Оңтүстік Қытай және Оңтүстік-Шығыс Азия тілдері отбасы
Hmong–Mien languages
Оңтүстік Қытай мен Оңтүстік-Шығыс Азия тілдері: Хмонг-Мьен тобы, ерекше дыбысталу жүйесі, Мяо және Яо тілдерінің қарым-қатынасы. Тілдер туралы ақпарат!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Оңтүстік Қытай мен Оңтүстік-Шығыс Азияның тілдер отбасы
Language family of south China and Southeast Asia
Хмонг-Мьен тілдері (сондай-ақ Миао-Яо деп те аталады, сирек Янгцзян деп) – Оңтүстік Қытай мен Оңтүстік-Шығыс Азияның солтүстігіндегі жоғары тондық тілдер отбасы. Олар Қытайдың оңтүстігіндегі таулы аймақтарда, Гуйчжоу, Хунань, Юньнань, Сычуань, Гуанси және Хубэй провинцияларында таралған. Бұл тілдерді қолданушылар көбінесе "тау халқы", ал көршілес хань қытайлықтары құнарлы өзен аңғарларына қоныстанған.
The Hmong–Mien languages (also known as Miao–Yao and rarely as Yangtzean) are a highly tonal language family of southern China and northern Southeast Asia. They are spoken in mountainous areas of southern China, including Guizhou, Hunan, Yunnan, Sichuan, Guangxi, and Hubei provinces; the speakers of these languages are predominantly "hill people", in contrast to the neighboring Han Chinese, who have settled the more fertile river valleys.
Қарым-қатынастар
Хмонг (Мяо) және Миен (Яо) тілдері тығыз байланысты, бірақ айқын түрде ерекшеленеді. Ішкі жіктелу үшін Хмонг тілдері және Миен тілдеріне қараңыз. Ең ірі айырмашылықтар олардың дыбыстану жүйелерінің әртүрлі дамуына байланысты. Хмонг тілдері прототілдегі бастапқы дауындардың кең жиынтығын сақтап қалғандай, бірақ сөз соңғы буындардағы айырмашылықтарды күрт азайтты, әсіресе барлық жартындаулар мен тоқтау кодарларын жоғалтты. Ал Миен тілдері сөз соңғы буындарды сақтап, бастапқы дауындардың санын азайтты. Ерте лингвистикалық жіктемелер Хмонг-Миенді Сино-Тибеттік тілдер отбасына жатқызды, және олар көптеген қытай жіктемелерінде сонда қалды. Қазіргі Батыс тіл біліміндегі басым пікір олардың өздері жеке тілдер отбасы екендігін көрсетеді, ал Хмонг-Миен және Синит тілдері арасындағы лексикалық және типологиялық ұқсастықтар байланыс нәтижесінде туындаған әсерге байланысты деп есептеледі. Американдық ғалым Пол К. Бенедикт австрикалық теорияны Хмонг-Миен тілдерін де қамту үшін кеңейтті. Дегенмен, бұл гипотеза Хмонг-Миен үшін көп қолдау таппады. Косака (2002) арнайы түрде Мяо-Дай отбасының пайдасын дәлелдеді.
Hmongic (Miao) and Mienic (Yao) are closely related, but clearly distinct. For internal classifications, see Hmongic languages and Mienic languages. The largest differences are due to divergent developments in their phonological systems. The Hmongic languages appear to have kept the large set of initial consonants featured in the protolanguage but greatly reduced the distinctions in the syllable finals, in particular losing all glides and stop codas. The Mienic languages, on the other hand, have largely preserved syllable finals but reduced the number of initial consonants. Early linguistic classifications placed the Hmong–Mien in the Sino Tibetan family, where they remain in many Chinese classifications. The current consensus among Western linguists is that they constitute a family of their own, the lexical and typological similarities among Hmong–Mien and Sinitic languages being attributed to contact induced influence. Paul K. Benedict, an American scholar, extended the Austric theory to include the Hmong–Mien languages. The hypothesis never received much acceptance for Hmong–Mien, however. Kosaka (2002) argued specifically for a Miao–Dai family.
Отан
Хмонг-Мьен тілдерінің ең ықтимал отаны – Янцзы және Меконг өзендері арасындағы Оңтүстік Қытай, бірақ осы тілдерді сөйлейтін адамдар Қытайдың орталық бөлігінен, Хан Чжунқы тайExpansionның бір бөлігі ретінде немесе Хан Чжунқыларының қуғыны нәтижесінде көшіп келген болуы мүмкін. Осы тілдерде сөйлейтін адамдардың Оңтүстік Қытайдан Оңтүстік-Шығыс Азияға көшіп-қонуы 17 ғасырда (1600–1700) жүрді. Ежелгі ДНК деректері Хмонг-Мьен тілдерін сөйлейтін адамдардың ата-бабалары Янцзы өзені бойында Тай-Кадай және австронезиялық тілдерінің бастапқы тұрғындарынан генетикалық тұрғыдан ерекшеленетін халық болғандығын көрсетеді. Жақындағы Y ДНК филогенезиясы Хмонг-Мьен тілдерін сөйлейтін адамдар қазіргі Мон-Кхмер тілдерін сөйлейтін халықтармен алыс туысқандық байланысы бар халықтан тараған деген пікірді қолдайды. Сагарт, Бленч және Санчес Мазас дәстүрлі әдістерді және көптеген деректерді пайдаланып, Прото-Хмонг-Мьеннің пайда болу мерзімін шамамен 2500 BP (б.з.д. 500) деп бағаласа, ал Автоматтық Ұқсастық Бағалау Бағдарламасы (ASJP) – фонологиялық негіздегі филогенездерді автоматты түрде құруға арналған тәжірибелік алгоритм – 4243 BP (б.з.д. 2250) шамасында бағалаған.
The most likely homeland of the Hmong–Mien languages is in Southern China between the Yangtze and Mekong rivers, but speakers of these languages might have migrated from Central China either as part of the Han Chinese expansion or as a result of exile from an original homeland by Han Chinese. Migration of people speaking these languages from South China to Southeast Asia took place during the 17th century (1600–1700). Ancient DNA evidence suggests that the ancestors of the speakers of the Hmong–Mien languages were a population genetically distinct from that of the Tai–Kadai and Austronesian language source populations at a location on the Yangtze River. Recent Y DNA phylogeny evidence supports the proposition that people who speak the Hmong–Mien languages are descended from a population that is distantly related to those who now speak the Mon Khmer languages. The date of Proto Hmong–Mien has been estimated to be about 2500 BP (500 BC) by Sagart, Blench, and Sanchez Mazas using traditional methods employing many lines of evidence, and about 4243 BP (2250 BC) by the Automated Similarity Judgment Program (ASJP), an experimental algorithm for automatic generation of phonologically based phylogenies.
Аттар
Бұл тілдердің мандарин тіліндегі атаулары Миао және Яо. Вьетнам тілінде Хмонг тілі Х'Монг деп, ал Миен тілі Дао (яғни Яо) деп аталады, бірақ Миен де қолданылады. Мео, Хму, Монг, Хмао және Хмонг – Миаоның жергілікті атаулары, бірақ АҚШ-тағы лаос босқындары көбінесе өздерін Хмонг/Монг деп атайтындықтан, бұл атау соңғы онжылдықтарда ағылшын тілінде басқаларынан гөрі жақсы танымал болды. Дегенмен, кейбір ғалымдар бұл сөзді ұнататын болса да, "Хмонг/Монг" термині тек Қытайдағы Хмонг/Миао тілдерінде сөйлейтін қауымдастықтарда қолданылады, онда Миао тілінде сөйлейтін көпшілік тұрады. Мандарин тілінде, бұрынғыда оны кемсіткіш термин ретінде қолданған болса да, Миао сөзі (қытайша: 苗; тоны синиттік диалектке қарай өзгереді) қазір барлық ұлт өкілдері тіл мен этнолингвистикалық топты атау үшін жиі қолданады. Ал, Яо деген мандарин тіліндегі атау Яо ұлтына қатысты, ол этнолингвистикалық емес, көпмәдениетті топ. Оған Миен, Кра–Дай, И және Миао тілдерінде сөйлейтін халықтар кіреді, соңғысы Яо тілінде сөйленгенде Миао емес, Бүнү деп аталады. Осы себепті, Миен этнонимі одан әрі түсініксіздік тудырмас үшін артықшылыққа ие болуы мүмкін.
The Mandarin names for these languages are Miáo and Yáo. In Vietnamese, the name for Hmong is H'Mông, and the name for Mien is Dao (i. e., Yao), although Miền is also used. Meo, Hmu, Mong, Hmao, and Hmong are local names for Miao, but since most Laotian refugees in the United States call themselves Hmong/Mong, this name has become better known in English than the others in recent decades. However, except for some scholars who prefer the word, the term 'Hmong/Mong' is only used within certain Hmong/Miao language speaking communities in China, where the majority of the Miao speakers live. In Mandarin, despite the fact that it was once a derogatory term, the word Miao (Chinese: 苗; the tone varies according to the Sinitic dialect) is now commonly used by members of all nationalities to refer to the language and the ethnolinguistic group. The Mandarin name Yao, on the other hand, is for the Yao nationality, which is a multicultural rather than ethnolinguistic group. It includes peoples speaking Mien, Kra–Dai, Yi, and Miao languages, the latter called Bùnǔ rather than Miáo when spoken by Yao. For this reason, the ethnonym Mien may be preferred as less ambiguous.
Сипаттамалары
Оңтүстік Қытайдағы көптеген тілдер сияқты, хмонг-мьен тілдері де көбінесе бір буынды болып келеді және синтаксистік жағынан талдамалы. Олар әлемдегі ең тоналды тілдердің қатарында: лонгмо және зонгди хмонг тілдерінде он екіге дейін ерекше тон бар. Олар дыбыссыз соноранттар мен тіл артық дыбысталы дауыстардың болуымен ерекшеленеді; әйтпесе олардың фонетикасы аймаққа тән. Сөздердің реті SVO тәртібінде, бірақ тай-кадай немесе көптеген мон-кхмер тілдеріндегідей қатаң оң жаққа тармақталмайды, себебі оларда қытай тілі сияқты есімдерге дейін иелік жалғаулары мен сандар келеді. Олардың предлогтары өте аз: ағылшын сияқты тілдердегі предлогтардың көптеген функцияларын қатарластырылған етістік конструкциялары алмастырады. Мысалы, ағылшын тілінде "ішінде" немесе "жанында" деген сөздер қолданылатын жерде "жақын болу" мағынасын беретін конструкция қолданылады. Олардың тоналдылығы мен предлогтардың жетіспеуінен басқа, ерекше ерекшеліктерінің бірі – сандық жіктеуіштердің көптігі және олардың басқа тілдерде есімдерді анықтау үшін қолданылатын анықталған артикльдер немесе көрсеткіштердің орнына қолданылуы.
Like many languages in southern China, the Hmong–Mien languages tend to be monosyllabic and syntactically analytic. They are some of the most highly tonal languages in the world: Longmo and Zongdi Hmong have as many as twelve distinct tones. They are notable phonologically for the occurrence of voiceless sonorants and uvular consonants; otherwise their phonology is quite typical of the region. They are SVO in word order but are not as rigidly right branching as the Tai–Kadai languages or most Mon–Khmer languages, since they have genitives and numerals before the noun like Chinese. They are extremely poor in adpositions: serial verb constructions replace most functions of adpositions in languages like English. For example, a construction translating as "be near" would be used where in English prepositions like "in" or "at" would be used. Besides their tonality and lack of adpositions, another striking feature is the abundance of numeral classifiers and their use where other languages use definite articles or demonstratives to modify nouns.
Аралас тілдер
Миао және Яо этникалық топтары әр түрлі жіктемеленбеген синит тілдерінде сөйлейді. Бұл тілдердің кейбіреулері Хмонг-Миен тілдерінен ықпал алған немесе аралас тілдер деп саналады, олардың ішінде Ши-қытай, Лаба, Линлинг, Маоцзя, Бадонг-Яо, әртүрлі жазық Яо тілдері (оның ішінде Йехени, Шаочжоу Тухуа) және әртүрлі Пингхуа диалектілері бар. Саньчжоу және, мүмкін, Баиши-Миао, екеуі де Гуйчжоу провинциясында қолданылады, және олар Хмонги және Кам-Суй тілдерінің араласуынан пайда болған тілдер.
Various unclassified Sinitic languages are spoken by ethnic Miao and Yao. These languages have variously been proposed as having Hmong Mien substrata or as mixed languages, including languages such as She Chinese, Laba, Lingling, Maojia, Badong Yao, various Lowland Yao languages including Yeheni, Shaozhou Tuhua, and various Pinghua dialects. Sanqiao and possibly also Baishi Miao, both spoken in Guizhou, are mixed languages of Hmongic and Kam Sui origins.