Кіріспе

Атыс қаруын циклдеу үшін сыртқы қуат көзін пайдаланатын механизм. Тізбекті қару – бұл автоматтық зеңбірек немесе пулеметтің бір түрі, ол дәстүрлі автоматты қарулардағыдай патронның қозғалтқыш күшінен артық энергияны пайдаланудың орнына, қарудың іскерлігін мотоцикл немесе велосипедтегі тізбек сияқты үздіксіз тізбек арқылы сыртқы қуат көзімен қозғайды. 2019 жылдан бері "тізбекті қару" деген атау Northrop Grumman Innovation Systems (бұрынғы Orbital ATK, Hughes Helicopters компаниясымен бірнеше бірігулер мен сатып алулардан кейін) компаниясының "сыртқы қуатпен жұмыс істейтін пулеметтерге" тіркелген сауда белгісі болып табылады.

Дизайн

Тізбекті қару мен басқа типтегі автокөліктік зеңбіректер арасында бірнеше айырмашылық бар. Айналмалы қарулар қару механизмін іске қосу үшін сыртқы қуат көзін де пайдалана алады, бірақ оларда бірнеше айналатын стволдер болады (тізбекті қарулардан өзгеше) және қажетті әрекеттер күрделі айналмалы камералық механизмдермен орындалады, тізбекпен емес. Артқы серпіммен жұмыс істейтін қарулар (мысалы, көптеген пулеметтер, Бофорс зеңбірегі) және газбен жұмыс істейтін қарулар (мысалы, көптеген шабуылдық мылтықтар, ШВАК зеңбірегі) сыртқы қуат көзіне емес, қарудың оқ-дәрісінің патрондарының атылуына тәуелді. Патронның атылуы толығымен сәтсіз болуы мүмкін, отты тоқтатуы, кешіктірілген оқ атуы немесе механизмді іске қосу үшін жеткіліксіз күшпен атылуы мүмкін, бұл мұндай қарулардың сенімділігіне әсер етеді. Ал тізбекті қаруда қарудың әрекеті электрмотормен қозғалатын тізбек арқылы іске қосылады. Тізбек төрт тіреуіштің айналасында тікбұрышты контурмен қозғалады, олар оған кернеу түсіреді. Тізбектің бір буыны құлпынай жинағымен байланыстырылған, оны алға және артқа жылжытып, патрондарды жүктеу, ату, сығу және шығару үшін пайдаланылады. Әрбір толық цикл негізгі буынның контур бойымен жүретін төрт түрлі кезеңнен тұрады. Екі кезең (төртбұрыштың "ұзын" қабырғалары бойынша өту) құлпынайдың қозғалысын басқарады: құлпынайдың алға жылжуына және патронды камераға жүктеуге кеткен уақыт, сондай-ақ атылғаннан кейін құлпынайдың қаншалықты жылдам кері тартылып, жұмсалған патронды сығуы. Қалған екі кезең, тізбек төртбұрыштың "қысқа" қабырғалары арқылы, ствол осіне қатысты бүйірлеме қозғалғанда, ату кезінде құлпынайдың қанша уақыт жабық болатынын және патронды сығуға және газдарды шығаруға мүмкіндік беретінін анықтайды. Атылмаған патрон қарудың жұмысын тоқтатпайды, өйткені ол келесі патронды жүктеу үшін атылған патроннан энергияны пайдаланатын қаруларда болар еді; ол жай ғана шығарылады. Осылайша, тізбекті қарудың жұмыс принципі өзінен-өзі сенімді. 1983 жылдың 23 қыркүйегінде Вирджиния штатының Дальгрен қаласындағы Әскери-теңіз қару-жарағы орталығы дайындаған EX 34 туралы құпия емес есепте: 29 721 сынақ оғы бөлшектерінің сынбауымен және қарудың тоқтауысыз атылды. 101 343 оқ ату кезінде бірде-бір тұйықталу немесе тоқтамау орын алмағаны маңызды. Тізбектің толық контурды айналуға кеткен уақыты ату жылдамдығын анықтайды. Осыған сәйкес, мотордың жылдамдығын өзгерту тізбекті қаруға принцип бойынша бір оқтан қауіпсіз максималды жылдамдыққа дейін үздіксіз өзгермелі жылдамдықпен оқ атуға мүмкіндік береді. Максималды жылдамдық патронды атудан кейін стволдегі қысымның төмендеу жылдамдығына, механикалық толеранттылыққа және басқа факторларға байланысты. Мысалы, 7,62 мм НАТО стандартындағы EX 34 нұсқасы минутына 570 оқ атуға қабілетті екені жарияланды, ал минутына 1000 оқ атуға қабілетті нұсқаны әзірлеу жұмыстары жүргізілуде. Іс жүзінде тізбекті қарулар әдетте екі немесе үш белгілі оқ ату жылдамдығына ие.