Кіріспе

Манкс сценарисі (1922–2006)

Томас Найджел Книл (18 сәуір 1922 – 29 қазан 2006) – 50 жылдан астам кәсіби сценарист ретінде жұмыс істеген, Сомерсет Моэм сыйлығының иегері және екі рет BAFTA сыйлығына «Ең үздік британдық сценарий» номинациясына ұсынылған манкс сценарисі. Ол негізінен ғылыми фантастика мен қорқыныш элементтерін пайдаланған триллерлердің авторы болды және профессор Бернард Кватермас кейіпкерін жасауымен әйгілі. Кватермас – 1953-1996 жылдар аралығында Книлдің BBC, Hammer Film Productions және Thames Television үшін жазған түрлі теле-, кино- және радиоспекльдерде пайда болған батыр ғалым. Книл түпнұсқа сценарийлер жазды, сонымен қатар Джордж Оруэлл, Джон Осборн, Г.Уэллс және Сьюзан Хилл сияқты авторлардың туындыларын табысты бейімдеді. Книл теледидар саласында ең көп жұмыс істеді, 1951 жылы BBC теледидарына қызметке түсті; оның соңғы сценарийі 1997 жылы ITV арнасында көрсетілді. «Секс Олимпиадасының жылы» (1968) және «Тас жазу» (1972) сияқты жақсы қабылданған теледрамалармен қатар, ол Кватермас сериалдарын да жазды. Ол «20 ғасырдың ең ықпалды жазушыларының бірі» және «танымал теледидарды ойлап тапқан адам» деп сипатталған.

Ерте өмір

Книл Томас Найджел Книл 1922 жылғы 28 сәуірде Англияның Барроу-ин-Фернесс қаласында дүниеге келді. Оның отбасы Ман аралынан шыққан және ол алты жасқа толғанда 1928 жылы қайтадан сонда тұруға оралды. Ол аралдың астанасы Дугласта өсті, ал әкесі жергілікті газеттің – The Herald-тың иесі және редакторы болды. Ол Дугластағы Сент-Ниниан жоғары мектебінде білім алды және Манкс адвокатурасында адвокат болу үшін оқыды. Ол заңгер кеңсесінде де жұмыс істеді, бірақ заңгерлік біліміне көңілі тоймады және осы мамандықтан бас тартты. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Книл Ұлыбритания армиясына қатысуға тырысты, бірақ бала кезінен бері мазалаған фотофобиясының салдарынан медициналық сараптамадан өте алмады.

1946-1950: Актерлік мансап

1946 жылғы 25 наурызда Книл BBC радиосында алғашқы хабарламасын жасады, ол өзінің "Томат Кейн" атты қысқа әңгімесін тікелей эфирде оқыды, бұл BBC-нің Солтүстік Англияның үй сервисі аймағындағы "Солтүстік авторларының әңгімелері" атты бағдарламасының бөлігі болды. Сол жылы ол Мэн аралын тастап, Лондонға көшіп, Корольдік драмалық өнер академиясында (RADA) актерлік өнерді оқыды. 1940 жылдары ол радиодағы хабарламаларын жалғастырды, оның ішінде 1948 жылғы 19 мамырда BBC Light бағдарламасында бүкіл елге таратылған "Закари Креббиннің періштесі" әңгімесін оқыды. Ол сондай-ақ Argosy және The Strand сияқты журналдарда қысқа әңгімелер жариялады. Ол осы кәсіби жұмыстары үшін "Найгел Книл" есімін қолдана бастады, бірақ қайтыс болғанға дейін отбасы мен достарына "Том" деп таныс болды. RADA-ны бітіргеннен кейін Книл Stratford Memorial Theatre-да шағын рөлдерде кәсіби актер ретінде жұмыс істеді. Бос уақытында жазуын жалғастырып, 1949 жылы "Томат Кейн және басқа да әңгімелер" жинағы жарық көрді. Кітап жазушы Элизабет Боуэнге қатты әсер етіп, ол оған алғы сөз жазды, ал 1950 жылы жинақ Сомерсет Моэм сыйлығын жеңіп алды. Осы жетістіктен кейін Книл актерліктен бас тартып, толық уақыт жазуға кірісті. Ол 1950 жылдардағы кейбір телефильмдерінде дауыстау рөлдерін орындады, мысалы "Quatermass II" (1955) фильміндегі зауыттың дыбыс жүйесінен естілген дауыс, сонымен қатар әр бөлімнің басында көрсетілетін қорытындының көп бөлігін оқыды. Книльдің баспагері оны роман жазуға ынталандырды, бірақ Книлдің өзі теледидар үшін жазуға көбірек қызығушылық танытты. Киноға бейімді болған ол көрерменнің адам бетін көруінің әңгіме айтудағы маңызды фактор екеніне сенді.

1950-1953 жж: Кнейлдің BBC-дегі алғашқы сценарий жұмысы

Оның алғашқы кәсіби сценарий жазу жұмысы 1950 жылдың 1 наурызында BBC арнасында көрсетілген және Ман аралындағы тарихи кен апатына негізделген "The Long Stairs" радиодрамасын жазған кезде болды. 1951 жылы ол BBC Телевидениесіне алғашқы штат жазушыларының бірі болып қабылданды; стансада жұмыс ілеместен бұрын Книл ешқашан теледидар көрген емес. Книл бастапқыда көп мақсатты жазушы болып, кітаптар мен сахналық пьесаларды бейімдеумен және тіпті жеңіл ойын-сауық және балалар бағдарламалары үшін материал жазумен айналысты. Келесі жылы Майкл Барри BBC Телевидениесінің драма бөлімінің басшысы болды және Книлды драма бөліміне толық уақытты жазушы ретінде жұмысқа алу үшін өзінің бірінші жылдық сценарий бюджетінің 250 фунт стерлингін жұмсады. Кнейлдің ересектерге арналған теледрамадағы алғашқы жұмысы 1952 жылдың 20 шілдесінде көрсетілген "Жүрекке жебе" пьесасына "қосымша диалог" жазу болды. Бұл пьесаны 1952 жылы BBC драма бөліміне қосылған австриялық теледидар режиссері Рудольф Картье бейімдеп, қойды. Книлдің 1952 жылы эфирде болған "жоғалған" радио пьесасы "You Must Listen" 2023 жылдың 20 қыркүйегінде BBC Radio 4 арнасында жаңа қойылымда қайтадан көрсетілді.

1953 жыл: Квартермасса эксперименті

Книл «Квартермассалық эксперимент» атты туындысын жазды, ол 1953 жылдың шілде және тамыз айларында жарты сағаттық алты бөлімнен тұратын серия ретінде көрсетілді. Сериал британдық эксперименталды зымыран тобының профессоры Бернард Кватермасс және оның ғарышқа алғашқы экипажды жіберуінің салдары туралы айтады, онда экипаж қорқынышты тағдырға ұшырайды және тек біреуі ғана қайта оралады. «Квартермассалық эксперимент» ересек көрермендерге арналған алғашқы телехикаялық ғылыми-фантастикалық туындылардың бірі болды, ол алты апта бойы үлкен аудиторияны баурап алды және Хабар тарату коммуникациялары мұражайы оны «Британияның соғыстан кейінгі және постколониалдық қауіпсіздігі туралы гендерлік қорқыныштардың жаңа спектрін» бейнелейтін туынды ретінде сипаттады. Книл кейіпкердің тегін «Qu» әрпімен басталатын көптеген мэнктік тегтерге байланысты таңдады, ал нақты атын Лондон телефондық анықтамалығынан алды. Профессордың есімі астроном Бернард Ловеллдің құрметіне қойылды. BBC сериалдың табысын, әсіресе коммерциялық теледидардың Ұлыбританияға жақын арада келуін мойындады. Бағдарламалар директоры Сесил Макгиверн бір жазбада былай деп жазды: «Егер бәсекелестік теледидар сол кезде болғанда, біз оны әр сенбі кешін [«Квартермассалық эксперимент»] көрсетілгенге дейін тоқтатып тастар едік. Бізге «Квартермассалық эксперимент» сияқты көп бағдарламалар қажет болады». Кнейлдің 1950 жылдардағы BBC үшін жасаған барлық жұмыстарындағыдай, «Квартермассалық эксперимент» тікелей эфирде көрсетілді; тек алғашқы екі бөлімі ғана тележазбаға түсіріліп, BBC архивінде сақталған. 1955 жылдың күзінде Hammer Film Productions сериал негізінде түсірілген «The Quatermass Xperiment» фильмін шығарды. Книл фильмге риза болмады, әсіресе Брайан Донлевидің Кватермас рөліне таңдалғанына наразы болды, ол 1986 жылғы сұхбатында былай түсіндірді: «[Донлеви] сол кезде өте қиын жағдайда болды және не істеп жатқанына мән бермеді. Ол фильмдерді түсіруге де, рөлді ойнауға да аз қызығушылық танытты. Бұл ақшаны алып қашудың мәселесі еді. Немесе Мистер Донлеви жағдайында, «тез қашу»».

19531956: Кейінгі BBC еңбектері

Книл мен Картье одан кейін «Уторлинг-Хайтс» романының бейімделуімен (1953 жылдың 6 желтоқсанында эфирде) және Джордж Оруэллдің «1984» романының нұсқасымен (1954 жылдың 12 желтоқсанында) жұмыстанды. «1984» ерекше көзге түсетін қойылым болды; көптеген адамдар оны оқшаулатқыш деп тапты және парламентте кейбір сахналардың теледидарға лайықтылығы туралы сұрақтар туды. Сондай-ақ, спектакльге зор қолдау көрсетілді; Эдинбург герцогы королевамен бірге бағдарламаны тамашалап, ризашылық білдірді, ал 16 желтоқсандағы екінші тікелей эфирдегі қойылым өткен жылы оның тәж киюінен бергі ең көп көрерменді жинады. 2006 жылы «The Guardian» газеті Книлдің қайтыс хабарында адаптация «Оруэллдің беделін қайта жаңғыртты» деп мәлімдеді, ал Британдық кино институты оны 2000 жылы 20 ғасырдың 100 ең ұлы британдық телебағдарламасының тізіміне қосты. «Creature» – Кнейлдің қарқұмы туралы аңызға арналған түпнұсқа сценарийі – оның Картьемен келесі бірлескен жұмысы болды, ол 1955 жылдың 30 қаңтарында эфирге шықты, содан кейін Питер Устиновтың «Шындықтың сәті» пьесасының бейімделуі (1955 жылдың 10 наурызы) жүзеге асты, ал Кнейлге «Quatermass II» жазуға тапсырыс берілді. BBC жаңа ITV желісінің қатеріне қарсы күресу үшін арнайы әзірлеген осы сериал, «Quatermass II» көрсетілімінен бір ай бұрын басталған, алғашқысынан да сәтті болды, ол тоғыз миллионға дейін көрерменді тартты. Кнейл сериалды жазуға Ұлыбритания Қорғаныс министрлігінің Портон Даун сияқты құпия зерттеу орталықтарына қатысты заманауи алаңдаушылықтарынан, сондай-ақ BBC штаттық жазушысы ретінде Ресми құпиялар туралы заңға қол қоюға міндетті болғандықтан шабыттанды. «Quatermass II» Кнейлдің BBC-ге штаттық жазушы ретінде жазған соңғы түпнұсқа сценарийі болды. Ол 1956 жылдың соңында келісімшарты аяқталғаннан кейін корпорацияны тастап кетті; «Сол үйіште бес жыл – саналы адамның көтере алатын шек», – деді ол кейін бір сұхбатта.

1956-1958 жж.

Сол жылы ол BBC-ден кеткен кезде Книл өзінің алғашқы көркем фильмінің сценарийін жазды, продюсер Энтони Хиндс пен режиссер Вэл Гестпен бірге Hammer Film Productions үшін «Quatermass II» фильмін бейімдеді. Хиндс пен Гест алғашқы «Quatermass» фильмін қадағалаған, ал Книл BBC қызметкері ретіндегі келісімшартының себебінен оған қатыса алмады. Кнейл Брайан Донлевидің тағы да Quatermass рөліне оралуына көңілі толмады. Фильм 1957 жылдың мамыр айының соңында көрсетілді және The Times газетінде жағымды бағаланды: «Түпнұсқа әңгіменің авторы, мырза Найджел Книл, және режиссер, мырза Вэл Гест, екеуі де жағдайды дұрыс жылдамдықпен, ешқандай ауытқусыз дамытады. Фильмде талқыланған мәселелерге құрметпен қаралады, және бұл әсер актерлік шеберлік арқылы нығайтылады». 1957 жылы Книл мен Гест тағы бір кино жобасында ынтымақтастық етті, Книл өзінің 1955 жылғы BBC пьесасы «Жаратылыс» фильмін «Қырықтай қар құмды адам» («The Abominable Snowman») фильміне бейімдеді; бұл жолы Hammer BBC нұсқасының жұлдызы Питер Кушингті сақтап қалды. 1957 жылдың мамырында Книл BBC-мен үшінші «Quatermass» сериалын жазуға келісімшарт жасады, ол ақырында 1958 жылдың желтоқсаны мен 1959 жылдың қаңтарында алты апта бойы «Quatermass and the Pit» сериалы ретінде көрсетілді. Бұл кезде Книл Ұлыбританияда жақында болған нәсілдік шиеленістерге шабыттанды, және сериал өндіріске кіріскен кезде, 1958 жылдың тамыз және қыркүйек айларында Ноттинг-Хиллдегі нәсілдік тәртіпсіздіктер осы шиеленісті күшейтті. 11 миллионға дейін көрерменді тартқан «Quatermass and the Pit» сериалы BBC-нің өзінің сайтында «BBC-нің жасаған ең керемет туындысы» деп аталды. Ол сондай-ақ 2000 жылы Британдық кино институтының «TV 100» тізіміне енді, онда ол зерттеген тақырыптары мен мәнді ойлар үшін мақталып, былай делінді: «Жанрлық шеңберде мифология мен фольклорды пайдаланған оқигада адамның қатігез табиғаты және әскерилердің жеке мүдделері үшін ғылымды бұрмалау сияқты маңызды мәселелер көтерілді». Сериал сәтті болғанына қарамастан, Книл Quatermass кейіпкерін толық ашқанын сезінді. «Мен оны қайталап көрсетуді қаламаймын, өйткені профессор Quatermass әлемді үш рет құрып кетуден құтқарды, менің ойымша, осы жеткілікті», - деді ол 1986 жылы. Бұл Рудольф Картьемен оның соңғы жаңа ынтымақтастығы болды, бірақ режиссер кейіннен 1962 жылы BBC үшін Кнейлдің 1953 жылғы «Утерлинг Хайтс» ромасының жаңа бейімделуін жасады.

1958-1966: Кино сценарийлері мен бейімделулері

1958 жылы Книлдің өткен жылы BBC-де көрсетілген "Мисс Уикенс құлайды" пьесасы АҚШ-тағы CBS телеарнасымен қайта өңделді және "The Littlest Enemy" деп аталды. 18 маусымда "The United States Steel Hour" антологиялық сериясының бөлігі ретінде көрсетілген сценарийдің ұзындығы айтарлықтай қысқартылды. Бұл Книлдің американдық теледидармен байланысының жалғыз тәжірибесі болды және ол нәтижеге қанағаттанбады. "Мен Америкадағы телеарнада ешқашан ештеңе жасамаймын", - деді ол кейін. Келесі бірнеше жыл Книл көбінесе киносценарийлерін жазуға, пьесалар мен романдарды киноға бейімдеуге белсенділік танытты. "The Independent" газеті Книлни "Джон Осборнмен келіспейтін сирек жазушылардың бірі" деп сипаттады. Ол Осборннің "Ашулы жас жігіт" және "Көңіл көтеруші" пьесаларын 1958 және 1960 жылдары режиссер Тони Ричардсон үшін бейімдеді. Книл Ричардсонды бұрынғыда, Ричардсон режиссерлік еткен BBC үшін Чеховтың әңгімесін бейімдеген кезде таныған болатын. Книл екі фильмнің де үздік сценарийі үшін Британдық кино сыйлығына (кейін BAFTA деп аталды) ие болды. Осборнның екі бейімдеуін жасаған кинопродюсер Гарри Солтцман Книльге Иан Флемингтің "Джеймс Бонд" романдарын киноға бейімдеу жобасының сценарийін жазуды ұсынды. Бірақ Книл Флемингтің туындыларын ұнатпады және ұсыныстан бас тартты. Книл Уильям Голдингтің "Құмырсқалардың билеушісі" және Алдус Хакслидің "Жаңа әлем" романдарының сценарийлерін аяқтады. Алайда, осы сценарийлердің ешқайсысы өндіріске шықпады, себебі оларды жасаған компаниялар банкротқа ұшырады. Книлдің өзі жазған тағы бір сценарий, "Үлкен күлкі" немесе "Үлкен, үлкен күлкі" атты жасөспірімдердің көптеп өзін-өзі өлтіруі туралы драма да өндірілмеді. Бұл сценарий 1965 жылы Книл түсініксіз ауруға шалдыққанда және ұзақ уақыт төсекте жатуға мәжбүр болғанда жазылған. Аталған идея BBC үшін драмалық сериал ретінде өндірілді, бірақ корпорация сюжеттің мәнін және еліктеуші өзін-өзі өлтіру мүмкіндігін қайта қарастырғаннан кейін тоқтатылды. Книл кейіннен оны теледидарға шығармау туралы шешіммен келісті. "20th Century Fox" компаниясы бұл туындыны фильм ретінде түсіруге тырысты, бірақ Британдық киноцензура кеңесінің бас директоры Джон Тревелян сценарийді өндіруге тыйым салды. 1966 жылы Книл қайтадан "Hammer Film Productions" компаниясымен жұмыс істеді, ол Нора Лофтстың 1960 жылғы "Жұрттың өздері" романын "Солқындар" атты қорқынышты фильмге бейімдеді. Книл бұл бейімдеудің сценарийі бойынша 1961 жылы жұмыс істеген, сол жылы ол "Hammer" үшін "Quatermass және шұңқыр" бейімдеуін бастаған. "Солқындар" сияқты, "Quatermass және шұңқыр" фильмінің де экранға шығуына бірнеше жыл кетті, ол ақырында 1967 жылы көрсетілді. Рой Уорд Бейкер режиссерлік етті, ал Эндрю Кир Кватермас рөлін ойнады. Книл бұл нұсқаға бұрынғы "Hammer" Кватермас бейімдеулерінен гөрі көбірек риза болды, ал 2006 жылы "The Independent" газеті бұл фильмді "Хаммердің ең жақсы туындыларының бірі" деп сипаттады. "Quatermass және шұңқыр" Книлдің соңғы киножұмысы болды. 1979 жылғы "Quatermass қорытындысы" Ұлыбританияда теледидар үшін жасалғаннан кейін ғана шетел нарықтарында кинотеатрларда көрсетілді, ал оның есімі "Halloween III: Сиқыршының маусымы" (1982) фильмінің титрлерінен алынып тасталды.

1963-1974: BBC-ге оралу

Книл теледидардағы шығармаларын BBC-ге қайта бастады, ал 1963 жылдың қыркүйегінде "Жол" пьесасы көрсетілді. Пьеса 18 ғасырдағы ауыл тұрғындарының болашақ ядролық соғыс туралы көріністерге толуын баяндады. Одан кейінгі он жылда BBC үшін бірнеше драмалар жазылды, соның ішінде BBC1-дің "Сәрсенбі ойыны" антологиясына екі пьеса енді. Осы кезеңде BBC теледидарының драма бөлімінің басшысы Шон Саттон оны BBC үшін жұмыс істейтін ең талантты жазушылардың бірі деп есептеді. Книл осы уақытта ITV желісі үшін де жұмыс істеді, 1964 жылы ATV компаниясы үшін "Құлау" атты пьеса жазды. 1968 жылдың шілдесінде BBC2-нің "625 театр" сериясының бөлігі ретінде көрсетілген "Жыныстық Олимпиада жылы" ерекше табысқа ие болды. Бағдарламада бір топ адам "Тірі өмір шоуы" деп аталатын шоу ішінде шоу жасайды, онда оқшауланған ауылдық аралда өмір сүруге тырысқан отбасының өмірі түсіріледі. Бұл шоу, әсіресе, кісі өлтіруші пайда болғанда, үлкен сәттілікке жетеді. "Жыныстық Олимпиада жылы" "Үлкен ағайын" (1999 – қазірге дейін) және "Мәдениеттің сүйіспеншілік аралы" (2005–2006) сияқты реалити-шоулардың пайда болуын болжағандығы үшін мақталды. 2003 жылы сыншы Нэнси Бэнкс Смит былай деп жазды: "[Книл] "Жыныстық Олимпиада жылында" реалити-шоуды және үлкен сенсацияға ұмтылуда оның логикалық нәтижесін болжады. Бұл теледидардың ішкі кісісінің сатирасы, бірақ ол әлдеқайда күңкейіп, бағдарсыздыққа ұшырайды". 1965 жылы Книлге BBC2 ғылыми-фантастикалық антологиялық сериясының продюсері хабарласып, бағдарлама үшін 75 минуттық Quatermass әңгімесін жазуды ұсынды. Бұл жоба жүзеге аспады, бірақ ол алты жылдан кейін төртінші және соңғы серия үшін "Бұзғыш" атты пьесаны жазды. Бұл - өзінің қираған мотоциклінен кетуге құштарлық танытпайтын, қайтыс болған мотоциклшінің кек алу рухы туралы, ол әйел журналистке мотоцикл шуы ретінде көрінеді. Эпизодта Патрик Траутон механик рөлінде ойнады, бірақ қазіргі уақытта эпизод жоғалып кеткен. 1972 жылы ол BBC-ге жаңа төрт бөлімді Quatermass сериалын жазуға шақырылды, ол жақындағы болашақтағы қылмысқа, бейжайлыққа, әскери тәртіпке және жастар культтарына толы әлемде өрбиді. Сериалдың жақын арада шығатыны туралы BBC қараша айында хабарлады, тіпті 1973 жылдың маусым айында кейбір модельдердің түсірілімі басталды, бірақ ақыр соңында бюджеттік мәселелер және сценарийдегі орталық орынға ие болған Стоунхендждің қолжетімсіздігі жобаның тоқтатылуына әкелді. Книлдің BBC үшін жазған келесі сценарийі – 1972 жылғы Рождество күні көрсетілген ғылыми-фантастикалық "Тас лентасы" болды. Лез Кук 2003 жылы бұл туындыны "Британдық теледидарындағы қорқыныш жанрының ең қиялы мен ақылды мысалы, "Бүгінгі ойынға" тең деңгейдегі жалғыз пьеса" деп сипаттап, жоғары бағалады. Оның BBC үшін жасаған соңғы жұмысы – дәстүрлі ертегілерді ересектерге арналған драмаға бейімдеуден тұратын "Ұйықтар алдындағы оқиғалар" сериясына енген туынды болды. Книлдің BBC үшін жазған соңғы сценарийі, "Джек пен бұршақ бұтағы" 1974 жылдың 24 наурызында көрсетілді.

1974-1982: ITV-дегі алғашқы жұмысы

Книлдің қалған теледидар жұмысы ITV үшін жазылды. Осы кезеңде ITV үшін жазған алғашқы сценарийі – 1975 жылы желідегі Midlands франшиза иелері Associated TeleVision (ATV) жасаған «Murrain» пьесасы. Сиқыршылыққа негізделген қорқынышты туынды болған бұл пьеса, келесі жылы «Жануарлар» атты алты бөлімдік антология сериалына жол ашты. Онда Книл қорқыныш пен зұлымдық туралы алты түрлі кейіпкерлік әңгіме жасады. Сериалда Мартин Шоу, Паулин Квирк және Бернард Хорсфолл сияқты танымал актерлер ойнады, бірақ ITV желісінде толық көрсетілмеді; әртүрлі аймақтар эпизодтарды әртүрлі уақыттарда және кейбіреулері – әртүрлі ретпен көрсетті. 1970 жылдардың ортасында Книл сахналық пьеса жазуға бір рет қана тырысты. «Кроу» деп аталған бұл пьеса, Манкс құл саудагері капитан Хью Кроудың өмірлік естеліктеріне негізделген. Книл пьесаны сахнада қою үшін демеушілік таба алмады, бірақ сценарийді теледидарға алдын ала өндіріске кірген ATV-ге сатты. Бірақ түсірілімге кіріспес бұрын, ATV-дің басқарушы директоры Лью Грейд оны тоқтатты, ал Книлге себебін ешқашан айтпады. «Кроу» пьесасының тоқтатылуынан кейін Книл ITV компаниясының тағы бір бөлімі – Thames Television-ға жұмысқа ауысты. 1977 жылы ол Книлдің бұрын тастап кеткен төртінші «Quatermass» сериалының сценарийлерін өндіруді тапсырды. «Quatermass» өндірісі Ұлыбританияда төрт эпизодтық сериал ретінде көрсетілуі және шетелде кинотеатрларда 100 минуттық фильм ретінде шығуы үшін құрылды – Книл кейінірек осыған келіскеніне өкінді. Джон Миллс Кватермас рөлінде ойнады, ал бюджеті 1 миллион фунттан асты – 1958 жылғы «Quatermass және Пит» фильмінің бюджетінен елу есе көп. Бірақ сериал алдыңғы туындыларындай сыншылар тарапынан жоғары бағаланбады. The Times газеті соңғы эпизодты алдын ала көрсеткенде: «Тақырыптық тұрғыдан Книл мырзаның BBC теледидары үшін жазған ғылыми-фантастикалық туындыларынан кем емес, оның ITV-дегі дебюті көңіл көтермейтін болып шықты» деген қорытынды жасады. Сериалмен байланыстырып, Книл өзінің жалғыз толыққанды романы «Quatermass»-ты жазды, ол сериалдың романына негізделген. Книлдің келесі телесериалы оның әдеттегі стилінен ерекшеленді – «Kinvig», ол London Weekend Television өндірген және 1981 жылдың күзінде ITV-де көрсетілген ситком жазуға жасаған жалғыз әрекеті болды. Оның алғашқы комедиялық туындысы болғанымен, Книл өзінің сценарийлерінде әзіл-қалжың элементтерінің әрқашан болғанын атап өтті. «Kinvig» сериалына баспасөз реакциясының бір бөлігі оңтайлы болды: «Егер сізге «Hitch Hiker's Guide» идеясы ұнаса, бірақ оның іске асырылуы шаршатып, ашуландырса, сіз Книлдің тыныш юморын ұната аласыз. Актерлік құрамы керемет, режиссурасы шебер» деп жазды The Times газеті бірінші эпизодты алдын ала көрсеткенде. Сериал коммерциялық сәттілікке жете алмады, бірақ Книл кейінірек оған жеке қанағаттанды.

1982: Хэллоуин III: Сиқырлы маусым

1982 жылы Книл әдеттегі жұмысынан бір рет ауытқып, өзінің жалғыз Голливуд фильмі – «Хэллоуин III: Сиқыршылар мезгілі» сценарийін жазды. Режиссер Джон Лэндис Книльге «Қара лагунадан келген жаратылыс» фильмінің қайта түсірілімінің сценарийін жазуды ұсынды, және Книл мен оның әйелі жобаға жұмыс істеген кезде Голливудтағы «Шератон» қонақүйінде біраз уақыт тұрды. «Қара лагуна» сценарийі өндіріске енбеді, бірақ Америкада Книл режиссер Джо Дантемен танысты, ол оны Данте жұмыс істеп жатқан «Хэллоуин» сериясының үшінші фильмінің сценарийін жазуға шақырды. Книл келісті, бірақ бұл алғашқы екі фильммен байланысы жоқ, ол көрмеген және олар туралы естігенін ұнатпаған, мүлдем жаңа идея болуы керек екенін талап етті. Книльдің фильмке жасаған ұсынысы «Хэллоуин» сериясының продюсері Джон Карпентерге ұнады, алайда Книлге сценарийді алты апта ішінде жазу тапсырылды. Книл фильмге тағайындалған режиссер Томми Ли Уоллеспен жақсы қарым-қатынаста болды, бірақ фильмнің демеушілерінің бірі Дино Де Лаурентис Уоллестің сценарийін қайта жазуды және оған қанды көріністерді қосуды талап еткен соң, Книл нәтижеге наразы болып, фильм тізімінен өзін алып тастады.

1987-1995: ITV-де жұмыс істеді

Ол британдық теледидар үшін сценарий жазуға қайта оралды, соның ішінде 1987 жылы ITV үшін Роджер Далтримен бірге «Джентри» және 1989 жылы Сьюзан Хиллдің «Қара киімдегі әйел» романының бейімделуі, ол ITV-де Рождество қарсаңында көрсетілді. Линн Трасс 1994 жылы «Таймс» газетіне арнап 4-арнада қайта көрсетілімді қарап отырып, былай деп жазды: «Клип-клоп әдетте ренжітуге болатын дыбыс емес. Бірақ бүгін қызықты сынақ болады, адамдардың артына барып, «клип-клоп» деп сыбырлап, «Қара киімдегі әйелді» көрген-көрмегендерін білуге болады. Осы тамаша драманы көруге батыл шешім қабылдаған адамдар кез келген «клип-клоп» естігенде қуанышпен секіріп, мойындарынан ұстап алады». Адаптация жартылай іске аспады; Книл сценарийді он күнде жазған, бірақ оның агенті оны Central Independent Television продюсерлеріне тапсырудан бұрын күтуге кеңес берді, олар оны асыққан деп ойламасын. Үш аптадан кейін сценарийді тапсырғанда, ол Central компаниясы өндірісті тоқтатуға дайын тұрғанын білді, себебі олар 67 жастағы Книлдің жасына байланысты жұмысты аяқтай алмады деп болжады. Сьюзан Хиллге Книлдің «Қара киімдегі әйелге» енгізген кейбір өзгерістер ұнамады. Книлдің кейде адаптацияларда екі стандартты қолданғаны байқалды; басқалар оның әңгімелеріне өзгерістер енгізген кезде оған ұнамайтын, бірақ ол өзі бейімдеп жатқан әңгімелерге өзгерістер енгізуге дайын болды. «Қара киімдегі әйел» адаптациясы туралы жазушы және сыншы Ким Ньюман: «Ол Сьюзан Хиллдің «Қара киімдегі әйел» романының кейіпкері ретінде Х.Г. Уэллстің Киппс есімін пайдаланғанына қатты ренжіді, сондықтан ол оны қолданбауға және кейіпкердің атын Кид деп өзгертуге шешім қабылдады. Біреу «Кватермас» есімін ақымақтық деп санап, оны өзгертсе, ол қатты ашуланатыны сөзсіз!» Алайда, Книлдің адаптациялары түпнұсқа автордың назарында әрдайым танымал болған жоқ. 1991 жылы ол Кингсли Амистің «Стенли мен әйелдер» романының төрт бөлімді нұсқасын жазды, ол түпнұсқа автордың мақұлдауына ие болды, Амис оны өз жұмысының ең табысты бейімделуі деп санады. Книл 1995 жылы ITV үшін Бернард Корнвеллдің Шарп романдарының адаптацияланған сериясының бөлігі ретінде «Шарптың алтыны» адаптациясын жасады. Бұл тапсырма оның агентін таң қалдырды; «Біз ол олармен айналысуды қаламайды деп ойлағанбыз, бірақ ол айналысты. Бұл, сірә, оның продюсерді ұнатқанынан болды». Ол 1950 жылдардан бері алғаш рет 1996 жылы радио үшін жазуға қайта оралды, ол BBC Radio 3 үшін «The Quatermass Memoirs» драмалық деректі фильмін жазды. Бұл фильм Книлдің бастапқы үш «Кватермас» сериалдарын жазуға әкелген оқиғаларға көз жүгізеді, кейбір мұрағаттық материалдарды пайдаланады және ITV «Кватермас» сериалынан бұрынғы оқиғаны көрсетеді, онда «Quatermass and the Pit» фильмінің жұлдызы Эндрю Кир профессор рөлінде ойнады. 1997 жылы осы фильмге аудио түсініктеме жазған кезде Книл 1930 жылдардағы Германияда орын алған «Кватермас» преквелі болуы мүмкін екендігі туралы болжады. «The Independent» басылымының хабарлауынша, Книл жас «Кватермас» 1930 жылдары неміс ракеталық эксперименттеріне қатысып, 1936 жылғы Берлин Олимпиадасы кезінде жас еврей қызының елден қашуына көмектесетін оқиға желісін ойлап тапты.

1995-2006 жылдар: Соңғы жылдары

Книлді табысты америкалық ғылыми-фантастикалық «Х-файлдар» (1993–2002) сериасы үшін жазуға шақырды, бірақ ол ұсыныстан бас тартты. Оның соңғы кәсіби жұмысы Джон Тоудың басты рөлде ойнаған ITV-нің «Kavanagh QC» заңдық драмасының бір бөлімі болды. Книльдің «Ежелгі тарих» атты бөлімі, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде концлагерьде қорқынышты тәжірибелерге ұшыраған еврей әйел туралы айтты. Ол түрлі теледокументалды фильмдерде сұхбат беруші ретінде пайда болды, сондай-ақ өзінің кейбір туындылары DVD форматында шығарылғанда қосымша аудио түсіндірмелер жазды. 2005 жылы ол BBC Four цифрлік телеарнасы «The Quatermass Experiment» экспериментінің тікелей қайта түсіріліміне кеңесші ретінде көмектесті. Ол Лондонның Барнс ауданында 2006 жылдың 29 қазанында 84 жасында, бірнеше ұсақ инсульттан кейін дүние салды.

Мұра

Би-Би-Сиге келген кезде Книл Би-Би-Си теледрамасының жай-күйіне таң қалды. Дегенмен, ол сол кезде қолданылып келген теледрама өндірісінің баяу және жалықтыратын стильдеріне наразы болды, олардың ортаның әлеуетін зейінсіз қалдырғанын сезді. Картьемен бірге ол британдық теледраманы революциялауға көмектесіп, оны театр мен радиодан ерекшелендірді. Телевизия тарихшысы Лез Кук 2003 жылы: «Книл мен Картье 1950-жылдардың басында теледрамаға толыққанды жаңа көзқарас әкелді» деп жазды. Уорвик университетінің кино және теледидар саласының оқытушысы Джейсон Джейкобс былай деп жазды: «Найджел Книл мен Рудольф Картье келгенімен, теледидардағы жақын драмаға тікелей қарсылық көрсетілді. Книл мен Картье теледидарды жылдамдатып, кең тақырыптар мен кеңістіктермен жандандыруды қалады. Олардың ғылыми фантастикаға бұрылуының себебі – сол кездегі теледидардың жақындығына басымдық беру болды». Жазушы және актер Марк Гатисс Книлдің британдық теледрама жазушыларының алдыңғы қатарында екенін, бірақ оның бұл еңбегі бағаланбағанын айтты. «Ол – ұлылардың бірі, ол Денис Поттер, Дэвид Мерсер, Алан Близдейл, Алан Беннеттей маңызды, бірақ менің ойымша, фантастика мен ғылыми фантастикаға деген кейбір көзқарастардың салдарынан оның есімі жиі еске алынбайды». The Guardian газеті «Книл теледидардан толыққанды құр қалған және оның орнын мыс операсының авторлары басып алған жалғыз автор емес. Бірақ оның орны Уэллс, Артур Кларк, Джон Уиндхэм және Брайан Олдистің қатарында, оның ғасырындағы ең жақсы, ең қызықты және ең мейірімді ағылшын ғылыми фантастика жазушысы ретінде сақталды» деп мәлімдеді. «Жыныстық Олимпиаданың жылы» туралы жазған Нэнси Бэнкс Смит Книлдің ең есте қалатын теледрама жазушыларының бірі екенін сезінді. «Книль есімі айтылғанда, баршаның тізе бүгіп құрмет көрсетуі керек. Кешегі, өткен жылғы, тіпті өткен ғасырдан қанша телебағдарламаны есіңізде сақтайсыз? Көп емес. Бірақ қызығы, мен Найджел Книлдің «Жыныстық Олимпиаданың жылы» фильмін алғаш рет көргенімді анық есімде сақтаймын. Бұл 35 жыл бұрын болған». Книлге кинорежиссер Джон Карпентер әсер етті. Қорқынышты әдебиеттердің авторы Стивен Кинг Книлді өзіне үлгі еткенін айтты, ал Ким Ньюман 2003 жылы Кингтің «Томминокерлердегі шұңқырды» жазғанын айтты. Комикс жазушысы Грант Моррисон және теледрама сценарисі Рассел Т. Дэвис сияқты басқа жазушылар да Книлдің өздерінің шығармаларына әсер еткенін мойындады, Дэвис «Жануарлар» эпизодының «Бейби» бөлімін «Мен көрген ең қорқынышты нәрсе. Күшті дүние» деп сипаттады. Фильм сценарисі және режиссері Дэн О'Бэннон да Книлдің жазуына құрметпен қарады және 1993 жылы «Кватэрмасс эксперименті» фильмінің жаңа нұсқасын жазды, бірақ фильм ешқашан түсірілмеді. Книлдің еңбегіне жұртшылық алдында ризашылық білдірген ойын-сауық индустриясының өкілдерінің қатарында The Beatles тобының барабаншысы Ринго Старр, Pink Floyd тобының мүшелері және Monty Python's Flying Circus жазушысы/орындаушысы Майкл Пейлин болды. Книл өзін ғылыми фантастика жазушысы деп санамады және жанрды жиі сынады. Ол әсіресе BBC-нің «Доктор Кто» (1963–89; 1996; 2005 – қазіргі уақытқа дейін) сериалын ұнатпады, себебі ол бір кезде оған сценарий жазу туралы ұсыныстан бас тартқан. Ол сондай-ақ «Doomwatch» және «Blake's 7» фильмдерін сынады, соңғысын британдық теледидардағы ғылыми фантастиканың ең төменгі деңгейі деп атады. «Доктор Кто» Книлдің «Кватэрмасс» сериалдарынан қатты әсер алды, кейде тіпті «Кватэрмасс» сюжеттеріне ұқсас сюжеттерді қолданды.

Отбасы

Кнейлдің кіші інісі суретші және мүсінші Брайан Кнейл, ол 1982 жылдан 1990 жылға дейін Корольдік академияда мүсін шебері, содан кейін профессор болды. Ол 1959 және 1960 жылдары "Пингвин Букс" баспасында жарық көрген "Кватермас" сценарийлерінің кітаптарының мұқабаларын салған. Ол сондай-ақ, лобстердің суретін жасады, ол арнайы эффекттер дизайнерлері Бернард Уилки мен Джек Кинге "Кватермас және шұңқыр" телесериалының түпнұсқасы үшін Марс жаратылыстарын жасауда шабыт берді. 1950 жылдардың басында Кнейл BBC-нің асханасында тағы бір сценарист, еврей босқыны Джудит Керрмен танысты. Олар 1954 жылдың 8 мамырында үйленді және екі балалары болды: Мэтью, кейіннен сәтті романист болған, және Тейси, актриса, кейін "Гарри Поттер" фильмдер сериясында жұмыс істеген арнайы эффекттер дизайнері. Керр "Мог" кітаптарының сериясымен және жас кезінде нацистік Германиядан қашу тәжірибесіне негізделген "Гитлер қызғылт қоянды ұрлаған кезде" кітабымен танымал балалар жазушысы болды. Кнейл 1970 жылдары Керрмен бірлесіп "Гитлер қызғылт қоянды ұрлаған кезде" фильмінің адаптациясы үстінде жұмыс істеді, бірақ фильмді жасағандар олардың сценарийін пайдаланбады. Сол сияқты, 1995 жылы Кнейл Керрдің кітабының жалғасы "Алыстағы кішкентай адам" бойынша төрт бөлімді сценарий жазды, бірақ ол да көрсетілмеді.