет босату жүргізді. Апрель айында жергілікті қауымдастықтың қолдауымен үш еркек және бір ұрғаш босатылды. Маусым айында доктор Джейн Гудолл Балиге келген сапарында екі Бали шыршасын босатуға көмектесті.
Мелингхи Келод, Пайанган
2017 жылдың соңында Бегаван қоры өзінің бағдарламаларын Убудтың солтүстігіндегі Пайанганның Мелингхи Келоды ауылында шоғырландыруға шешім қабылдады. 2017 жылдың соңында ауылда жергілікті тұрғындарға Бали шошқасын өсіру мүмкіндігі берілді, сондай-ақ екі жыл ішінде және одан кейін F2 ұрпағын босатуға мүмкіндік беретін, қауымдастыққа негізделген қорғау бағдарламасы басталды. Қауым Бали шошқаларын жабайы табиғатта қорғауға, оларды мұқият бақылау жүргізу және ауылдық дәстүрлі заңды сақтау арқылы жауапкершілік тартады деп күтілуде. Ауыл 2018 жылдың қараша айында "ауик-ауик" (жергілікті заң) қабылдады, оған ауыл әкімі және банджарлардың (ауылдық бөлімдердің) кэлиандары (басшылары) қол қойды. Бұл жергілікті заңға сәйкес, Бали шошқасын немесе аймақтағы басқа да қорғалатын жануарларды ату, құрқындау, аулауға тыйым салынған. Егер қауымның кез келген мүшесі жоғарыда аталған әрекеттердің бірін жасап ұсталса, 10 000 000 рупия айып төлейді. 2018 жылдың соңында Қор бірнеше Бали шошқасын босатып, ауылда олардың жабайы үйірін құрды, оны қауым қорғайды. Босатылған шошқалардың ұрпақтары жабайы табиғатта көбейеді деп үміттенілуде, сондай-ақ ауылға табыс әкелетін экожүрек туризм бағдарламасын дамыту жоспарлануда. Мелингхи Келод ауылындағы қауымдастыққа негізделген қорғау бағдарламасымен бірге, Қордың өсіру және босату орталығы көшіріліп, қазір ауылдың аудандарының бірі – Баджар Бегаванда орналасқан. Бұл орталық жергілікті қауым мен жалпы жұртшылыққа ашық.