Кіріспе
Швед бүлікшісі және заңнан тыс Нильс Дакке (1543 жылы қайтыс болды) – Швецияның оңтүстігіндегі Смоланд тарихи провинциясында 16 ғасырдың ортасында болған шаруалар көтерілісінің жетекшісі. Нәтижесінде Даке соғысы (Dackefejden) Васа әулетінен шыққан Швеция королі Густав I-ге қарсы жүргізілді. Бұл Швеция тарихындағы ең кең ауқымды және ең қауіпті азаматтық соғыс болды және патшаны құлатуға шамалы жетіспеді.
Nils Dacke (died 1543) was a Swedish yeoman who was the leader of a mid 16th century peasant revolt in the historic province of Småland in southern Sweden. The resulting Dacke War (Dackefejden) was fought against King Gustav I of Sweden of the Vasa family. It was the most widespread and serious civil war in Swedish history and almost toppled the king.
Өмірбаян
1523 жылы патша Густав Ваза шаруалар әскерінің бастауында билікке келді. Ол Швецияның Даниядан тәуелсіздігін орнатып, протестантизмді мемлекеттік дін етіп бекітті. Смоланд Швеция мен Дания шекарасында болғандықтан, Вазаның шекаралық саудаға тыйым салуынан ауыр қанағаттанды. Бұған қоса, шіркеудің қатаң реформалануы және салық жүктемесінің артуы кедей шаруалардың наразылығын тудырды.
Дакка соғысы
1536 жылы Нильс Дакке жергілікті сотта шерифті өлтіргені үшін сотталды; сот актілеріне сәйкес, оған 10 өгіз айыппұл салынды. Көтеріліс 1542 жылдың маусым айында Содра-Мёреде шерифтер мен салық жинаушыларды өлтіруден басталды. Густав Ваза шаруалардың әскери қабілетін бағаламады және көтерілісті басу үшін неміс жалдамалы әскерлерін (Ландскнехт) жіберді. Бірақ ландскнехттер қалың орманды аймақта шайқасуға қолайлы болмады және ауыр шығындарға ұшырады. Дакке шаруаларға өздерінің темір арбауларын тиімді пайдалануға мүмкіндік беретін қорғаныс тактикасын ойлап тапты. Даккенің табыстары көтерілісті Швецияның оңтүстік провинцияларының барлығына таратуға көмектесті. Жағдай соншалықты қиын болды, патша бейбітшілік сұрауға мәжбүр болды және 8 қарашада бір жылдық уақытша атысты тоқтату туралы келісімге қол қойылды. Атысты тоқтату кезеңінде Дакке оңтүстік Швецияның көп бөлігінің де-факто билеушісі болды және Дания королі Христиан II-нің күйеу баласы Фредерик II (1482–1556) мен Мекленбург герцогы Альбрехт VII (1486–1547) тарапынан шетелдік қолдау ұсыныстарын алды. Ол Рим-католик шіркеуінің рәсімдерін қайта жаңғыртты және өзінің бақылауындағы аймақтарда шекаралық сауданы қайта ашты. Данияның қолдауымен Густав Ваза Мекленбургке жорық жасап, неміс қауіптерін жойды. 1542 жылдың күзінде патша Даккемен бітімге келісуге мәжбүр болды. Патша 1543 жылдың қаңтарында атысты тоқтату келісімін бұзып, көтерілісші аймаққа жаңа және ірі әскер жіберді. Оның әскерлері Эстергётланд және Вестергётландтан келді. Халықты Даккеге қарсы қайыру үшін патшалық үгіт таратылды. Дакке бұрынғы табыстарынан кейін өте сенімді болып, наурыз айында шведтік корольдік армиямен ашық шайқасқа шықты. Өздерінің шарттары бойынша соғысқан жаттықтырылған сарбаздар шаруалар армиясын жеңіп, Дакке ауыр жарақат алды. Осы жеңілістен кейін көтеріліс толығымен аяқталды және Дакке заңнан тыс қалды.
Өлім
Даке 1543 жылдың жазында Вирсерум приходінің ормандарында қаза тапты. Сол кездегі деректерге сәйкес, ол бірнеше ай бұрынғы шешуші шайқаста корольдің арбалеттерінен екі аяғына резеңке тиіп, әскері талқандалып, корольдің жалдамалы әскерлерінен қашуға тырысқан болуы мүмкін. Даке 1543 жылдың тамызында Гуллабо приходінің шаруа қожалығында көз жұмды. Даке өлген соң жазаланды, денесі төртке бөлінді, ал оның мүшелері бүлік кезінде оны қолдаған ірі қауымдарда көрсетілу үшін жіберілді. Густав Ваза Даке мен оның бүкіл отбасын жоюға бұйрық берді, бірақ өздерін тапсырғандарға шамалы жеңілдік жасады. Дакеңнің әйелі, қайнағасы және басқа туыстары өлімге кесілді. Оның ұлы Стокгольмдегі түрмеге қамалды, онда ол аштықтан немесе обадан көз жұмды. Осылайша мемлекеттік бірлік қайта орнатылды. Соғыстың нәтижесінде король өзінің поддандыларымен қарым-қатынаста одан да сақ болды. Армиядағы шетелдік жалдамалыларға сенім азайтылып, олардың орнына швед тегінен шыққан әскерлер (олардың көп бөлігі Смоландтан тартылды) қойылды, бұл Швецияның келешектегі соғыстардағы әскери жетістіктерінің негізін қалады.
Мұра
Нильс Дакке көбінесе Смеландтың азаттық батыры ретінде қарастырылады. Оның есімі жиі Смеландтағы тәуелсіздік рухымен байланысты. Оның құрметіне ескерткіштер орнатылды, оның ішінде 1543 жылы соңғы шайқастың болған жері деп есептелетін Вирсерумдағы ескерткіш. Нильс Дакке партиясы (Nils Dacke partiet) – Гносё қаласындағы жергілікті саяси партия. sv – Trelleborg – Świnoujście бағытында жүретін TT Line компаниясына тиесілі кеме. «Dacke» телефильмі 1961 жылы швед режиссері және сценарисі sv есімді тұлға тарапынан шығарылды. 7217 Dacke астероиды оның құрметіне аталған.