Жұқа жүнді ит және сиқырлы жүзік

Кіріспе

Америкалық фильм, режиссері Чарльз Бартон.

"Шалаңқыр ит" – 1959 жылғы американдық фантастикалық комедиялық фильм, Walt Disney Productions компаниясымен өндірілген және Феликс Зальтеннің 1923 жылғы "Флоренцияның иті" романының еркін негізінде түсірілген. Лилли Хейвард пен Билл Уолш жазған сценарий бойынша Чарльз Бартон режиссерлік еткен фильмде Фред МакМюррей, Томми Кирк, Жан Хаген, Кевин Коркоран, Тим Консидин, Роберта Шор және Аннет Фуничелло рөлдерін сомдады. Фильмде Борджиялардың сиқырлы сақинасының күшімен шалаңқыр ескі ағылшын қойшы итіне айналатын Уилби Дэниелс есімді жасөспірім баланың тағдыры баяндалады. Фильм 1959 жылдың 19 наурызында шықты және алғашқы көрсетілімінде 9 миллион доллардан астам табыс әкелді, бұл оны 1959 жылдың ең табысты екінші фильміне айналдырды. Оның сәттілігінен кейін франшиза пайда болды, оның ішінде: "Шалаңқыр прокурор" (The Shaggy D. A.) (1976) жалғасы, Дин Джонс, Тим Конвей және Сюзан Плешеттің қатысуымен. Одан кейін 1987 жылғы телефильм жалғасы, 1994 жылғы теледидарда қайта түсірілуі және 2006 жылғы кинотеатрдағы тірі актерлік қайта түсірілуі болды.

Сюжет

Уилбур "Уилби" Дэниелс – әкесі Уилсонның түсінбейтін баласы. Уилсон Уилбиді үлкен ұлының жиі қауіпті болатын өнертабыстарының салдарынан ақымақ деп санайды. Ол, зейнеткердегі пошташы болғандықтан, иттің шабуылына жиі тап болған, сондықтан итті жек көреді және кіші ұлы Монтгомеридің ("Мучи") неге итке ие болғысы келетінін түсінбейді. Уилби мен оның қарсыласы Базз Миллер француз қызы Франческа Андрассимен бірге музейге барады. Уилби қалған екеуінен бөлініп қалады, ал олар онысыз кетеді. Уилби бұрынғы танысы профессор Пламкаттпен кездеседі (Уилби оның газетін жеткізіп беретін), ол мистикалық ежелгі сенімдер туралы, соның ішінде жауларына қарсы қару ретінде пішін өзгертуді қолданған Борджия отбасы туралы аңызды айта бастайды. Музейден шығарда Уилби зергерлік бұйымдар қойылған үстелге соқтығысады. Ол бір сақинаны шалбарының манжетіне тығып алады. Бұл – қарғыс атқан Борджия сақинасы, ал оның жазуын оқығаннан кейін ("In canis corpore transmuto, Уилбиге белгісіз, "Иттің денесіне айналам" деген мағына береді) ол Франческаның шала тік "Братиславиялық қойшы итіне", яғни көне ағылшын қойшы итіне – Шифонға айналады. Сансыз қызығумен, Уилби итке айналғаннан кейін профессор Пламкаттқа барады, ол Борджия қарғысын тек өзіне-өзінен бұрынғы ерлік арқылы бұзуға болатынын айтады. Өз үйінен ашулы әкесінен қуылғаннан кейін, ол итке айналғанын танымайды, Уилби адам және ит кейпінің арасында ауысып, түрлі қиындықтарға тап болады. Тек Мучи мен профессор Пламкат оның кім екенін біледі, өйткені Уилби оларға екеуіне де ит түрінде сөйлеген. Адам кейпінде биге барғанда ол кездейсоқ түрде итке айналады. Франческа Шиффонның әдеттен тыс әрекет ететінін көріп, асырап алған әкесі доктор Андрассиден Шиффонды түнде қарауын сұрайды. Ол шығып бара жатқанда, доктор Андрассидің серіктесі Турм кіреді. Уилби ит ретінде Тюрм мен доктор Валаскидің үкіметтік құпияны ұрлау жоспарларын талқылауын естіп қалады. Ертесі күні Уилби ит болып, Мучиге тыңшылар туралы айтады. Уилби құпияны таңғалып қалған әкесіне ашады. Уилби мен Мучи не істеу керектігін талқылағанда, Франческаның үй қызметшісі Стефано Уилбиді үйге сүйреп кіреді. Мучи көмек сұрап әкесіне жүгіреді, ол билік органдарына жүгінеді, сонда Уилсон өзін не есі дұрыс емес, не тыңшы деп айыпталады. Стефано мен Франческаның асырап алған әкесі доктор Андрасси үкіметтік құпияны ұрлау жоспарларын талқылап жатыр, ал Уилби ит ретінде құлақтандырады. Алайда ол шпиондардың алдында адам Уилбиге айналады және танылады, бірақ доктор Андрассидің өз қызынан арылу тілегін білдіргенін естігеннен кейін емес. Шпиондар Уилбиді тұтқындап, Франческаны олармен бірге кетуге мәжбүр етеді, ал адам Уилбиді бірден шкафта байлап, аузын жауып тастайды. Мучи доктор Андрасси, Стефано және Франческа кеткеннен кейін үйге кіреді және Уилбиді табады, ол итке айналған, әлі де шкафта байланған және аузын жауып отыр. Базз Андрасси үйіне Франческаны кездесуге алып кетуге келгенде, әлі де ит кейпінде жүрген Уилби Базздың жылдам машинасынан ұрлап алады. Базз бұл туралы офицерлер Хансен мен Келлиге хабарлайды, олар күдіктіні "үлкен шашты ит" деп айтқанда ақымақ деп есептеледі, бірақ оны Келли мен Хансенге көмектесуді шешкен екі полицей байқағанға дейін. Уилсон мен Мучи Базз бен полицияны қуып жетеді, олар бәрін қуып шығады. Шпиондар қайыққа отырып, қашуға тырысады, бірақ полиция доктор Андрассиді ұстап, қайығын тоқтату үшін су полициясын шақырады. Уилби ит кейпінде жүзіп келіп, ер адамдармен күреседі, ал Франческа қайықтан құлап түседі. Уилби оны жағаға сүйреп шығады, онда Базз оны құтқарып қалғанын айтуға тырысады. Бұл Уилбиді ашуландырады, ол әлі де ит болып тұр және Баззға шабуыл жасайды. Уилбинің ыңқылдауы көп ұзамай тирадаға айналады, өйткені Уилби өзін Баззбен күресіп жатқанын байқайды. Базз Уилбидің кенеттен пайда болғанын білмеді. Франческа ылғал Шиффонды көріп оянады да, оны құтқарып қалды деп ойлап, құшақтап алады. Уилби Шиффонмен бірге көрінгенін байқағанда, ол Борджия қарғысын бұзғанын түсінеді. Уилсон мен Шифонды батыр деп жариялағаннан кейін, Франческа өзінің зұлым асырап алған әкесі мен бұрынғы үй басқарушысысыз Парижге бара алады, екеуі де тыңшылық үшін тұтқындалған, және ол Даниэлс отбасына рахмет айту үшін Шифонды сыйлайды. Уилсон "иттерді сүйгендіктен" тыңшы тобын жоқ қылғаны үшін мақтау сөздерін алғандықтан, ол итті жек көруді тоқтатып, Мучиге Шиффонды күтуге рұқсат береді. Уилби мен Базз Франческа үшін бәсекелестігін ұмытып, оның орнына достығын жаңартуға шешім қабылдайды.

Wilbur "Wilby" Daniels is a boy who is misunderstood by his father, Wilson. Wilson thinks Wilby is crazy half the time because of his elder son's often dangerous inventions. As a retired mailman who often ran afoul of canines, he hates dogs, and cannot understand why his younger son, Montgomery ("Moochie"), wants a one. Wilby and his rival Buzz Miller go with French girl Francesca Andrassy to a museum. Wilby gets separated from the other two, who leave without him. Wilby encounters former acquaintance Professor Plumcutt (whose newspaper Wilby used to deliver), who starts speaking about mystical ancient beliefs, including the legend of the Borgia family, who used shape shifting as a weapon against their enemies. On the way out, Wilby collides with a table that holds a display case of jewelry. He accidentally ends up with one of the rings in the cuff of his pants. It is the cursed Borgia ring, and after reading the inscription on it ("In canis corpore transmuto, which, unknown to Wilby, means, "Into a dog's body I change"), he transforms into Chiffon, Francesca's shaggy "Bratislavian sheepdog", a. k. a Old English Sheepdog. Confused, Wilby, as a dog, goes to Professor Plumcutt, who says the Borgia curse can only be broken through a heroic act of selflessness. After getting chased out of his own house by his enraged father, who fails to recognize him as a dog, Wilby has various misadventures while switching back and forth between human form and dog form. Only Moochie and Professor Plumcutt know his true identity, as Wilby has spoken to them both in dog form. While at a dance in his human form, he accidentally transforms himself into a dog. Francesca sees that Chiffon has been acting strangely, and asks her adoptive father, Dr. Andrassy, to watch over Chiffon for the night. As she exits, Thurm, an associate of Dr. Andrassy, enters. Wilby, as a dog, overhears Thurm and Dr. Valasky discuss plans to steal a government secret. The next day, Wilby, as a dog, tells Moochie about the spies. Wilby reveals the secret to his dumbfounded father. As Wilby and Moochie discuss what to do next, Francesca's butler Stefano drags Wilby into the house. Moochie runs to his father to get help, who goes to the authorities, until Wilson finds himself accused of being either crazy or a spy. Stefano and Francesca's adoptive father, Dr. Andrassy, are discussing plans to steal a government secret, and Wilby, as a dog, overhears. He however transforms into human Wilby right in front of the spies and has been discovered, but not before he hears Dr. Andrassy expressing his wish to get rid of his own daughter. The spies capture Wilby and force Francesca to leave with them, leaving the human Wilby bound and gagged in the closet at once. Moochie sneaks into the house just after Dr. Andrassy, Stefano, and Francesca leave, and discovers Wilby, who is transformed into a dog, still bound and gagged in the closet. When Buzz appears at the Andrassy residence to take Francesca on a date, Wilby, still in his dog form, steals Buzz's hot rod automobile. Buzz reports this to Officers Hansen and Kelly, who are taken for fools when they report the suspect as a "large shaggy dog", until this is sighted by two policemen who decide to aid Kelly and Hansen. Wilson and Moochie follow Buzz and the police, who end up chasing everyone. The spies attempt to leave aboard a boat, but the police call in the water police to apprehend Dr. Andrassy and stop his boat. Wilby, in his dog form, swims up and wrestles with the men, as Francesca gets knocked out of the boat. Wilby drags her to shore, where Buzz tries to take credit for her rescue. This angers Wilby, who is still a dog and attacks Buzz. Wilby's snarling soon turns into a tirade as Wilby finds himself wrestling with Buzz. Buzz is perplexed that Wilby came out of nowhere. Francesca awakens to see a wet Chiffon and hugs it thinking he was her rescuer. When Wilby notices he and Chiffon are seen together, he realizes he has broken the Borgia curse. Now that Wilson and Chiffon are declared heroes, Francesca can leave for Paris without her evil adoptive father and former butler, both of whom have been arrested for espionage, and she gives Chiffon to the Daniels family as her way of thanking them. Since Wilson has gotten such commendation for foiling a spy ring because of "his love of dogs", he stops hating dogs and allows Moochie to care for Chiffon. Wilby and Buzz decide to forget their rivalry over Francesca and resume their friendship instead.

Даму

Уолт Дисней бұрын Феликс Салтеннің 1923 жылғы «Бэмби, орман өмірі» романының құқықтарын сатып алып, 1942 жылы анимациялық бөлімінде оның бейімделуін жасаған еді. Бұл фильмнің шығуына дейін Уолт Дисней 1941 жылдың мамыр айында Салтеннің тағы бес романының құқықтарын сатып алды, сондай-ақ оларды бейімдеу опциясын да иеленді. Романдардың аттары: «Бэмбидің балалары», «Перри», «Ренни», «Қалалық жартастар» және «Флоренцияның иті». Ол «Бэмбидің балалары» фильмін түсіргісі келмеді, бірақ оны ешкімнің түсірмейтінін қалады, ал қалған фильмдерді мультфильм түрінде жасауды жоспарлады. Салтен сол кезде Швейцарияда тұрып жатқан және төлемдер Диснейдің сол кездегі дистрибьюторы RKO Radio Pictures компаниясының сол елде «тоңдырылған» қаражатынан жасалды; бұл RKO компаниясы Диснейге фильмдерін тарату үшін берешегі бар сомадан алынды. Салтен 1945 жылы Цюрихте қайтыс болды. 1955 жылдың маусым айында, Дисней «Леди және алаяқ» фильмін түсіріп жатқанда, «Флоренцияның итін» түсіру жоспарында жоқ екенін айтты. Бірақ ABC Диснейден тағы бір телесериал жасауын қалады, ол оларға «Шымыр ит» тақырыбын ұсынды, «жас буын мен олардың мәселелерін жеңілдете қарастыратын оқиға». Олар оны бірден қабылдамады. Студияға қайтып келгенде ашуланып, Билл Уолшты шақырып: «Оны толық метражды фильмге айналдырайық» деді. Кейін актер Томми Кирк фильм бастапқыда екі бөлімді телешоу ретінде жоспарланғанын және «соңғы минутта ғана оларды біріктіріп, фильм ретінде шығаруға шешім қабылданғанын» мәлімдеді. «Шымыр ит» Фред МакМюррейдің классикалық сөзімен өзінің сәтті алдағысын көрсетеді: «Бұл абсурд – менің ұлым қасқыр емес! Ол тек үлкен, қапшық, ақымақ көрінетін шашты ит!» Режиссері – Чарльз Бартон, ол «Микки Маус клубы» үшін «Спин» және «Марти» фильмдерін де түсірген. Тәжірибелі сценарист Лилли Хейвард «Спин» және «Марти» сериалдарында жұмыс істеді, онда «Шымыр ит» фильміндегі бірнеше жас актерлер де қатысты. Дисней продюсері Билл Уолш «Шымыр ит» телешоу «Менің үш ұлым» үшін тікелей шабыт болды деп ойлады, ал Уолш: «Бірдей балалар, бірдей ит және Фред МакМюррей!» деді.

Walt Disney had previously bought the rights to Felix Salten's 1923 novel Bambi, a Life in the Woods and produced an adaptation of it in 1942 under his animation department. Prior to that film's release, Walt Disney bought the rights to five more Salten novels in May 1941, as well as options to have him adapt them. The novels were Bambi's Children, Perri, Renni, City Jungle, and The Hound of Florence. He did not want to make Bambi's Children but did not want anyone else to make it, but he intended to make the other films as cartoons. Salten was then living in Switzerland and was paid out of funds owing to Disney's then distributor RKO Radio Pictures which had been "frozen" in that country; this would be credited against money RKO owed Disney for distributing his films. Salten died in Zurich in 1945. In June 1955, when Disney was making Lady and the Tramp, he said he still had no plans to film The Hound of Florence. However, ABC wanted Disney to make another TV series, and he pitched them The Shaggy Dog, "a story that treated the younger generation and its problems in a light manner. They turned me down flat. I was hopping mad when I went back to the studio, so I called in Bill Walsh and said 'Let's make a feature of it.'" Star Tommy Kirk later claimed the film was meant to be a two part television show and "only at the very last minute did they decide to splice them together and release them as a film." The Shaggy Dog betrays its successful forebear with Fred MacMurray's classic bit of dialogue: "That's ridiculous—my son is not a werewolf! He's nothing more than just a big, baggy, stupid looking shaggy dog!" The director was Charles Barton, who also directed Spin and Marty for The Mickey Mouse Club. Veteran screenwriter Lillie Hayward also worked on the Spin and Marty serials, which featured several of the same young actors as The Shaggy Dog. Disney producer Bill Walsh mused that "The Shaggy Dog" was the direct inspiration for the TV show My Three Sons, and Walsh said "Same kids, same dog and Fred MacMurray!"

Кастинг

Бас рөлді Томми Кирк ойнады, ол Диснеймен бірге Тим Консидинмен "Микки-мышы клубы" сериалында "Харди-бойз" сериалымен мансабын бастаған еді. Консидин де рөл ойнады, сондай-ақ "Микки-мышы клубының" ең танымал мүшесі болған Аннет Фуничелло да қатысты. Бұл Фуничеллоның тұңғыш фильмі болды. Диснейге қолайлы итті табуға бірнеше ай уақыт кетті. Кейін Кирк: "Ол кезде мен оны ертегі ретінде қарадым, бірақ жылдар өте келе, бұл фильмде кез келген фильмде болғаннан да ерекше сюжеттік элементтердің үйлесімі бар екенін түсіндім. Мұнда суық соғыс кезеңіндегі Ресей тыңшыларының үкіметке қарсы қастандықтары сияқты шындыққа жақын жайттар, екі жасөспірімнің Аннетке деген тартысы, және Борджиялардың жүзігіне тапқандықтан итке айналып кеткен бала туралы фантастикалық оқиға бар!"

Түсірілім

Фильм түсірілімі 1958 жылдың 4 тамызында басталды. Дисней кейіннен: «Бізге ешкім, тіпті студия аумағында да назар бөлген жоқ. Біз фильмді бір жарым миллион долларға түсірдік, ал қаланың қалған бөлігі үлкен бюджетті фильмдер жасап жатқанда» деді. Диалогтар иттың аузының қозғалысына сәйкес жазылатын. Егер ит аузын қозғалтпаса, кептірілген ет пайдаланылатын. Кирк Бартон туралы «жақсы естеліктерім бар, өйткені ол өте мейірімді, жақсы мінезді және юмор сезімімен әдемі адам еді» деді. Ол сондай-ақ МакМюрреймен жұмыс істегенін ұнатып:
<blockquote>Оны керемет актер деп ойладым. Ол маған қатты ұнады. Оны жақсырақ тануға тырыстым, біраз дәрежеде таныстым, бірақ оның араласуға қиын болатын бір қабырғасы бар еді. Ол сырттан қарай алыс, консервативті және біршама жабық болды. Ол түскі асқа шықпайтын. Оның орнына, ол кішкентай банкадағы Метрекал ішетін – қорқынышты диеталық сусын. Оның қиыншылықпен ақша табушы екендігі туралы әңгімелер болды, және оның қайтыс болған кезде 500 миллион долларға ие болғанын естідім. Бірақ мен оны жақсы көретінмін. Ол Уолт Диснейдің сүйікті актері болған дейді, мен мұны түсіне аламын. Ол Кэри Грантпен бірге ең ұлы комедиялық актерлердің бірі. Бюджеті 1 миллион доллардан кем болғандықтан, ол сол жылғы ең табысты фильм «Бен-Хурдан» да жоғары табыс әкелді. «The Shaggy Dog» 1967 жылы қайта көрсетілгенде де жақсы нәтижелер көрсетті. Сол кезде бұл фильм Диснейдің ең табысты фильмі болды. Diabolique-тің сөзінше, «Бұл фильм Диснейдің фильмдер бөлімін келесі екі онжылдық бойы қуаттандырған, сәл фантастикалық элементтері бар комедиялардың толқынын бастады. Бұл үшін МакМюррейге алғыс айтуға болады, бірақ Киркке де алғыс айту керек еді, өйткені оның қарапайым мінезі мен жақсы көрінетін келбеті оны американдық жасөспірімдердің идеалды образына айналдырды». Rotten Tomatoes шолу агрегаторында фильмге 68% мақұлдау берілген, орташа бағасы 19 шолу негізінде 5.8/10. Metacritic-те фильм 6 сыншының бағасы бойынша 100-ден 45 ұпай жинады, бұл «аралас немесе орташа пікірлер» дегенді білдіреді.

Новелизация

Фильм Сальтеннің "Флоренцияның иті" романы негізінде түсірілгенімен, сегіз жыл өткен соң 1967 жылы Scholastic баспасынан шыққан фильмге негізделген роман сюжетке бірқатар өзгерістер енгізді. Біріншіден, Фуничеллоның кейіпкері Эллисон мүлдем алынып тасталды, және оның аты фильмнің басты актерлері тізімінде көрсетілмеген. Осының салдарынан Уилби мен Базз арасындағы бәсекелестік күрт азайды. Сонымен қатар, доктор Валаски Франческаның асырап алған әкесі емес, оның қарындасы болып өзгертілді. Western Publishing баспасынан фильмнің сюжетіне жақын комикс адаптациясы да жарық көрді. Бұл 1978 жылы "Көк планетадан келген мысық" адаптациясына қосымша материал ретінде қайта басылды.

Мұра

"Шалқар ит" сол кезде Уолт Дисней студиясының шығарған ең табысты фильмі болды, бұл студияның келесі жанды фильмдерін өндіруіне ықпал етті. 20-ғасырдың ортасындағы американдықтардың күнделікті өміріне үстіміздік немесе фантастикалық күштерді енгізу формуласын пайдалана отырып, студия "трюк комедиялары" (Дисней тарихшысы және киносыншысы Леонард Мальтин қолданған термин) сериясын жасады. Бұл комедиялардың арзан өндірілуіне бір жол – жазғы демалыстағы телеактерлерді пайдалану болды, олар көрермендерге таныс болған, бірақ басқа ірі студиядан басты рөлге (немесе үлкен гонорарға) ие болуға жеткілікті беделге ие болмаған. Сонымен қатар, олар Дисней студиясының декорацияларын қайта-қайта пайдалануға бейім болды. Бұл Уолт Дисней студиясына өндіріс үшін төмен тәуекелді мүмкіндік берді, мұндай фильмдердің кез келгені аудандық кинотеатрлардағы қарапайым сеанстардан өз шығындарын оңай өтеуге қабілетті болды, сондай-ақ оларды сәтті Дисней антологиялық телесериалы "Диснейдің тамаша әлемі"-не қосуға болады. "Менің үш ұлым" (1960–1972) атты танымал телесериал МакМюррей мен Консидинды қайта біріктірді, сондай-ақ "Трамп" атты шалқар қой иті де бар.

Жалғасы

Фильм 1976 жылы Диан Джонс 45 жастағы Уилби Дэниелс рөлінде ойнаған "Шарлы Д.А." атты сахналық жалғасымен толықтырылды. 1987 жылы "Шагги ит" және "Шагги Д.А." фильмдеріндегі оқиғалар арасындағы 17 жылда өткен оқиғаларды көрсететін екі бөлімді телефильм "Шагги иттің оралуы" деп аталды, онда "Saturday Night Live" жұлдызы Гэри Крюгер 30-ға жуық Уилби Дэниелс рөлінде бейнеленген.

Қайта жасау

1994 жылы фильмнің алғашқы қайта түсірілімі телефильм болды, онда Диснейдің тұрақты актері Скотт Вейнгер жасөспірім Уилберт "Уилби" Джозеф Дэниелс рөлін, ал Эд Бегли-младший 1959 жылы Фред МакМюррей ойнаған рөлге ұқсас рөлді ойнады. 2006 жылы Дисней фильмнің толыққанды ойнатылатын қайта түсірілімін шығарды, онда Тим Аллен 50-ге жуық Дейв Дуглас рөлінде ойнады. Бұл фильмде түпнұсқа трилогиямен байланысы жоқ, мүлдем басқа сюжет, кейіпкерлер және трансформация құрылғысы бар. 2006 жылғы қайта түсірілімнің кинотеатрларда көрсетілуіне орай, 1959 жылғы түпнұсқа фильм АҚШ-та "The Wild & Woolly Edition" деп аталатын арнайы DVD ретінде қайта шығарылды, онда фильм екі нұсқада ұсынылды: біреуі түпнұсқа қара-ақ, екіншісі – түсті нұсқа. Дегенмен, түсті нұсқасы жаңартылмаған және уақыттың өтуінен зардап шегеді. Ұлыбританияда 1959 жылғы фильм тек қара-ақ түсті DVD форматында ғана қолжетімді болды. 2006 жылғы қайта түсірілім және Тим Алленнің ойыны сыншылар мен 1959 жылғы түпнұсқаның және 1994 жылғы қайта түсірілімнің жанкүйерлері тарапынан жағымсыз қабылдады, бірақ кассада орташа табыс әкелді.