Кіріспе

Басты денен толық ажырату

Декапитация – басты денен толық ажырату болып табылады. Мұндай жарақат адамдар мен көптеген жануарлар үшін сөзсіз өлімге алып келеді, себебі бұл жағдайда ми оттегімен қамтамасыз етілген қаннан айырылады, ал қалған мүшелер ағзаның жұмыс істеуі үшін қажетті рефлекстік функцияларын жояды. "Бас кесу" термині адамды өлтіру немесе жазалау мақсатымен оның басын әдейі кесу амалын білдіреді. Бұл балта, қылыш немесе пышақпен, сондай-ақ гильотина сияқты механикалық құралдармен орындалуы мүмкін. Бас кесу арқылы жазаны орындайтын адам кейде "басшы" деп аталады. Кездейсоқ бас кесу жарылыс, көлік немесе өнеркәсіптік апат, дұрыс орындалмаған дарға асу немесе басқа да зорлық-зомбылық салдарынан туындауы мүмкін. Сауд Арабиясы, Йемен және Катар заңдары бас кесуге рұқсат береді; алайда, іс жүзінде Сауд Арабиясы ғана өлім жазасын алған қылмыскерлерді тұрақты түрде бас кесу арқылы жазалайды. Өзін-өзі асып өлтіру, пойызбен бас кесу және гильотина арқылы бас кесу жағдайлары белгілі. Аз кездесетін жағдайларда, бас кесу бұрыннан өлген дененің басын алуды да білдіруі мүмкін. Мұндай әрекет жүлде ретінде бас алып, көпшілікке көрсету үшін, марқұмды анықтауды қиындату үшін, крионика үшін немесе басқа да эзотерикалық себептермен жасалуы мүмкін.

Этимология

Басын кесу сөзінің түбі латын тіліндегі decapitare сөзіне дейін жетеді. Decapitare сөзінің мағынасын оның морфемаларынан – de (төмен, бастап) + capit (бас) деп түсінуге болады. Decapitare сөзінің өткен шаққа қатысты түрі – decapitatus, ол ортағасырлық латын тілінде decapitatio, яғни decapitatus сөзінің зат есім түрін жасау үшін қолданылды, содан француз тіліндегі décapitation сөзі пайда болды. Кейбір мәдениеттер, мысалы, ежелгі Рим мен Греция, басын кесуді ең артық өлім түрі деп санаған. Орта ғасырларда Еуропаның көптеген елдері бұл әдісті тек ақсүйектер мен патшалар үшін ғана сақтап келді. Франциядағы Француз революциясы осы кезеңнің көптеген символдық өзгерістерінің бірі ретінде, тапқа қарамастан, барлық қылмыскерлерді өлімге кесудің жалғыз заңды тәсіліне айналдырды. Мэри, Шотландия королевасы мен Иоганн Фридрих Струензе, Дания королевасы Каролина Матильданың сүйіктісі, олардың өлім жазасын орындау үшін үш рет соққы қажет болды. Солсберидің 8-ші графинясы Маргарет Поулдың басын кесу үшін 10 соққыға дейін қажет болды деседі. Дегенмен, бұл оқиға шындықтан алыс болуы мүмкін, себебі оның туралы әртүрлі мәліметтер бар. Мысалы, тарихшы және философ Дэвид Юм оның өлімі туралы былай дейді:

Соққының өлімге әкелетініне көз жеткізу үшін, жазалаушылардың қылыштары көбінесе екі қолмен ұсталатын, жүзі ауыр қылыштар болған. Сол сияқты, егер балта қолданылса, оны да көбінесе екі қолмен ұстаған.

Басын кесу арқылы өлімнің физиологиясы

Адам мен көптеген жануарлар үшін бас кесу тез өлімге алып келеді. Қан айналымы тоқтағаннан кейін бірнеше секунд ішінде есінен танып, санасыз күйге түседі (ми ишемиясы). Оттегінің жетіспеуінен 3–6 минут ішінде жасушалар өліп, миға қайтымсыз зақым келеді, бұл экситотоксикалық әсерге байланысты болады. Кейбір әңгімелерде адамның басын кескеннен кейін сананың ұзақ сақталуы туралы айтылады, бірақ көптеген дәрігерлер мұны ықтималсыз деп санайды және мұндай жағдайларды саналы әрекет емес, рефлекстік қылықтың қате түсінілуі деп есептейді, себебі оттегінің жетіспеуі салдарынан дереу кома мен өлім орналасады ("Сана, қанның миға ағынының күрт төмендеуінен, шамамен 2–3 секунд ішінде жоғалуы мүмкін"). Ояу жануарлардағы эвтаназияның гуманды әдістерін зерттеу үшін зертханалық жағдайларда ЭЭГ мониторингісі арқылы бас кесуден кейін жануарлардың толыққандай ессізденуіне, ауырсыну мен қайғыны сезінуге қабілетсіз болуына дейінгі уақыт өлшенді. Бұл көрсеткіш 3–4 секунд ішінде жетеді деп есептелді, бұл кеміргіштерде жүргізілген басқа зерттеулердегі нәтижелермен (2,7 секунд және 3–6 секунд) сәйкес келеді. Сондай-ақ, зерттеуде ЭЭГ мониторингісі арқылы бас кесуден кейін шамамен бір минуттан кейін тіркелген үлкен толқынның ми өлімін көрсететіні анықталды. Басқа зерттеулер көрсеткендей, бас кесуден кейін мидағы электрлік белсенділік 13–14 секундқа дейін сақталуы мүмкін (бірақ мұндай белсенділік ауырсынуды білдіре ме деген мәселе даулы), ал 2010 жылғы зерттеуде егеуқұйрықтардың бас кесуі ЭЭГ индекстерінде 10 секунд ішінде жауаптар тудырғаны хабарланды, бұл көптеген жануар түрлерінде, оның ішінде егеуқұйрықтарда ноцицепциямен байланысты. Кейбір жануарлар (мысалы, тарақандар) бас кесуден кейін тірі қалады және тікелей бас жоғалтудан емес, аштықтан өледі. Жыландар мен тасбақалар сияқты көптеген басқа жануарлар да бас кесуден кейін біраз уақытқа дейін тірі қалуы мүмкін, себебі олардың метаболизмі баяу, ал олардың жүйке жүйесі мимен байланыс жоғалғаннан кейін де белгілі бір деңгейде жұмыс істей алады, жақын жердегі кез келген ынталандыруға жауап береді. Сонымен қатар, тауықтар мен тасбақалардың денелері бас кесуден кейін уақытша қозғала береді. Қан тамырларын қайта жалғау арқылы бас трансплантациясы жануарларда шектеулі табысқа жеткенімен, кесілген адам басын толыққандай функционалдық жағдайда қайта жалғау (омыртқа миын, бұлшық еттерді және басқа да маңызды тіндерді жарақтандыруды қоса алғанда) әлі мүмкін болған жоқ.

Гильотині

Гильотинаның алғашқы нұсқаларына 1286 жылдан 17 ғасырға дейін Англияның Галифакс қаласында қолданылған Галифакс гиббеті және 16-18 ғасырларда Эдинбургте қолданылған "Күйеу қыз" жатады. Гильотинаның қазіргі түрі Француз революциясына дейін ойлап табылды, мақсаты оператордың көп дағды талап етпейтін, жылдам және ауырсынусыз өлім жазасы әдісін жасау болды. Гильотинамен бас кесу – өлім жазасының кең таралған, механикалық көмекпен жасалатын түріне айналды. Француздар мұндай жазаларды орындауға қатысты қатаң әдеп ережелерін сақтады. Мысалы, Шарлотта Кордейді өлімге жіберуге көмектескен Легрос есімді адам үш айға түрмеге қамалды және ол, пышақ түскеннен кейін құрбанының бетін қағып, өмірдің қалдық белгілерін тексеруге тырысқандықтан қызметтен босатылды. Гильотина Францияда Француз революциясы кезінде қолданылды және 1970 жылдарға дейін бейбіт және соғыс уақытында стандартты сот әдісі болып қала берді, бірақ кейбір жағдайларда ату отряды да қолданылды. Франция 1981 жылы өлім жазасын жойды. Гильотина француздардың Алжирде де қолданысқа енгізгені, Гилло Понтекорвоның "Алжир шайқасы" фильмінде көрсетілген. Ватикан қаласында да соңғы жылдарға дейін гильотина болған. Оны Наполеон әскері 19 ғасырдың басында әкелген, ал 1870 жылы папа оны пайдалану құқығын сақтап қалған. Киелі Тақ содан бері өз құзырында өлім жазасын жойды, ал соңғы папалар өлім жазасы әлі де қолданылып жүрген елдерді айыптап келеді.

Конго

Конго Демократиялық Республикасында жергілікті армия мен Камуина Нсапу көтерілісшілерінің арасындағы қақтығыс және этникалық қырғын бірнеше адамның өліміне және зорлау мен мүшекесу сияқты қатыгездіктерге әкелді. Олардың бірі – бас кесу, ол құрбандарды қорқытудың қорқынышты тәсілі, сонымен қатар ырым-жырымдық элементтері бар әрекет. Конголық босқындардан алынған БҰҰ есебінде Бана Мура және Камуина Нсапу жасақтарының "ұлы күшке" ие екеніне сенгендері айтылады, себебі олар бас кескен құрбандардың қанын ішіп, оларды жеңілмес етеді екен. 2017 жылдың наурыз айында швед саясаткері Зайда Каталан мен американдық БҰҰ сарапшысы Майкл Шарп Касаи провинциясындағы Нгомбе ауылының жанындағы миссия кезінде ұсталды және өлімге кесілді. БҰҰ сол жылдың сәуір айында осы өлімдердің видеожазбасы жарияланғанда үлкен қорқынышқа ұшырады, ондағы қорқынышты егжей-тегжейлер бас кесудің рәсімдік аспектілеріне алып келді: қылмыскерлер екі құрбанның шашын алдымен кесіп, содан кейін Каталанның ғана басын кесті, себебі бұл "оның күшін арттырады", бұл конголық жасақтардың әйелдер мен балаларға қатысты зорлық-зомбылықта ерекше қатыгездік танытуымен байланысты болуы мүмкін. Денелер табылғаннан кейін жүргізілген тергеу барысында және Бунконде бастауыш мектебінің мұғалімінің куәлігіне сәйкес, ол жасөспірім жауынгердің жас әйелдің басын алып кеткенін көрген, бірақ тергеуге қарамастан, бас табылмады. 2019 жылдың 29 мамырында жарияланған полковник Луис Мангини басқаратын Монуско бейбітшілік сақтау миссиясының есебінде жоғалған дене қалдықтарын іздеу кезінде Мойо Мусиладағы рәсімдік орынға келгендері айтылады, онда "дене бөліктері, қолдар мен бас" кесіліп, рәсімдер үшін пайдаланылған, нәтижесінде құрбанның басының қайда кеткені белгісіз болып қалды.

Әзірбайжан

2016 жылы Армения-Әзірбайжан қақтығысы кезінде езид ұлтының армян әскери қызметшісі Кирам Слоян Әзірбайжан әскерилері тарапынан басы кесіліп өлтірілді. 2020 жылы Екінші Таулы Қарабақ соғысы барысында армян әскери тұтқындарын қасіреттеу, оның ішінде бас кесу деректері де бірнеше рет жарияланды.

Қытай

Дәстүрлі Қытайда бас кесу, мойынды буудан гөрі ауыр жаза түрі саналды, әйтсе де мойынды буу ұзаққа созылатын азапты тудыратын. Бұл себебі Конфуций дәстүрінде дене ата-анадан сый ретінде беріледі, сондықтан денесін бөліп, ата-бабаларға қайтару – оларға деген құрметсіздік болып есептелді. Бірақ қытайлар басқа да жаза түрлерін қолданды, мысалы, денені бірнеше бөлікке бөлу (ағылшын тіліндегі "квартирлеуге" ұқсас). Сонымен қатар, денені белден кесу тәсілі де болды, ол Қың династиясының басында азапты ұзаққа созу себебінен тоқтатылғанға дейін кең таралған өлім жазасының түрі еді. Кейбір әңгімелерде адамдар бас кесілгеннен кейін дереу өлмейтін жағдайлар да кездеседі.

Үндістан

Британдық офицер Джон Мастерс өзінің өмірбаянында, ағылшын-афған соғыстары кезінде Британдық Үндістандағы патандықтар тұтқынға түскен жау әскерлерінің, британдық және сикх әскерлері сияқты, басын кесіп тастағанын айтқан.

Жапония

Жапонияда бас кесу жиі кездесетін жаза болды, кейде тіпті ұсақ құқық бұзушылықтар үшін де. Самурайларға шайқастан қашқан жауынгерлердің басын кесуге рұқсат етілетін, себебі мұндай әрекеттің өзі қорқыныштылық саналатын. Бас кесу – сеппуку (ішек-қарынды жарып, өзін-өзі өлтіру) рәсімінің екінші қадамы болды. Жәбірленуші өз құрсағын кескеннен кейін, басқа жауынгер оның басын катанамен артынан шауып, өлімін тездетіп, азабын жеңілдетуге тырысатын. Соққының дәлдігі соншалықты болу керек еді, мойынның алдыңғы бөлігіндегі жұқа тері жолағы зақымдалмауы тиіс еді – шақырылған және құрметті қонақтарға кесілген бас домалап немесе оларға қарай айналып бара жатқан жағдайды көруге тура келмеу үшін; мұндай көрініс әдепсіз және жаман талғамдылық саналған. Орындаушының қырсыққа беріліп, ауырсынынан айқайлауға талпынғандағы ең кішкентай белгісі байқалса, қылыш дереу қолданылуы керек еді – оның және осы құрметті өлімге куә болу мүмкіндігіне ие болғандардың абыройын сақтау үшін. Бұл шеберлікті қажет ететін іс болғандықтан, осы рәсімге тек ең сенімді жауынгерлер ғана қатысып, құрметке ие болатын. Сеңгоку кезеңінің соңында, сеппуку орындауға таңдалған адам құрсағына ең кішкентай жара жасағаннан кейін дереу бас кесілетін. Бас кесу (сепукусыз) да өте ауыр және ар-ұятты жаза саналды. Ең қатыгез бас кесулердің бірі – 1570 жылы көрнекті даймё Ода Нобунаганы өлтіруге тырысқан 杉谷善住坊 (Сугитая Зенжубо) жазасы болды. Қолға түскеннен кейін Зенжубо тірідей жерге көмілді, тек басы сыртқа шығарылды, және бірнеше күн бойы бамбук арасымен басын біртіндеп кесіп тастады (арамен жазалау; (鋸挽き)). Мұндай ерекше жазалар Мэйдзи дәуірінің басында жойылды. Осыған ұқсас көрініс Джеймс Клавэллдің «Шогун» кітабының соңғы бетінде сипатталған.

Корея

Тарихи тұрғыдан алғанда, Кореяда 1896 жылы асып өлтірумен алмастырылғанға дейін бас кесу ең көп қолданылған жазалау тәсілі болды. Кәсіби жазалаушылар (망나니) деп аталды және олар өлім жазасын күтіп отырғандардың арасынан ерікті болып тағайындалған.

Пәкістан

Пакистан үкіметі өлім жазасын асып өлтіру түрінде қолданады.

Тайланд

Таиландта бас кесу өлім жазасын орындаудың негізгі тәсілі болып келген, бірақ 1934 жылы оқ атумен ауыстырылды.

Вьетнам

Басын кесу Вьетнамдағы феодалдық жүйеде ең көп таралған өлім жазасының түрі болды. Оңтүстік Вьетнам режимі 1962 жылға дейін осы жазалау түрін қолданды.

Босния және Герцеговина

Босния және Герцеговинадағы соғыс кезінде (1992–1995) босниялық армияның мүджаһид мүшелері тұтқынға алған сербтер мен хорваттардың бірнеше рет ритуалдық бас кесу оқиғалары болды. Халықаралық трибунал (ИКТЮ) тарапынан кем дегенде бір дерек сотта расталды, онда БиХ армиясының 3-ші корпусының мүшелері – мүджаһидтер босниялық серб Драган Поповичтің басын кесіп өлтірген.

Ұлыбритания

Британ тарихында, әдетте, ақсүйектерге бас кесу жазасы қолданылған, ал қарапайым халық асылатын. Көп ұзамай, асылу әскери емес жазалардың стандартты тәсілі ретінде қабылданды. Бас кесу арқылы соңғы рет 1747 жылдың 9 сәуірінде Саймон Фрейзер, 11-ші лорд Ловат өлім жазасына кесілді, ал 19 ғасырдың басына дейін бірқатар сотталғандар өлімнен кейін бас кесілді. (Көбінесе сатқындар асылып, сүйреліп, төрт бөлікке бөлінетін, бірақ бұл әдіс бұрын тоқтатылған еді.) 1870 жылы сүйреу және төрт бөлікке бөлу жазасы жойылғаннан кейін бас кесу жазасы екінші деңгейге түсірілді, тіпті мемлекетке опасыздық жасағаны үшін де қолданылды, және 1973 жылғы Заң (Қайта қарау) заңымен толығымен жойылды. Ұлыбританиядағы бас кесу арқылы атқарылған ең танымал жазалардың бірі – Англия королі I Чарльздың өлімі. Ол 1649 жылы Уайтхоллдегі банкет залының алдында, Англия азамат соғысы кезінде парламентшілерге түскен соң және мемлекетке опасыздық жасады деген айыппен сотталғаннан кейін бас кесілді. Англияда бас кесу үшін сақалды балта қолданылған, оның кескіш жағы саптың ұшынан төмен қарай созылған.

Кельттер

Батыс Еуропаның кельттері ұзақ жылдар бойы "кесілген басқа табыну" салтын ұстанды, бұл туралы классикалық әдебиеттегі сипаттамалар мен археологиялық жағдайлар куәлік етеді. Бұл табынушылық олардың ғибадатханаларында және діни амалдарында орталық рөл атқарды және Жерорта теңізі елдері арасында бас аулаушылар ретінде оларға есім шығарды. Диодор Сицилий өзінің 1 ғасырлық "Тарихи кітапханасында" (5.29.4) келттердің бас аулауы туралы былай деп жазды:

Гректер мен римдіктер келттердің бас кесу салтын қорқынышты деп таныды, ал соңғылары келт аймақтары өз билігіне өткен кезде оған тоқтатты. Пауль Якобсталдың сөзіне сәйкес, "Келттер арасында адам басына барлық нәрседен артық құрмет көрсетілді, себебі келттер үшін бас – жан, сезімдердің орталығы және өмірдің өзі, құдайлықтың және басқа әлемнің күштерінің символы болды". Келттердің кесілген басқа табынуына дәлел – Ла-Тен өрнектеріндегі кесілген бас бейнелерінің көптігі және келт мифологиясы, ол батырлардың кесілген бас туралы және өз басын алып жүретін әулиелер туралы әңгімелерге толы, тіпті Сэр Гавейн және Жасыл рыцарьда Жасыл рыцарь Гавейн оның басын кескеннен кейін өз басын алып қояды, дәл сол сияқты Әулие Денис өзінің басын Монмартр тауының басына жеткізді. Бас кескеннен кейін қайта жаңғырудың тағы бір мысалы – викингтердің қолынан бас кесілгеннен кейін басын Омей аралындағы қасиетті құдыққа алып барып, құдыққа батырып, мойнына қойып, толыққанды денсаулығын қалпына келтірген Коннемараның Фечин әулиесі туралы әңгімелерде кездеседі.

Классикалық антикалық

Ежелгі гректер мен римдіктер қылмыскерлерді атқылағанда бас кесуді салыстырмалы түрде артықшылықты жазалау түрі деп санаған. Дегенмен, дәстүрлі тәртіп бойынша, ең алдымен оны тіреуге байлап, сабаумен ұрып жазалаған. Римдіктер балта қолданған, ал кейін қылыштарды пайдаланған, олар өлімнің көбірек құрметке лайық құралы саналған. Өздері римдік азаматтар екенін растай алғандарды айқышқа малып өлтірудің орнына, бас кесуге міндетті болған. Б.з.б. 1 ғасырдың басындағы Рим республикасында Мариус пен Сулланың саяси қарсыластары сияқты мемлекеттік жаулардың кесілген бас жарақаттарын Forum Romanum-дағы Рострада жазадан кейін көпшілікке көрсету қалыпты жағдайға айналды. Мүмкін, ең әйгілі бас кесу – Цицеронның басы болды, ол Марк Антонийдің бұйрығымен Антонийге қарсы «Филиппикалар» жазған қолымен бірге кесіліп, осылайша көрсету үшін маңдайға ілінді.

Франция

1981 жылы өлім жазасы жойылғанға дейін Францияда басты атқару әдісі гильотина арқылы бас кесу болды. Жан Бастиен Тиридің ісі сияқты, ату отряды қолданылған бірнеше әскери жағдайлардан басқа, 1791 жылы Франция революциясының соңғы күндерінде Заң шығару жиналысы енгізгеннен бастап 1981 жылға дейін гильотина – өлім жазасын атқарудың жалғыз заңды тәсілі болды. Революцияға дейін бас кесу көбінесе ақсүйектерге арналған және қолмен орындалған. 1981 жылы президент Франсуа Миттеран өлім жазасын жойды және орындалмаған үкімдерді жеңілдетті. Францияда гильотина арқылы алғаш рет атқарылған адам – 1792 жылдың сәуір айында жол тонаушы Николя Жак Пельтье болды. Соңғы атқару 1977 жылы Марсельде кісі өлтірген Хамида Джандубиге жасалды. Гильотина Францияның теңіз артындағы көптеген отарларында және тәуелді территорияларында да қолданылды, мысалы, 1889 жылы Сент-Пьерде және 1965 жылға дейін Мартиникада.

Германия

Фриц Харманн, 27 жас жігітті өлтіргені үшін өлім жазасына кесілген Ганноверлік серийлі кісі өлтіруші, 1925 жылдың сәуір айында басы кесілді. Ол "Ганновердің қасабы" деген лақап атымен белгілі болды және ол құрбандарының етін көршісінің мейрамханасына сатқан деген қауесет тарады. 1931 жылдың шілдесінде "Дюссельдорфтық вампир" деп танылған серийлі кісі өлтіруші Петер Күртең Кёльнде гильотинаға ілінді. 1933 жылдың 1 тамызында Бруно Теш және тағы үш адам Алтонада басы кесілді. Бұл нацистік Германиядағы алғашқы өлім жазасы болды. Өлім жазасы Алтона қанысты жексенбісі (Altonaer Blutsonntag) көтерілісіне қатысты, ол 1932 жылдың 17 шілдесінде өткен SA шеруіне байланысты, оның салдарынан 18 адам атып өлтірілді. 1934 жылы Маринус ван дер Люббе Рейхстаг өртін қозуда кінәлі деп танылып, сотталып гильотинаға ілінді. 1935 жылдың ақпанында Бенита фон Фалькенхайн мен Ренате фон Натцмер Польша үшін тыңшылық жасағаны үшін Берлинде балтамен басы кесілді. 1938 жылға дейін балтамен бас кесу Берлиндегі өлім жазасының жалғыз түрі болды, содан кейін барлық азаматтық өлім жазалары гильотина арқылы орындалатын болды. Алайда, бұл практика 1944 жылы Ольга Банчич пен Вернер Зеленбиндердің ісі сияқты сирек жағдайларда жалғасты. Батыс Германияда гильотинамен бас кесу 1949 жылға дейін, ал Шығыс Германияда 1966 жылға дейін сақталды. Любекке жасалған бомбалаудан кейін үш католик дін қызметкері – Йоханнес Прассек, Эдуард Мюллер және Герман Ланге, сондай-ақ евангелистік лютерандық пастор Карл Фридрих Штеллбринк тұтқындалды, 1943 жылы Халық сотында сотталды және бас кесу арқылы өлім жазасына кесілді; барлығы 1943 жылдың 10 қарашасында Гамбург түрмесінде, Холстенглацисте басы кесілді. Штеллбринк келесі күні Палм жексенбісіндегі уағызында шабуылды "жазалау арқылы сынақтан өту" деп түсіндірді, бұл нацистік биліктердің үкімет жүйесіне шабуыл ретінде қабылданып, моральдық жағдайды нашарлатты және жауға көмектесті. 1944 жылдың қазан айында Вернер Зеленбиндер қолмен бас кесу арқылы өлім жазасына кесілді, бұл әдіс Еуропада және Батыс әлемінің қалған бөлігінде гильотинадан басқа соңғы ресми қолданылуы болды. Сол жылдың басында Ольга Банчич та осы әдіспен өлім жазасына кесілген еді. 1943 жылдың ақпанында американдық ғалым Милдред Харнак, сондай-ақ университет студенттері Ханс Шолль, Софи Шолль және Кристоф Пробст, "Ақ гүл" қарсылық қозғалысының мүшелері нацистік мемлекет тарапынан басы кесілді. Сол жылы "Ақ гүл" тобының тағы төрт мүшесі, нацистерге қарсы шыққандар, Халық сотымен өлім жазасына кесілді. Нациге қарсы Хельмут Хубенер де Халық сотының шешімімен басы кесілді. 1966 жылы бұрынғы Аушвиц дәрігері Хорст Фишер Германия Демократиялық Республикасы тарапынан гильотина арқылы өлім жазасына кесілді, бұл Франциядан тыс жерде осы әдіспен өлім жазасына кесілген соңғы адам болды. Кейіннен бас кесу мойыннан атумен ауыстырылды.

Солтүстік елдер

Скандинавия елдерінде бас кесу өлім жазасын атқарудың қалыпты тәсілі болды. Ақсүйектер қылышпен, қара халық балтамен жазаланды. 1825 жылы Финляндияда, 1876 жылы Норвегияда, 1609 жылы Фарер аралдарында және 1830 жылы Исландиядағы соңғы бас кесу жазалары балтамен орындалды. Данияда да 1892 жылы осылай болды. Швеция бұл тәжірибені бірнеше он жылға созытып, 1900 жылы екінші соңғы қылмыскер – жаппай кісі өлтіруші Йохан Филип Нордлундты балтамен жазалады. Оның орнына гильотина қолданылды, ол 1910 жылы Йохан Альфред Андерге алғаш рет және жалғыз рет қолданылды. Финляндияның ресми бас кесу балтысы бүгінде Вантаадағы Қылмыс мұражайында сақтаулы. Бұл кең жақтары бар екі қолды балта. Ол соңғы рет 1825 жылы қылмыскер Тахво Путконенді жазалау кезінде қолданылды, ол Финляндиядағы бейбіт уақыттағы соңғы жаза болды.

Испания

Испанияда өлім жазасы түрлі әдістермен, оның ішінде гарротта мойын қысып өлімге кесу арқылы орындалған. 16-шы және 17-ші ғасырларда ақсүйектер кейде бас кесіліп жазаланған. Мысалы, Мерксем лорды Энтони ван Стрален, Эгмонт графы Ламорал және Хорн графы Филип де Монтморенсиді атауға болады. Олар тіреуге орнатылған орындыққа байланды. Қатысушы пышақпен денеден басын кесті. Егер палач алдымен мойынды кесіп өлтірсе, онда бұл артық құрметпен қараудың белгісі саналған.

Иран

1979 жылғы Ислам революциясынан бері Иран бас кесуді жазалау шараларының бірі ретінде пайдаланады деп айыптап келеді.

Ирак

Саддам Хусейннің тұсында 2000 жылға дейін кем дегенде 50 жыныс жұмыскері мен оларды пайдаланушыларға ресми түрде санкцияланбаған, бірақ заңмен мақұлданған бас кесу жазасы қолданылған. 2003 жылдан бері Иракта бас кесу тағы бір террор тактикасы ретінде пайда болды. Бас кесулердің салдарына көбінесе бейбіт азаматтар ұшырады, алайда АҚШ және Ирак әскери қызметкерлері де нысанаға алынды. Құрбанды ұрлағаннан кейін, ұрлаушылар әдетте оның азаматтығы бар елдің үкіметінен белгілі бір талаптарды қояды және оларды орындауға белгілі бір мерзім, көбінесе 72 сағат береді. Үкімет талаптарды орындамаған жағдайда, бас кесумен қорқыту жиі кездеседі. Кейде бас кесулерді бейнеге түсіріп, интернетке жариялайды. Мұндай жазалаудың ең көп таралғаны – Ник Бергтің өлімі. Иракта сот арқылы өлім жазасы бар, бірақ көбінесе дарға асу арқылы орындалады.

Сауд Арабиясы

Сауд Арабиясында исламның белгілі бір мемлекеттік санкцияланған түсіндіруін көрсететін шариғат заңдарына негізделген қылмыстық сот жүйесі бар. Зорлау, кісі өлтіру, діннен бас тарту, сиқыршылық сияқты қылмыстар үшін бас кесу жазасы қолданылады. Әдетте, бұл жаза көпшілік алдында семсермен бас кесу арқылы орындалады. Халық алдында бас кесу әдетте сағат 9-да болады. Сотталған адам алаңға әкелінеді және жазалаушының алдында тізе бүгеді. Жазалаушы бір соққымен сотталған адамның басын мойнынан бөліп алады. Сотталған адамның қазасы расталғаннан кейін, полиция өкілі бас кесілген күдіктінің жасаған қылмыстарын жариялайды, осымен процесс аяқталады. Өкіл осы туралы жаза орындалу алдында да хабарлауы мүмкін. Бұл Сауд Арабиясында өлім жазасын орындаудың ең көп таралған тәсілі. Amnesty International мәліметінше, 2013 жылы Сауд Арабиясында кем дегенде 79 адам өлім жазасына кесілді. Шетелдік азаматтар да жазадан босатылмайды және 2013 жылы өлім жазасына кесілгендердің шамамен жартысын құрайды. Сирия үкіметін құлатуға тырысқан сириялық көтерілісшілер де бас кесуге қатысқан.

Мексика

Мигель Идальго и Костилья, Игнасио Альенде, Хосе Мариано Хименес және Хуан Алдама мемлекетке опасыздық жасады деген айыппен сотталып, 1811 жылы Мексика тәуелсіздігі кезінде атылып, бас кесілді. Олардың бастары Гуанахуатодағы Альхондига де Гранадитас ғимаратының төрт бұрышында қойылды. Мексика есірткі соғысы кезінде кейбір мексикалық есірткі картельдері бәсекелес картель мүшелерін қорқыту мақсатымен бас кесуді және бас кесілген денелерін көрсетуді қолданды. Бұл бас кесу және бассыз денелерді жария ету әдетін Лос Зетас атты қылмыстық ұйым бастады, ол бұрынғы мексикалық арнайы күштерінің офицерлерінен құралған және АҚШ армиясының әйгілі мектебінде азаптау техникалары мен психологиялық соғыс жүргізу тактикасын оқыған.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ үкіметі ешқашан заңды түрде адам басын кесуді жаза ретінде қолданған емес. Дегенмен, бас кесу кейде өлгендерді, әсіресе құлдыққа қарсы көтеріліс жетекшісі болған Нат Тернер сияқты афроамерикалықтарды қорлау үшін қолданылған. Ол қолға түскен соң, көпшілік алдында асылып, терісі сыпырылып, басы кесілді. Мұндай әдіс көптеген құл иелері "ұрланған африкалықтардың" "жиі қанды көтерілістерін" тоқтату үшін пайдаланған. Дәрігер Эразм Д. Феннердің айтуынша, дене мүшесінен айырудың түрлерінен кейін бас кесу әсіресе қорқыныш тудырған. Вьетнам соғысы кезінде "кейбір американдық сарбаздар өлтірілген вьетнамдықтардың басын кесіп, оларды найзаға немесе қаңқаға іліп қойды". Журналист Майкл Херр АҚШ сарбаздарының жасаған "мыңдаған" фотоальбомдарының "барлығында бірдей суреттер болған" деді: "кесілген бас, көбінесе өлген адамның кеудесінде немесе күлімдеген морпедің қолында ұсталып тұрған, немесе қатарға тізілген көптеген бас, әрбір аузында жанған темекі, көздері ашық". Кейбір құрбандар "өте жас" болған. Екінші дүниежүзілік соғыстың танымал генералы Джордж С. Паттонның ұлы, генерал Джордж Паттон IV "қорқынышты естеліктерді" сақтауымен белгілі болды, мысалы, "оның үстелінде тұрған вьетнамдық бас сүйегі". Басқа американдықтар "вьетнамдықтардың басын кесіп, сақтаған, саудалаған немесе командирлер ұсынған сыйлықтарға айырбастаған". Юта аймағы өлім жазасына кесілген адамға бас кесуді жазалау тәсілі ретінде таңдауға мүмкіндік бергенімен, ешкім бұл опцияны таңдамады және Юта штат болған кезде ол жойылды.