Кіріспе

Ағылшын заңы бойынша, "көңіл көшіргіш" – Англия мен Уэльстегі қылмыстық құқықтағы қоғамдық тәртіпсіздік түрі, көршілерімен үнемі сөгіп, таласып, дауласып, қоғамдық тыныштықты бұзатын, жағымсыз және ашулы адам. Көбінесе сөккендердің арасында әйелдер жазаланды, бірақ ер адамдар да сөккен деп танылуы мүмкін. Американы ағылшын отарлау кезінде таралған бұл құқық бұзушылық айыппұлмен және қоғамдық ұяттаумен жазаланды: суға батыру (қолдары креслоға байланып, өзенге немесе көлге батыру); көшеде көрсету; сөккендерге арналған тұтқаға (ағашқа) немесе қоршауға қою. Орта ғасырларда Англияның кейбір аймақтарында нашар нан немесе нашар сыра сату да осылай жазаланды. 1817 жылы көшеде дөңгелекпен жүгіруге байланысты бір жағдай болғаннан бері дене жазаларының ешқайсысы қолданылмаған (мысалы, судьялар тарапынан). Вашингтон округі 1829 жылы дін қызметкерлеріне қарсы жазған бір жазушыға айыппұл салды, ол "көңіл көшіргіш" деп жарияланды. Бұл құқық бұзушылық және жаза 1967 жылы Англия мен Уэльсте, ал 1972 жылы Нью-Джерсиде ресми түрде жойылды.

Ортағасырлық Англия

Қатыгездіктің қылмысы Англияда орта ғасырдың соңында пайда болды. Британдық тарихшының пікірінше, "жаман сөздерді" бақылау және жазалау әрекеттері "Қара өлімнен" кейін күшейді, себебі демографиялық өзгерістер үлкен қарсылыққа және қолданыстағы жағдайға қауіп төндірді. Бұл жала жабу арқылы қылмыстық іс қозғауды да қамтыды. Жамандаушылар латын тіліндегі objurgator, garulator, rixator және litigator сияқты терминдермен сипатталды, олардың еркек және әйел формалары (objurgatrix және т.б.) орта ғасырлық құқықтық құжаттарда кездеседі және барлығы сөйлеудің, әңгімелесудің, дауласудың немесе жала жабудың жағымсыз түрлерін білдіреді. Мұндай қылмыстар көбінесе Англиядағы шаруалар мен қала тұрғындарының мінез-құлқына бақылау жасаған уәзірлік немесе қала соттарында қаралып, жазаланды; сирек жағдайларда ғана приходтық кеңеске (вести) жүгінді. Ең көп таралған жаза – айыппұл. Кейбір тарихшылар орта ғасырдың соңында қатыгездікті және жаман сөздерді әйелдерге қатысты қылмыс ретінде қарастырғандарын жазады. Әйелдер, некеде болуына қарамастан, қатыгездік үшін сотталды. Некеде тұрған әйелдер жиірек сотталды, ал жесірлер сирек жамандаушы деп танылды. Мысалы, Эксетерде қатыгездік жасаған әйелдер көбінесе кедей болды, ал басқа жерлерде жергілікті элитаның өкілдері де жамандаушылардың қатарында болуы мүмкін. Зорлық-зомбылық, түнгі серуендеу, тыңдау, флирт немесе неке адалдығын бұзу сияқты істермен айыпталған әйелдер де қатыгездік жасаған деп танылды. Кейбір аймақтарда адамдарды "жалпы қатыгездер" деп атады, бұл олардың мінез-құлқы мен сөйлеуінің қоғамға тигізген әсерін көрсетеді. Карен Джонс Кенттегі соттарда қатыгездік үшін 13 ер адам, 94 әйел және 2 жұп сотталғанын анықтады. Азғын ер адамдардың көпшілігі әйелдерімен бірге сотталды. 1434 жылы Хелен Брэдволл (Питер Брэдволлдың әйелі) Мидлвичте Хью Уэлессон мен оның әйелі Изабелді қатыгездікпен сөккен, Изабелді "бала өлтіруші" деп, ал Хьюды "каллет [жаман] қарақшы" деп атады. Изабел мен Хью де Хеленді "lesyng blebberer" (жалған сөйлеуші) деп атады. Барлық тараптар жасаған қылмысы үшін айыппұл төледі – Хью мен Изабел бірлесіп. Әйелдер сияқты, еркек қатыгездер де жиі азғындық, ұрлық, заңсыз сауда және зорлық-зомбылық сияқты көптеген басқа да қылмыстарға қатысты айыпталды.

Заңның қазіргі жағдайы

Сайкс ісінде, прокурорлық қызмет директорына қарсы [1962] AC 528 ісі бойынша кеңесші бір ғасырдан астам уақыт бойы осыған қатысты ешқандай іс таба алмағанын және бұл құқық бұзушылықты "қалтақтап қалған" деп сипаттады. 1967 жылғы Қылмыстық заңның 13(1)(а) тармағы оны жойды. Ортақ құқық бойынша жасалған бұл құқық бұзушылық Нью-Джерси штатында 1972 жылға дейін сақталды, содан кейін округтік судья Макканн оны 1898 жылғы Тәртіпсіздік туралы заңның қағидаларына енгізілген деп тапты, бұл бұрмалаушылыққа ұшыраған және АҚШ Конституциясының 14-ші түзетуіне, әйелдерге қатысты кемсітушілікке қарсы болып табылды. Бұл жаза, 1844 жылғы Нью-Джерси Конституциясына немесе 1776 жылдан бері қолданылып келе жатқан заңға қайшы келуі мүмкін деген пікір білдірілді. АҚШ-та көптеген штаттарда қоғамдық жерде дөрекі сөздер айтуға, артық шуға және тәртіпсіздікке қатысты заңдар бар. Алайда, бұл заңдардың ешқайсысы бұрынғыда жалпы халыққа қарсы айтылған сөзге арналған ерекше жазаны қарастырмайды, сондай-ақ олар бұл құқық бұзушылық сияқты гендерлік қағидаларға негізделмейді.