Кіріспе

Басшыларға бағынбау

Көтеріліс – әдетте әскери, кеме экипажы немесе қарақшылар экипажы сияқты адамдар тобының басшыларға немесе олардың бұйрықтарына қарсы тұрып, оларды өзгерту немесе қызметтен шеттету үшін жасаған көтерілісі. Бұл термин көбінесе әскери қызметшілердің офицерге немесе жоғары лауазымды тұлғаға бағынбауы үшін қолданылады, бірақ ол кез келген күшке қарсығы келетін кез келген бүлік түрін де білдіре алады. Көтеріліс міндетті түрде әскери күшті қамтымайды және бағыныштылардың жоғары тұрғандарға қарсы шығуын көрсететін саяси, экономикалық немесе билік құрылымын сипаттауға болады. Теңіз саяхаттары дәуірінде көтеріліс, әсіресе кеме капитанына ашық қарсылықты білдірді. Мысалы, Фердинанд Магелланның әлемді айналып саяхаттауы кезінде бір бүлікші өлтірілді, екіншісі атылып өлтірілді, ал қалғандары тастап кетілді; Генри Гадсонның «Дискавери» кемесінде Гадсон мен басқалары қайыққа отырғызылып, суға жіберілді; сондай-ақ, «Баунти» кемесіндегі танымал көтеріліс орын алды.

Жаза

Көтеріліс жасағандарына жиі өлім жазасы берілетін.

Үкім

1998 жылға дейін бүлік ұйымдастыру және бүлік туралы хабарламау немесе оны басуға тырыспау қылмыстары өлім жазасымен жазаланатын. 1998 жылғы Адам құқықтары заңының 21(5) тармағы Ұлыбританияда өлім жазасын толығымен жойды. (Бұған дейін өлім жазасы кісі өлтіру қылмысы үшін жойылған еді, бірақ ол бірнеше онжылдықтар бойы қолданылмаса да, әскери қылмыстар мен мемлекетке опасыздық үшін күшінде болып келді.) Бұл талап Еуропалық адам құқықтары конвенциясымен міндетті емес еді, себебі Конвенцияның 6-протоколы соғыс кезінде өлім жазасын рұқсат етсе, ал барлық жағдайларда өлім жазасын тыйым салатын 13-протокол сол кезде әлі қабылданбаған болатын. Ұлыбритания үкіметі 21(5) тармағын парламенттік қысымға жауап ретінде кешіктірілген түзету ретінде енгізді.

XVI ғасыр

Антверпенді шабуылдау, Сегіз жылдық соғыс кезінде Испан Фландрия армиясындағы көптеген көтерілістердің бірі; осы көтеріліс Габсбург Нидерландының провинцияларын Филипп II Испанияға қарсы уақытша біріктіріп, Гент келісіміне қол қойғызды. Римді тонау (1527), Киелі Рим императоры Карл V-нің көтерілісші әскерлері жасаған әскери оқиға.

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі демобилизациялық наразылықтар Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі айлар мен жылдарда Таяу Шығыста, Үндістанда және Оңтүстік-Шығыс Азияда орналасқан одақтас әскери күштерде болды. Үндістан Корольдік теңіз күштерінің көтерілісі – 18 ақпан 1946 жылы Бомбей портындағы кемелерде және жағалаудағы нысандарда Үндістан Корольдік теңіз күштерінің теңізшілерінің жалпы ереуілі мен одан кейінгі көтерілісі. SS Columbia Eagle оқиғасы 1970 жылы 14 наурызда Вьетнам соғысы кезінде американдық сауда кемесіндегі теңізшілердің көтерілісі және кемені Камбоджаға қашқызуы кезінде болды. Шығыс Бенгал полкі Бангладеш азаттық соғысы кезінде Пәкістан армиясынан Бангладеш күштеріне ауысты. 684-ші бөлімнің бүлігі – Оңтүстік Кореяның 684-ші бөлімінің мүшелерінің себептері белгісіз көтеріліс жасауы. Сторожевой көтерілісі 1975 жылы 9 қарашада Рига қаласында, Латвия КСР, Кеңес Одағында болды. Саяси офицер Кеңес теңіз күштерінің капитанын қамап, кемені Ленинградқа қарай бағыттап жіберді. Велос көтерілісі: 1973 жылы 23 мамырда Велос кемесінің капитаны НАТО жаттығуларынан кейін Грекияға оралудан бас тартты. 1977 жылғы Бангладеш әуе күштерінің көтерілісі кезінде Бангладеш әуе күштерінің 11 офицері көтерілісшілер тарапынан өлтірілді. Сикхтардың қасиетті қаласы Амритсардағы Алтын ғибадатханадағы сикх радикалдарына қарсы "Көк жұлдыз" операциясынан кейін Үнді армиясының Сикх полкінің көптеген сарбаздары мен офицерлері көтеріліс жасады немесе отставкаға кетті.