Кіріспе

Фин қашықтыққа жүгіруші, полиция қызметкері, кәсіпкер және саясаткер Лассе Артури Вирен (22 шілде 1949 жылы туған) – 1972 және 1976 жылғы жазғы Олимпиада ойындарында төрт алтын медаль жеңіп алған фин бұрынғы қашықтыққа жүгіруші. Вирен 1920 жылдары Ханнес Колехмайнен, Пааво Нурми және Виль Ритола сияқты спортшылар таныстырған «Ұшқан финдер» имиджін қайта жаңғыртты. Ол 1972 және 1976 жылдары Финляндияның жыл спортшысы болып сайланды, кейіннен саясатқа қатысып, 1999–2007 және 2010–2011 жылдары Финляндия парламентінің депутаты болды.

Ерте мансап

Вирен өзінің жүгіру карьерасын АҚШ-та, Юта штатының Прово қаласындағы Бригам Янг университетінде бастады. Туған еліне қайту алдында ол бір маусым бойы BYU-ның Varsity Cross Country командасы сапында өнер көрсетті. Мүрскылэ қаласының полицейі Вирен 1971 жылы халықаралық аренада дебют жасады. 1971 жылы Хельсинкиде өткен Еуропа чемпионатында оның көрсеткен нәтижесі, 5000 және 10000 метрлік жарыстарда алтын медаль жеңіп алған фин Юха Вятяйненнің артында қалды. Вирен осылайша қарапайым жетінші және 17-ші орындарға қанағат тұтты. Виреннің өзінің және оның жаттықтырушысы Рольф Хайколаның айтуынша, егер ол 1971 жылғы Еуропа чемпионатында жүйесін "тазалау жаттығулары" арқылы ертерек дайындағанда, жақсы нәтижелерге қол жеткізе алатын еді. Хайколаның сөзіне сүйенсек, ол Финляндия жеңіл атлетика федерациясының басшыларының дұрыс емес кеңесіне құлақ салған. Басқа жүгірушілердің "тазалануы" дегеніміз, олар өз денелерін толыққанды шаршатуға немесе энергия тапшылығына жеткізеді, соның арқасында денелеріне қайтадан көп энергия жинауға және үздік нәтижелерін қайталауға мүмкіндік туады. Осы чемпионаттан кейін көп ұзамай ол 5000 метр қашықтықта Вятяйненнің жаңа фин рекордын жаңартты. Виреннің Олимпиададағы жеңістеріне, әсіресе 1972 жылғы Олимпиада ойындарында 5000 және 10000 метрлік жарыстарда, көңіл жеткіліксіз бөлінген бір фактор бар: ол дерлік барлық бұрылыстарды (кербездерді) бірінші жолақтың ішкі жиегімен мұқият жүгірді, бұл оған басты қарсыластарына қарағанда ондаған метрді үнемдеуге мүмкіндік берді. Атап айтқанда, Стив Префонтейн 1972 жылы Виренге 5000 метрде қырық метрден астам артықшылық берді, ал Эмиль Путтеманс 10000 метрде елу метрге жуық артықшылық берді, бірінші жолақтың сыртқы жиегімен немесе кейде тіпті екінші жолақта көптеген бұрылыстарды жүгіріп өтті. Бұл метрді үнемдеу тәсілі "кербез математикасы" деп аталады.

1976 жылғы Олимпиада ойындары

Вирен Олимпиадалар арасында төмен деңгейде жүгірді. 1976 жылғы жазғы Олимпиада ойындарында Вирен тағы да екі жарыста жеңіске жетті, кейін "қос-қос" деп аталды, және Олимпиада тарихында 5000 метрлік жарысты екінші рет жеңген бірінші спортшы болды (кейіннен Мо Фара да осы жетістікке қол жеткізді). Ол 10 000 метрлік финалды салыстырмалы түрде оңай жеңді, себебі тіпті Ұлыбританияның Брендан Фостері де Португалиялық Карлос Лопестің 8000 метрде үздіксіз үдеп бара жатқан қарқынынан қалып қойды, ал Лопес сол кезде трек жарыстарының соңғы айналымында қарқынын күрт арттыра алмады. Вирен Лопесті шамамен 9550 метрде еңсеріп, одан 4,79 секундқа озып кетті. Монреаль ойындарында 10 000 метрлік финалда жеңіске жеткеннен кейін, ол өзінің Onitsuka Tiger (ASICS) Runspark аяқ киімін шешіп, жеңіс айналымында көрермендерге көрсетті. Халықаралық Олимпиада комитеті Виреннің қасақана ниетпен әрекет еткенін айыптады, мысалы, аяқ киімдегі жолбарыс жолақты логотипін көрсеткенін, бірақ ол өзіне көпіршік пайда болғанын мәлімдеді. Осылайша, ХОК Виреннің 5000 метрлік финалға қатысуын, іріктеу кезеңінен өткеннен кейін тоқтатты. Шағымданудан кейін, жарыс басталар алдында екі сағатқа оған қатысуға рұқсат берілді. 5000 метрлік финалда ол Дик Куакс, Род Диксон және Брендан Фостер (барлығы 1500 метрде әлемдік деңгейдегі спортшылар) сияқты ұлы спортшыларды соңғы айналымдарда қарқынды жүгіру арқылы ұстады. Оны көргендер үшін бұл көрсетілім керемет әсерлі болды, тіпті оның сол финалдағы соңғы 1500 метрі де сол Олимпиада ойындарында өткен 1500 метрлік финалда 8-орынға ие болар еді. Алдыңғы төрт жүгіруші марафондық жолдың соңғы алты метрінде біте қалып, бұл ірі халықаралық чемпионаттарда сирек кездесетін жағдай болды. Ол ерлер марафонында, өзінің алғашқы марафонында 2:13:11 уақытымен бесінші орынды иеленді.

1980 жылғы Олимпиада ойындары

Вирен өзінің мансабын 1980 жылғы жазғы Олимпиада ойындарынан кейін аяқтады, онда ол 10 000 метр қашықтықта бесінші орын алды. Вирен сол финалға төртінші орынмен ілігіп, өз жылысында 28:45 секунд көрсеткен болатын. Ирландиялық Джон Трейси ыстықтан соққаннан құлағаннан кейін ғана Виренге финалға автоматты түрде қатысуға мүмкіндік берілді. Әйтпесе, ол финалға ең жылдам жеңілген спортшы ретінде ілігер еді. Ол финалдың көшбасшылар тобымен соңғы 300 метрге дейін бірге жүгірді, бірақ соңында алтын медальді жеңіп алған Мируц Ифтердің қарқынына көніп берді. Кейбір адамдар Виреннің 1980 жылғы Олимпиадада марафондық жаттығуларға тым көп көңіл бөлмегенде жақсы нәтижелер көрсетуі мүмкін еді деп санайды. Виреннің өзі Олимпиадаға дейін аяғын жарақаттамағанда, әлдеқайда жақсы нәтижелерге жетер еді деп есептейді. Тағы бір мәлімет бойынша, мәселенің түбі Виреннің Мәскеу Олимпиадасына дайындық кезеңінде Колумбия мен Канар аралдарындағы ұзақ мерзімді шыдамдылық жаттығу лагерлеріне массажист алып келмегендігінен туды. Бұл аяқ бұлшық еттерінің қатаңдауына, жылдамдық жаттығу кезеңінің тиімсіздігіне, жоғарыда аталған жарақаттарға және жеткіліксіз жылдамдыққа себеп болды. Вирен 5000 метрлік жарыстан бас тартып, Олимпиадалық марафонға қатысуды жөн көрді, онда ол бастапқыда жақсы өнер көрсетті, 20 шақырымнан астам қашықтықты көшбасшылар тобында жүгірді. Алайда, асқазан ауруларының салдарынан 30 шақырымға жетпей жарыстан шығып қалды.

Олимпиададан тыс

1974 жылдың басында күрделі жамбас операциясынан кейін, және Олимпиададағы екі жеңісі арасында, ол британдық спортшы Брендан Фостердың 13:24.57 уақытымен Еуропа чемпионатында 5000 метр қашықтықта қола жүлде алды. Екі күннен кейін Хельсинкиде Вирен 5000 метрлік жарысты 13:26.0 уақытпен жеңіп алды, Андерс Гардерудты (Швеция) жеңді. Осы Хельсинки жарысынан үш күн өткен соң Вирен Лондонның Кристалл Палас стадионында өткен Coca Cola халықаралық жарысында Фостермен 2 миль (3.2 км) қашықтықта жарысты. Фостер тағы да жеңіске жетті, Вирен төртінші орынды иеленді, екінші орын алған спортшыдан 0.06 секунд қалып қойды. Вирен 1974 жылғы маусымдағы ең жылдам 10,000 метрді 28:22.6 уақытпен Финляндия мен КСРО арасындағы халықаралық жарыста көрсетті. Вирен Олимпиададан тыс жағдайда 2 миль және 5000 метр қашықтықтары бойынша әлемдік рекордтарды жаңартқан болатын. Екеуі де 1972 жылғы Олимпиадаға жақын уақытта тіркелді: оның 2 мильдегі 8:14.0 нәтижесі 1972 жылдың 14 тамызында, ал 5000 метрлік жарыстағы 13:16.4 нәтижесі 1972 жылдың 14 қыркүйегінде тіркелді. 1979 жылы Вирен Жаңа Зеландияда қатысып, 1980 жылғы Мәскеу Олимпиадасына дайындалу барысында жазғы халықаралық серияда өнер көрсетті. 1977 жылы фин мүсіншісі Эйно құрған Lasse Virén Finnish Invitational, кейіннен "Lasse Virén 20K" аталған, Сикамор каньонында, Калифорнияның Малибу қаласына жақын орналасқан Point Mugu State Park ұлттық паркінің бөлігінде 2012 жылға дейін жыл сайын өткізілетін жолдан тыс жүгіру жарысы болды. Карьерасын аяқтағаннан кейін ол Финляндияда кеңінен танымал болды, соңында 1999 жылдан 2007 жылға дейін және 2010 жылдан 2011 жылға дейін Ұлттық коалиция партиясынан Финляндия Парламентіне депутат болып сайланды. 2014 жылы Вирен Халықаралық жеңіл атлетика федерациясының Даңқ залына енгізілді.