Қазбамен жазалау және өлім жазасы

Кіріспе

Азаптау және атқылау әдісі

Атқылау, азаптау және атқылау әдісі ретінде, адам денесіне қазық, таяқ, найза немесе ілмек сияқты заттың енуі, көбінесе денедің толық немесе ішінара тесілуі арқылы жүзеге асырылады. Бұл әсіресе "мемлекетке қарсы қылмыстарға" жауап ретінде қолданылған және көптеген мәдениеттерде өлім жазасының өте қатал түрі ретінде қарастырылып, мифтер мен өнерде сипатталған. Атқылау соғыс кезінде де көтерілістерді басу, сатқындарды немесе жақтастарды жазалау, сондай-ақ әскери тәртіпті бұзушыларды жазалау үшін қолданылған. Атқылауға тартылған қылмыстардың арасында қауіпсіз жолдар мен сауда жолдарына қатысты мемлекеттің жауапкершілігін елемеу, яғни қарақшылық жасау немесе қабір қазу, мемлекеттік саясатты немесе монополияларды бұзу, сауда стандарттарын бұзу сияқты жағдайлар болған. Кінәлілер түрлі мәдени, жыныстық және діни себептермен де атқылауға түскен. Атқылау туралы деректер Бабыл мен Жаңа Ассирия империясында б.з.д. 18 ғасырында табылған.

Тірі қалу уақыты

Тікенге тігілген адамның қанша уақыт тірі қалғаны әртүрлі болған, бірнеше секундтан немесе минуттан бастап, бірнеше сағатқа, тіпті бірнеше күнге дейін созылған. Батавиядағы голланд билеушілері тігілгендердің өмірін ұзартуда ерекше шеберлік танытқан. Бірде адамның тікенде алты күн тірі қалғанын көрген, енді бірі жергілікті дәрігерлерден кейбіреулер сегіз күн немесе одан да көп тірі қалуы мүмкін екенін естіген. Тірі қалу ұзақтығының маңызды факторы тікен қалай енгізілгеніне байланысты: Егер ол "ішкі" мүшелерге тисе, маңызды органдар оңай зақымданып, тез өлімге әкелуі мүмкін. Алайда, тікенге арқа сүйегі бойынан өткізгенде, тігілу процедурасы маңызды органдарға зақым келтірмейді және адам бірнеше күн бойы тірі қалуы мүмкін.

Көлденең тіреу

Сонымен қатар, іліп қоюды көлденең түрде, алдыңғы және артқы бағытта, яғни алдыңғы жағынан (қарын, кеуде немесе тікелей жүрек арқылы) артқы жағына немесе керісінше орындауға болады. Киелі Рим империясында (және Орталық/Шығыс Еуропаның басқа жерлерінде) жаңа туған сәбилерін өлтірген әйелдерді ашық қабірге қойып, жүректеріне қазық қағып, әсіресе олардың ісінде қандай да бір сиқыршылықтың іздері болған жағдайда. Осылай орындалған жазалаудың егжей-тегжейлі сипаттамасы 17 ғасырдағы Кошицеден (сол кезде Венгрияда, қазір Шығыс Словакияда) келген. Нәресте өлтіргені үшін жазаға тартылатын әйелді жазалауға атқарушы және екі көмекшісі қатысты. Біріншіден, шамамен бір жарым елек тереңдігінде қабір қазылды. Содан кейін әйелдің ішіне салынып, қол-аяқтары шегелермен қадалып бекітілді. Атқарушы әйелдің бетіне кішкене тікенді бұта қойды. Одан кейін ол жүрегінің орнын белгілеу үшін ағаштан жасалған таяқты жүрегіне тік қойып ұстады, ал оның көмекшілері дін қызметкерлерінің бұйрығымен әйелдің басын топырақтан таза ұстап, оған топырақ үйіп жатты, себебі басқаша істесе, өлім процесі жеделдеген болар еді. Топырақ үйілгеннен кейін, атқарушы қызып кеткен темір таяқты қысқышпен ұстады. Ол жарқыраған темір таяқты ағаш таяқтың жанына қойып, көмекшілерінің бірі таяқты соққымен қадағанда, екіншісі әйелдің басына топырақ құйды. Қайғылы дауыс естілді, және жер бір сәт қозғалды, содан кейін бәрі аяқталды.

Қаптау

Жозеф Питон де Турнефорт 1700–1702 жылдары Левант аймағында ботаникалық зерттеулер жасағанда, қарапайым тік іліп қоюды, сондай-ақ "гаунчинг" деп аталатын әдісті байқады. Бұл әдісте сотталған адам өткір металл ілгектер қатарынан арқанмен көтеріледі. Содан кейін оны босатып, ілгектердің денеге қалай енуіне байланысты, ол бірнеше күн бойы тірі қалуы мүмкін еді. Де Турнефорттан қырық жыл бұрын де Тэвено осыған ұқсас процесті сипаттап, оның тым қатыгездікпен жасалғандықтан сирек қолданылғанын айтқан. Де Тэвеноттан шамамен 80 жыл бұрын, 1579 жылы Ханс Якоб Брейнинг фон Бухенбах осы гаунчинг рәсімінің бір түрін көрген. Үлкен темір ілгек дарға аспаптың көлденең таяқшасына бекітілді, ал адам осы ілгекке күштеп итерілді, ілгек оның құрсағынан өтіп арқасын тесіп, осылай ілгекте ілініп, қолы, аяғы және басы төмен қарап тұрды. Дарға аспаптың таяқшасының үстінде қатыгездік танытып, ілгекте ілінген адамды түрлі азаптармен қинайтын.

Қабырғасынан іліп

Адамды бағанаға тізе берудің бірнеше сәл өзгеше тәсілі – адамның қабырғаларының астына темір сорғыш ілгішіңі салып, сол күйі асып, баяу өлімге кесіп тастау еді. Бұл әдіс 18 ғасырда Осман империясы билеген Боснияда "сенгела" деп аталып келді, бірақ осы тәжірибе 1770 жылдарғы голландтық Суринамда да көтерілісші құлдарға қолданылған жаза ретінде белгілі болды.

Бамбукпен қиналу

Көптеген веб-сайттар мен танымал БАҚ-тарда қайталанатын қорқынышты оқиға – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жапондық солдаттар тұтқындарды бамбукпен азаптаған. Құрбанды жас бамбук өскінінің үстінде сенімді түрде байлап қоятын. Бірнеше күн бойы, өткір, жылдам өсетін өскін алдымен құрбанның денесін тесіп, содан кейін толығымен еніп, ақырында екінші жағынан шығып кетеді. Дегенмен, осы түрдегі қақпақталған жазаның шын мәнінде болғанын растайтын нақты дәлелдер жоқ.

Месопотамия және ежелгі Таяу Шығыс

Ең ерте белгілі жазалау түрі ретінде денеге тікелей шаншу ежелгі Таяу Шығыс өркениеттерінде кездескен. Вавилон патшасы Хаммурапинің шамамен б.з.д. 1772 жылы жариялаған Хаммурапи кодексі, күйеуін басқа ер адам үшін өлтірген әйелге денеге шаншу жазасын қарастырады. Исин/Ларса кезеңінің соңында, шамамен сол кезде, кейбір қала мемлекеттерінде әйелдің ізгіліксіздігі (күйеуін өлтіргені туралы ештеңе айтылмаған) денеге шаншу арқылы жазалануы мүмкін еді. Мари қаласының патшалық архивінен, оның көп бөлігі Хаммурапимен шамамен бір уақытта болған, соғыста тұтқынға түскен сарбаздар кейде денеге шаншуға алынғандығы белгілі. Хаммурапи билігімен шамамен бір мезгілде Елам патшасы Сиве Палар-хупак ресми бұйрық шығарды, онда ол өзінің жауларының одақтастарын басқа да қорқынышты жазалармен бірге денеге шаншумен қорқытты. Әртүрлі мәдениеттерде, қасиеттілікке қарсы жасалған деп саналған іс-әрекеттері үшін кейбір адамдар осылайша жазаланды. Мысалы, шамамен б.з.д. 1200 жылы Угарит саудагерлері Финикиялық Сидон қаласында, Сидонның қасиетті құдайына қарсы жасалған "үлкен күнә" үшін бір азаматтың денеге шаншуға алынатынына қатты алаңдады.

Перғауындық Мысыр

19-шы династия кезінде Мернепта Либу тұтқындарын Мемфистің оңтүстігінде, оның билік етуінің 5-ші жылында Мысырға шабуыл жасауға тырысқаннан кейін, тіктеп өлтірді ("қазыққа отырғызды"). ḫt ("қазық") үшін тиісті детерминант ішке қадалған адамды бейнелейді. Мысыр патшаларының арасында Собехотеп II, Ахенатон, Сети және Рамсес IX та тіктеп өлтірген. 705–681 ж.б.д. патшалаған Сеннахирим, сол науқан кезінде Экрон тұрғындарына қарсы дәл осылай әрекет етті. 722–705 ж.б.д. Сеннахиримнің әкесі Саргон II кезінде, оның Хорсабадтағы сарайынан алынған рельефте Пазаши қаласына шабуыл кезінде 14 жаудың тіктеп өлтірілгені бейнеленген. "Жаңа Ассириялық" тіктеп өлтіру әдісінің ерекшелігі – "қабырғаның астына қазық қадалып, дене бойымен емес, сол жерге дейін" тігілген. Жаңа Ассириялықтар үшін жаппай өлім жазалары тек қорқыныш пен мойынсұнуды қалыптастыру үшін ғана емес, сонымен қатар олар мақтан тұтатын өздерінің күш-қуатының дәлелі ретінде де жасалған сияқты. Жаңа Ассириялық патша Ашурнасирпал II (883–859 ж.б.д.) өзінің қанды еңбегімен мақтанатынын, оны ескерткіш пен мәңгілік естелікке қалдырғанын білдірді: Мен олардың қолдарын кесіп, отпен өрттедім, тірі адамдар мен бастарды қала қақпасының алдына тігіп қойдым, адамдарды қазыққа тіктім, қаланы қираттым және тонадым, оны үйіндіге және қираған орындарға айналдырдым, жас жігіттер мен қыздарды отқа жақтым.

During Dynasty 19, Merneptah had Libu prisoners of war impaled ("caused to be set upon a stake") to the south of Memphis, following an attempted invasion of Egypt during his Regnal Year 5. The relevant determinative for ḫt ("stake") depicts an individual transfixed through the abdomen. Other Egyptian kings employing impalements include Sobekhotep II, Akhenaten, Seti, and Ramesses IX. under King Sennacherib (r. 705–681 BC), who proceeded similarly against the inhabitants of Ekron during the same campaign. From Sennacherib's father Sargon II's time (r. 722–705 BC), a relief from his palace at Khorsabad shows the impalement of 14 enemies during an attack on the city of Pazashi. A peculiarity about the "Neo Assyrian" way of impaling was that the stake was "driven into the body immediately under the ribs", rather than along the full body length. For the Neo Assyrians, mass executions seem to have been not only designed to instill terror and to enforce obedience, but also, it can seem, as proofs of their might that they took pride in. Neo Assyrian King Ashurnasirpal II (r. 883–859 BC) was evidently proud enough of his bloody work that he committed it to monument and eternal memory as follows:I cut off their hands, I burned them with fire, a pile of the living men and of heads over against the city gate I set up, men I impaled on stakes, the city I destroyed and devastated, I turned it into mounds and ruin heaps, the young men and the maidens in the fire I burned

Paul Kern, in his (1999) Ancient Siege Warfare, provides some statistics on how different Neo Assyrian kings from the times of Ashurnasirpal II commemorated their punishments of rebels. Although impalement of rebels and enemies is particularly well attested from Neo Assyrian times, the 14th century BC Mitanni king Shattiwaza charges his predecessor, the usurper Shuttarna III for having delivered unto the (Middle) Assyrians several nobles, who had them promptly impaled. Some scholars have said, though, that it is only with King Ashur bel kala (r. 1074–1056) that there is solid evidence that punishments like flaying and impaling came into use. From the Middle Assyrian period, there is evidence about impalement as a form of punishment relative to other types of perceived crimes as well. The law code discovered and deciphered by Otto Schroeder contains in its paragraph 51 the following injunction against abortion:

If a woman with her consent brings on a miscarriage, they seize her, and determine her guilt. On a stake they impale her, and do not bury her; and if through the miscarriage she dies, they likewise impale her and do not bury her.

Пол Керн өзінің (1999) "Ежелгі қоршау соғысы" еңбегінде Ашурнасирпал II кезіндегі жаңа Ассириялық патшалардың көтерілісшілерді жазалауын қалай еске алғаны туралы статистика ұсынады. Көтерілісшілер мен жауларды тіктеп өлтіру Жаңа Ассирия дәуірінен ерекше жақсы куәландырылса да, б.з.д. 14 ғасырдағы Митанни патшасы Шаттиуаза өзінің ілгерідегі, тақтан тоғытқан Шуттарна III-ті бірнеше ақсүйектерді (Орта) Ассириялықтарға тапсырғаны үшін тіктеп өлтіргенін айыптайды. Кейбір ғалымдар, тек Ашшур бел Кала (1074–1056) патшасы кезінде ғана терісін сыпырып алу және тіктеп өлтіру сияқты жазалар қолданыла бастағанына нақты дәлел бар дейді. Орта Ассириялық кезеңнен бастап, басқа қылмыстарға қатысты жазалау түрі ретінде тіктеп өлтіру туралы мәліметтер бар. Отто Шредер ашқан және түсінген заң кодексінің 51-тармағында абортқа қарсы мынадай бұйрық бар: Егер әйел өзінің келісімімен түсік жасатса, оны ұстап алады және оның кінәсін анықтайды. Егер әйел түсік салғаннан кейін қайтыс болса, оны да тіктеп өлтіреді және жерлемейді.

Киелі кітаптағы дәлелдер

Естер кітабындағы б.з.д. V ғасырдағы парсы министрі Хаман мен оның он ұлының тағдыры туралы Киелі кітап үзіндісі әртүрлі аудармашылармен әртүрлі қарастырылды, бұл олардың тікелей шаншалып өлтірілгенін немесе асылғандығын анық емес етеді. Бұл үзіндіден Хаманның империядағы барлық яһудилерді өлтіруді жоспарлағаны, бірақ жоспарының орындалмағаны және Мордехайға тағайындаған жазамен жазаланғаны белгілі. "Англиялық стандартты нұсқасында" Естер 5:14 оларды асылған деп сипаттайды, ал "Жаңа халықаралық оқырман" нұсқасы тікелей шаншалып өлтіруді ұсынады. Ассириолог Пол Хаупт 1908 жылғы "Эстер туралы сындық ескертулер" атты мақаласында тікелей шаншалып өлтіруді жақтайды, ал Бенджамин Шоу 2012 жылдан бері ligonier.org сайтында осы тақырыпты кеңінен талқылайды. Киелі кітапта Саулдың ұлдарының тағдыры туралы айтылған 2 Самуил 21:9 сияқты басқа да үзінділер тікелей шаншалып өлтіру тәсіліне сілтеме жасайды, онда кейбір ағылшын аудармалары "шаншап өлтіру" етістігін қолданады, ал басқалары "асылу" дейді. Еврей заңы тікелей шаншалып өлтіруге немесе асылуға (атқару түрі ретінде немесе мәйітті көрсету үшін) рұқсат берген-бермегені туралы нақты дәлелдер жоқ. Дегенмен, неоассириялықтардың тікелей шаншалып өлтіру әдісі, мүсіндемелерде көрініп тұрғандай, денеге тікелей енуге назар аудармай, бағанға ілінгендей, өлім жазасының бір түрі ретінде қарастырылуы мүмкін.

Рим

Джон Грейнджер Куктан, 2014: "Стипс – Сенеканың денені тікелей шаншар үшін қолданылатын затты білдіретін термині. Бұл әңгіме және оның Хаты 14.5 латын тіліндегі мәтіндердегі шаншарға ілу туралы екі нақты мәлімет:" Мен сол жерде әртүрлі [шеберлер] жасаған, бір түрлі емес айқыштарды көремін; кейбір адамдар құрбандарын бастары жерге қаратылып іліп қойды; ал кейбіреулері тірек (стипс) арқылы кілегей шығару мүшелері/жыныс мүшелерінен өткізді; басқалары [құрбандардың] қолдарын патибулумға [қол тіреуге] созып қойды; мен азаптау құралдарын, қамшыларды көремін.

Video istic cruces ne unius quidem generis sed aliter ab aliis fabricatas; capite quidam conuersos in terram suspendere, alii per obscena stipitem egerunt, alii brachia patibulo explicuerunt; video fidiculas, video uerbera.

Көлденең тіреу

Киелі Рим империясының аумағында 1532 жылы қабылданған Constitutio Criminalis Carolina кодексінің 131-бабында нәресте өлтіргені үшін кінәлі деп табылған әйелдерге келесі жазалар белгіленген. Әдетте, оларды суға батырып өлтіру керек еді, бірақ заң кодексі ерекше ауыр жағдайларда бұрынғы жазаны қолдануға рұқсат берді. Яғни, әйелді тірідей жерлеп, содан кейін жүрегінен діңгек өткізілген. Сол сияқты, зина жасағандарды тірідей жерлеу және оларды көлденең қадау әдісі де қолданылған. 1348 жылы Цвиккау қаласының заңдарында неке адалдығын бұзған жұптарды жазалауға рұқсат берілді: олар тікендермен араластырылып, бір-бірінің үстіне қабірге қойылып, содан соң бір діңгекпен қадалып өлтірілген. 13 ғасырдағы Моравияның тау-кен қаласы Йихлава (немісше Иглау) туралы жарлықта неке адалдығын бұзған еркектерге де осындай жаза қарастырылған, ал 1340 жылғы Вена жарлығында әйелінің зина жасағанын анық көрген күйеуі, қаласа, әйелі мен оның жақын адамын қадап өлтіруді талап ете алатын немесе ақшалай өтемақы сұрауға құқылы болған. Кейде қара магиямен айыпталған әйелдер де қадалып өлтірілген. 1587 жылы Киль қаласында 101 жастағы Сунде Боленді сиқыршы деп айыптағаннан кейін тірідей жерлеп, содан соң жүрегіне діңгек қадалған. Сондай-ақ, бойжеткен қыздар мен балаларды зорлағандар да тірідей жерленіп, үстінен діңгек қадалған. Мұндай сот тәжірибесінің бірінде зорлаушы ашық қабірге жатқызылып, зорлау құрбанына үш рет діңгекке соққы беруге рұқсат етілген, ал жазалаушылар одан кейін қадау процедурасын аяқтаған. Бала зорлаушылардың тағдырына мысал ретінде 1465 жылдың тамыз айында Швейцарияның Цюрих қаласында Ульрих Мозер төрттен тоғыз жасқа дейінгі алты қызды жыныстық тұрғыдан зорлағаны үшін қадалып өлтірілуге үкім шығарылды. Оның киімдері шешіліп, арқасына жатқызылды. Оның қол-аяқтары созылып, әрқайсысы бағанаға бекітілді. Содан кейін оның құрсағынан жерге қарай діңгек өткізілді. Одан кейін оны өлімге қалдырды.

Within the Holy Roman Empire, in article 131 of the 1532 Constitutio Criminalis Carolina, the following punishment was stated for women found guilty of infanticide. Generally, they should be drowned, but the law code allowed for, in particularly severe cases, that the old punishment could be implemented. That is, the woman would be buried alive, and then a stake would be driven through her heart. Similarly, burial alive, combined with transversal impalement is attested as an early execution method for people found guilty of adultery. The 1348 statutes of Zwickau allowed punishment of an adulterous couple in the following way: They were to be placed on top of each other in a grave, with a layer of thorns between them. Then, a single stake was to be hammered through them. A similar punishment by impalement for a proven male adulterer is mentioned in a 13th century ordinance for Moravian mining city Jihlava (then and German Iglau), whereas in a 1340 Vienna statute, the husband of a woman caught in flagrante in adultery could, if he wished to, demand that his wife and her lover be impaled, or alternatively demand a monetary restitution. Occasionally, women found guilty of witchcraft have been condemned to be impaled. In 1587 Kiel, 101 year old Sunde Bohlen was, on being condemned as a witch, buried alive, and afterwards had a stake driven through her heart. Rapists of virgins and children are also attested to have been buried alive, with a stake driven through them. In one such judicial tradition, the rapist was to be placed in an open grave, and the rape victim was ordered to make the three first strokes on the stake herself; the executioners then finishing the impalement procedure. Serving as an example of the fate of a child molester, in August 1465 in Zürich, Switzerland, Ulrich Moser was condemned to be impaled, for having sexually violated six girls between the ages four and nine. His clothes were taken off, and he was placed on his back. His arms and legs were stretched out, each secured to a pole. Then a stake was driven through his navel down into the ground. Thereafter, people left him to die.

Ұзындық бойынша іліп қою

Ұзындық бойымен шаншу оқиғалары көбінесе соғыс кезінде немесе тонау үшін жаза ретінде кездеседі, екіншісі Орталық және Шығыс Еуропадағы тәжірибе ретінде куәландырылған. 1419 жылы Прагадан қуылғандар оқиғасы кезінде гуситтер патшаның кеңесшілерін найзаға шаншады. Дұшпанмен байланыс жасады деген айыппен айыпталған адамдар кейде шаншуға ұшырады. 1632 жылы Отыз жылдық соғыс кезінде неміс офицері Фукс шведтерге дезертирлік жасады деген күдікпен, ал швед сарбазы немістерге дезертирлік жасауға тырысқаны үшін шаншуға ұшырады. Шведтер бұл тәжірибені Скания соғысы (1675-1679) кезінде де жалғастырды, әсіресе дезертирлер мен сатқындар деп саналғандарға қатысты. 1654 жылы Османлылардың Критідегі венециялық гарнизонды қоршауы кезінде, қоршауға алынғандарға азық-түлікпен көмектескені үшін бірнеше шаруа шаншуға ұшырады. Сол сияқты, 1685 жылы түріктерге азық-түлік бергені үшін бірнеше христиандар венгрлер тарапынан шаншуға ұшырады. 1677 жылы, әсіресе қатыгез неміс генералы Копс, Венгрияны түріктердің билігіне беруге жол бермей, оны немістердің билігінде ұстауды қалаған Киелі Рим императоры Леопольд I-нің әскерлеріне басшылық ету кезінде, өзінің венгр азаматтарын/ қарсыластарын шаншуды бастады. Венгр тарапынан қарсы генерал Ху, императорлық әскерлердің терісін тірідей сылып алып, қамал қабырғаларына өткір темір ілгектер орнатып, тұтқынға алынған немістерді шаншу үшін тастады. Император Леопольд I өзара қан төгіске шыдамы жетпей, Копсты қуды, соның нәтижесінде жаушылық әрекеттер тоқтатылды. Гаага шартынан кейін (1720 ж.) Сицилия Габсбургтердің билігіне көшті, бірақ жергілікті тұрғындар неміс үстемдігіне наразылық білдірді. Бір шіркеу пасторы (өзінің парталанушыларын немістерді өлтіруге шақырған) неміс әскері оның ауылына келгенде қуаныштан шарықтап, соңғы рет немісті өлтіргеніне сегіз күн өткенін айтып, сол әскерді жылқысынан құлатты. Кейін пастор шаншуға ұшырады. 1784 жылы Австрия мен Венгрияға қарсы болған қысқа мерзімді Хорея көтерілісінде көтерілісшілер екі офицерді ұстап алып, дереу шаншады. Олардың тарапынан императорлық әскерлер Хореяның 13 жасар ұлын ұстап алып, оны шаншады. Бұл көтерілісшілердің басшысының құлшынысын арттырды, бірақ көтеріліс көп ұзамай басылды. 1785 жылдың басында көтеріліс басылғаннан кейін, шамамен 150 көтерілісші шаншуға ұшырады. 1748 жылдан бастап неміс полктері Венгрия/Хорватияда "тоналғандарды" іздеуді ұйымдастырды, және ұсталғандар шаншуға ұшырады.

Cases of longitudinal impalement typically occur in the context of war or as a punishment for robbery, the latter being attested to as the practice in Central and Eastern Europe. During the Defenestration of Prague in 1419, the Hussites impaled councilors to the king on pikes. Individuals accused of collaborating with the enemy have, on occasion, been impaled. In 1632 during the Thirty Years' War, the German officer Fuchs was impaled on suspicion of defecting to the Swedes, a Swedish corporal was likewise impaled for trying to defect to the Germans. The Swedes continued this practise during the Scanian War (1675 1679), especially in the case of deserters and those perceived as traitors. In 1654, under the Ottoman siege of the Venetian garrison at Crete, several peasants were impaled for supplying provisions to the besieged. Likewise in 1685, some Christians were impaled by the Hungarians for having provided supplies to the Turks. In 1677, a particularly brutal German General Kops leading the forces of Holy Roman Emperor Leopold I who wanted to keep Hungary dominated by the Germans, rather than allow it to become dominated by the Turks, began impaling and quartering his Hungarian subjects/opponents. An opposing general on the Hungarian side, hu, responded in kind, by flaying alive Imperial troops, and fixing sharp iron hooks in fortress walls, upon which he threw captured Germans to be impaled. Finally, Emperor Leopold I had enough of the mutual bloodshed, and banished Kops in order to establish a needed cessation of hostilities. After the Treaty of The Hague (1720), Sicily fell under Habsburg rule, but the locals deeply resented the German overlords. One parish priest (who exhorted his parishioners to kill the Germans) is said to have broken into joy when a German soldier arrived at his village, exclaiming that a whole eight days had gone by since he had last killed a German, and shot the soldier off his horse. The priest was later impaled. In the short lived 1784 Horea Revolt against the Austrians and Hungarians, the rebels gained hold of two officers, whom they promptly impaled. On their side, the imperial troops got hold of Horea's 13 year old son, and impaled him. That seems to have merely inflamed the rebel leader's determination, although the revolt was quashed shortly afterwards. After the revolt was crushed by early 1785, some 150 rebels are said to have been impaled. From 1748 onwards, German regiments organized manhunts on "robbers" in Hungary/Croatia, impaling those who were caught.

Қылмыскерлер !

Кейде жеке кісі өлтірушілер соншалықты қорқынышты деп саналғандықтан, бас кесу немесе дөңгелекке байлап жазалау сияқты стандартты жазалар олардың қылмыстарына лайықсыз деп есептелді және жазалаудың ұзартылған рәсімдері ойластырылды, оларға тірідей шаншарлау да кіруі мүмкін. Мысалы, Павел Вашанский (неміс транскрипциясында Пол Вашанский), 1570 жылдың 1 наурызында қазіргі Чехиядағы Иванчице қаласында 124 адамды өлтіргені үшін (ол көшпенді қарақшы болған) жазаланды. Ол өте қиын жазалау процедурасынан өтті: біріншіден, оның аяқ-қолдары кесілді және оның сүт бездері қызып тұрған қысқыштармен жыртылды; содан кейін оның терісі сыпырылып алынды, тірідей шаншарланды және соңында тірідей қуырылды. Вашанскийдің сөзбе-сөз اعترافын беруді мақсат еткен кітапшада оның қалай ұсталғаны және оның اعترافын алу үшін қандай азаптау құралдары қолданылғаны туралы ешқандай мәлімет жоқ. Шаншарлау маңызды элемент болып табылатын басқа да "өте қатыгез кісі өлтірушілердің" жағдайларына 1504 және 1519 жылдардағы оқиғалар, 1575 жылы отыз адамды, соның ішінде алты жүкті әйелді өлтіргені үшін жазаланған Пушпетер есімді кісі өлтіруші (ол олардың тумаған балаларын жеп, осылайша көрінбейтін болуға үміттенеді), 1600 жылы Паппенхаймер әулетінің басшысы және 1615 жылы Бреслауда жазаланған аты-жөні белгісіз кісі өлтіруші кіреді, ол азаптау кезінде өртпен 96 кісі өлтіргенін мойындады.

Қаптаушы Влад

XV ғасырда Валахия князі Влад III ("Дракула") орта ғасырдың соңында осы атқару әдісін қолданумен алғаш рет көзге түскен маңызды тұлға ретінде танылды және оның осы әдісті кеңінен қолдануы соншалықты әйгілі болды ki, көптеген лақап атының ішінде оны "Қазыққа отырғызушы Влад" деп атады. Жетім қалған, сатқындыққа ұшыраған, жер аударылған және жауларының қудалауына түскен ол 1456 жылы Валахияны қайта бағындырды. Ол өзінің жауларымен, әсіресе оның отбасына бұрын сатқындық жасағандармен немесе Валахияның қиындықтарынан пайда тапқандармен қатал аяусыздық танытты. Әртүрлі әдістер қолданылса да, ол қазыққа отырғызумен ең көп байланысты. Өлім жазасын кеңінен қолдану әрі қарай саксон қоныс аударушыларына және қарсыластар кланының мүшелеріне тарады. Сол дәуірдегі ксилографиялар оның құрбандарын алдыңғы, артқы немесе тік қазыққа отырғызу арқылы бейнелейді, бұл әдіс ағаш немесе металл қазықты денеге алдыңғы жағынан артқы жағына немесе тік, ректальды немесе вагинальды жолмен енгізуден тұрады. Тесік құрбанның мойнының, иығының немесе аузының жанында болуы мүмкін.

Польша-Литва одақтастығы

Польша Республикасының оңтүстік-шығыс шекарасында тірідей қадаға отырғызу практикасы болған. Бұл жаза өздерінің феодалдарына қарсы көтерілген шаруаларға, сондай-ақ ақсүйектерге де қолданылды. Украина поляктар тарапынан талқандалған көптеген казак көтерілістерінің (мысалы, Северин Налывайко көтерілісінің) ошағы болды. Олар көбінесе әлеуметтік сипаттағы наразылықты білдірді (мысалы, "Хайдамақтардың" әлеуметтік көтерілісі сияқты), поляк иелері өздеріне үлкен жерлер иеленгенде еркін украин шаруаларын бағындыру сияқты. Ең маңызды көтеріліс – Богдан Хмельницкийдің көтерілісі болды. Поляктар мен еврейлерге деген жеккөрушілік казак әскерлерінің жолында жасалған қарақшылықтардың себебі болды. Бұл оқиғаның жаңғырысы еврей саудагерлері арқылы Батыс Еуропаға жетті және бүгінге дейін хасид әндерінде сақталып қалды. Біз Волынь князі (принці) Иереми Вишневецкийдің шағын әскерінің тарихын білеміз, ол солтүстіктен кіріп, Богдан Хмельницкийдің әскерлерін уақытша кері қайтарып, көптеген еврейлерді құтқаруға мүмкіндік берді. Пәуел Ясиница жазғандай, нашар стратегияшы, замандастарының пікірінше, ол тұтқынға алынған көтерілісші шаруаларға қатыгездікпен танылды (қалалар мен ауылдардың алаңдарында бас кесу, асылу және тірідей қадаға отырғызу), бірақ бұл казак басшысы Максим Кривонис (Нез Крут) ақсүйек тұтқындарға жасаған зұлсалына жауап болды. 1651 жылы Подаледегі шаруалар көтерілісінің көшбасшысы Александр Костка Напиерский тірідей қадаға отырғызылды. "От пен қылышпен" романы мен фильміндегі казак елшісі, полковник және атаман Сухарука, сондай-ақ Горпинаның інісі, казак полковнигі Донец осы жазаға кесілді. Бұл Жацек Комуданың "Бохун" романының кейіпкері, казак бандурисі Тарас Верасажға да оқиға болды. Бұл жазаны орындауды көруге болатын ең танымал польша фильмдерінің бірі – "Пан Володыевский" (және "Мистер Михаэльдің оқиғалары" телесериалы), оның сценарийі Генрик Сенкевичтің "Трилогиясына" негізделген. "Пан Володыевскийде" Одаққа опасыздық жасағаны үшін Ажа Тухадж Бежович осы жазаға тартылды. "Пан Володыевскийдегі" өлім жазасының әдісі Женджей Китовичтің сипаттамасынан өзгеше болды; сотталған адам құрсағына емес, арқасына ілінді (Женджей Китовичтегідей).

The impalement was practiced on the south eastern borders of the Republic of Poland. The punishment was applied to peasants who rebelled against their lords, but also to the nobility. Ukraine was the scene of many Cossack uprisings (for example that of Severyn Nalyvaiko) crushed by the Poles. They most often expressed discontent of a social nature (cf. social revolt of the "Haïdamaks") such as the subjugation of the free Ukrainian peasants to the Polish lords who had carved out large estates for themselves. The most important uprising was that of Bohdan Chmielnicki Khmelnitsky. The hatred of the Poles and the Jews was at the origin of the pogroms perpetrated during crossings of Cossack armies. The echoes of this disaster reached, through Jewish traders, Western Europe and are still present in Hasidic songs. We know the story of the small army of the great lord of Volhynia, "kniaz" (Prince) Jeremi Wiśniowiecki who, penetrating from the north, momentarily repelled the armies of Bohdan Khmelnytsky and enabled the numerous Jews to be saved. The prince, a poor strategist, as Paweł Jasienica writes, following the opinion of his contemporaries, made himself known for his cruelty towards the rebellious peasants, taken prisoner (beheadings, hangings and impalements in the squares of towns and villages) but it was only the answer to the exactions committed on the noble prisoners by the Cossack chief Maksym Kryvonis (Nez Crooked). Aleksander Kostka Napierski, the leader of the peasant uprising in Podhale, was impaled on a stake in 1651. Colonel and ataman Sukharuka, a Cossack envoy in the novel and film With Fire and Sword, and Donets, a Cossack colonel, Horpyna's brother, were sentenced to this penalty. This also happened to the Cossack bandurist Taras Weresaj, the hero of Jacek Komuda's novel Bohun. One of the most famous Polish films where the execution of this punishment can be seen is the film Pan Wołodyjowski (and the TV series Przygody pana Michała, Mr Michael's adventures), whose script was based on the Trilogy by Henryk Sienkiewicz. Azja Tuhaj bejowicz was subjected to this punishment for betraying the Commonwealth in Pan Wołodyjowski. The method of execution in Mr. Wołodyjowski was different from the description of Jędrzej Kitowicz; the convict was strung on his back, not on his stomach (as in Jędrzej Kitowicz).

Осман империясы

Ұзындығынан шаншу – Осман империясында жиі кездесетін, түрлі қылмыстар үшін қолданылатын өлім жазасының бір түрі. Көбінесе бұл жаза басқаларды ескерту мақсатында немесе қорқыту үшін жасалған.

Константинополь қоршауы

Осман империясы 1453 жылы Константинопольді соңғы қоршау кезінде және одан бұрын тіктеп өлтіруді қолданған. Риццо тіктеп өлтірілді. 1453 жылдың мамыр айында қоршаудың басында Осман әскерінің жасақтары Терапия және Студиум сияқты шағын бекіністерде тазалау операцияларын жүргізді. Олардың шамамен 40 сарбазынан әрбір жерден бағынып берілді және тіктеп өлтірілді.

Азаматтық қылмыстар

Осман империясы ішінде кейбір азаматтық қылмыстар (көтеріліс немесе сатқындық емес), мысалы, тас жол тонауы, бағанаға тігіліп жазалануы мүмкін. Кем дегенде кейбір кезеңдерде Осман империясында азаматтық қылмыстар үшін осындай жазалар сирек болғаны айтылады. Обри де Ла Мотрэ 1699 жылдан 1713 жылға дейін осы мемлекетте 14 жыл өмір сүрді және ол Константинопольде сол уақыт ішінде жиырма ұры туралы естімегенін мәлімдеді. Ал тас жол тонаушыларына келсек, олардың бағанаға тігілгенін естіген, Обри сол жерде болған кезінде мұндай 6 жағдайды ғана білген. Александр Расселл 1740-1754 жылдары Алеппода болып, өткен 20 жылда онда "алтыдай" ғана адамның ашық түрде жазаланғанын айтады. Жан де Тевено 1650-ші жылдардың соңында Осман империясы мен Мысыр сияқты оның территорияларына саяхат жасап, бағанаға тігу жиілігінің аймақтық айырмашылықтарын атап өтті. Константинополь және Түркия туралы де Тевено бағанаға тігудің "көп қолданылмағанын" және "өте сирек орындалғанын" жазды. Ол Константинопольдегі христиандардың жағдайына ерекше назар бөлді. Егер христиан "Мұхаммед заңына" қарсы сөйлесе немесе әрекет етсе, түрік әйелімен қарым-қатынас жасаса немесе мешітке бұзып кірсе, онда ол ислам дініне өтпесе, бағанаға тігілуі мүмкін. Де Тевеноның айтуынша, Мысырда арабтарға қарсы бағанаға тігу жиі қолданылса, ал түріктер түрмеде өлтірілген, олардың жазасы ашық түрде орындалмаған. Осылайша, Осман империясында бағанаға тігу жиілігі уақытқа, орынға және империяның әртүрлі топтарына байланысты әртүрлі болды. 1830 жылдары тас жол тонаушыларын әлі де бағанаға тігіп жатқан, бірақ бір дереккөз бұл практика сол кезде сирек болғанын айтады. 1843 жылы Смирна мен Константинопольге сапар шеккен Стивен Массеттке оқиғаға куә болған адам "бірнеше жыл бұрын" Адрианопольде он шақты қарақшының бағанаға тігілгенін айтты. Алайда олардың барлығы бағанаға тігілгенге дейін дарға асылған. 1850 жылдар шамасында археолог Остин Генри Лейард өзі білген соңғы оқиғаның Бағдадта "он жыл бұрын" төрт бүлікші араб шейхына қатысты болғанын жазды. Кейде тас жол тонаушыларынан гөрі, пираттарды бағанаға тігу туралы да хабарлар келіп түскен. 1767 жылдың қазан айында Эгей теңізінде бірнеше жыл бойы түрік кемелерін тонаған Хасан Бей тұтқындалып, 500 000 дукат ұсынғанына қарамастан, бағанаға тігілді.

Within the Ottoman Empire, some civil crimes (rather than rebel activity/treasonous behavior), such as highway robbery, might be punished by impalement. For some periods at least, executions for civil crimes were claimed to have been rather rare in the Ottoman Empire. Aubry de La Motraye lived in the realm for 14 years from 1699 to 1713 and claimed that he had not heard of twenty thieves in Constantinople during that time. As for highway robbers, who surely had been impaled, Aubry heard of only 6 such cases during his residence there. Staying at Aleppo from 1740 to 1754, Alexander Russell notes that in the 20 years gone by, there were no more than "half a dozen" public executions there. Jean de Thévenot, traveling in the Ottoman Empire and its territories like Egypt in the late 1650s, emphasizes the regional variations in impalement frequency. Of Constantinople and Turkey, de Thévenot writes that impalement was "not much practised" and "very rarely put in practice." An exception he highlighted was the situation of Christians in Constantinople. If a Christian spoke or acted out against the "Law of Mahomet", or consorted with a Turkish woman, or broke into a mosque, then he might face impalement unless he converted to Islam. In contrast, de Thévenot says that in Egypt impalement was a "very ordinary punishment" against the Arabs there, whereas Turks in Egypt were strangled in prison instead of being publicly executed like the natives. Thus, the actual frequency of impalement within the Ottoman Empire varied greatly, not only from time to time, but also from place to place, and between different population groups in the empire. Highway robbers were still impaled into the 1830s, but one source says the practice was rare by then. Travelling to Smyrna and Constantinople in 1843, Stephen Massett was told by a man who witnessed the event that "just a few years ago", a dozen or so robbers were impaled at Adrianople. All of them, however, had been strangled prior to impalement. Writing around 1850, the archaeologist Austen Henry Layard mentions that the latest case he was acquainted with happened "about ten years ago" in Baghdad, on four rebel Arab sheikhs. Impalement of pirates, rather than highway robbers, is also occasionally recorded. In October 1767 Hassan Bey, who had preyed on Turkish ships in the Euxine Sea for a number of years, was captured and impaled, even though he had offered 500,000 ducats for his pardon.

Грекиядағы клепттер мен бүлікшілер

Осман империясы Грекияны билеген кезде, тірідей қадаға ілу психологиялық соғыстың маңызды құралы болды, ол шаруалардың арасында үрей тудыруға бағытталған. 18-ғасырда грек қарақшылары – партизандық көтерілісшілер (клепттер деп аталды) Осман үкіметіне үлкен ыңғайсыздық туғызды. Тұтқынға түскен клепттер, сондай-ақ оларды бағуға немесе көмектесуге тырысқан шаруалар да жиі қадаға ілінді. Жәбірленушілерді көпшілік алдында қадаға іліп, көзге түсетін жерлерге орналастырды, бұл көптеген ауылдарға әсер етті – олар клепттерге көмектесутен бас тартып, тіпті оларды билік органдарына тапсырды. Османдықтар 1805 және 1806 жылдары осы көтерілісшілерді ұстау үшін белсенді науқандар жүргізіп, өз отандастарын іздеуде қададан қашуға құштар грек шаруаларын жалдауға мүмкіндік алды. Кейде қадаға ілінген адамды отқа жағып, тірідей күйдіріп тастау арқылы жазаны ауырлатты. Басқа да қатыгездіктердің арасында, Иоаннинаны басқарған албандық текті Осман ақсұлы Әли-паша көтерілісшілерді, қылмыскерлерді және тіпті бұрын өзіне немесе оның отбасына зиян келтіргендердің ұрпақтарын тірідей қадаға іліп, отпен қуырып тастады. 1812–1813 жылдары Грекия мен Албанияға сапар шеккен Томас Смарт Хьюз Иоаннинада болған кезі туралы былай деді:

«Бұл жерде қылмыскерлерді тірідей отқа жағып, қадаға іліп, терісін сылып тастаған; басқаларының қол-аяқтарын кесіп тастаған, ал кейбіреулерін бет терісін мойнына жауып, өлімге қалдырған. Бастапқыда мен осы мәлімдемелердің рас екеніне күмәнданып, бірақ олардың шындығын күмәнсіз адамдар маған көп рет растады. Иоаннинаның құрметті тұрғындарының кейбіреулері олар қасіретке ұшыраған құрбандармен тікелей сөйлескенін, олардың су сұрауына жауап беруден қорқып, олардың өзі де сондай тағдырға ұшырамас үшін бас тартылғанын айтты. Біздің резидентурамыздың қызметкері бірде Литарица сарайына кіргенде, қарақшылар тобына жетекшілік еткен грек дін қызметкерін сарайдың сыртқы қабырғасына тірідей шегеленгенін көрді, бұл бүкіл қаланың назарына ілікті. Грекияның Тәуелсіздік соғысы (1821–1832) кезінде грек революционерлері мен бейбіт азаматтар қадаға ілініп, азапталды және жазаланды. Константинополь қырғынына (1821 жылдың сәуір айы) куә болған неміс дереккөз түрік жұртының 65-ке жуық гректі қадаға ілгенін хабарлады. 1821 жылдың сәуір айында Иония аралы Зантеден (Закинтос) келген отыз грек Патраста қадаға ілінді. Бұл факт француз консулы Хьюз Пуквильдің күнделігіне жазылып, оның бауыры Франсуа Пуквиль жариялады. Афанасий Диакос, клепт және кейіннен көтерілісші әскери қолбасшы, Термопильдер маңындағы Аламан шайқасынан кейін (1821) тұтқынға алынды. Ол ислам дінін қабылдап, Осман әскеріне қосылудан бас тартқандықтан, қадаға ілінді. Диакос грек тәуелсіздігі үшін шейіт болды және кейіннен ұлттық батыр ретінде құрметке ие болды. Жауынгер емес гректер (қарттар, монахтар, әйелдер және т.б.) революцияның алғашқы жылында (1821) Афина маңында қадаға ілінді.

Осман империясының басқа жерлеріндегі бүлікшілер

Көтерілісші деп саналғандарды тікелей шаншап тастау империяның басқа да аймақтарында қолданылған, мысалы, 1809 жылы Босния көтерілісін басу кезінде, ал Осман империясына қарсы Серб революциясы (1804–1835) барысында 1814 жылы Белградта шамамен 200 сербті шаншап тастаған. Тарихшы Джеймс Дж. Рид өзінің "Осман империясының дағдарысы: құлдырауға дейінгі алғышарттар 1839–1878" еңбегінде, әсіресе дағдарыс кезеңдерінде әскери қолбасшылардың бұйрығымен (немесе сұлтанның тікелей бұйрығы болмаса) кейінірек пайдаланған бірнеше мысалдарды келтіреді. Ол 1852 жылғы Босния көтерілісі, 1866–69 жылдардағы Криті көтерілісі және 1876–77 жылдардағы Босния мен Герцеговинадағы көтерілістер (тоналған жағдайларға қарағанда) кезіндегі шаншап тастаудың кейінгі жағдайларын атап көрсетеді. Нобель сыйлығының иегері Иво Андричтің "Дринадағы көпір” романының үшінші тарауында көпір құрылысына саботаж жасауға тырысқан босниялық сербтің шаншалып тасталғандығы туралы айтылады.

Армян және ассириялықтардың геноциді

1915-1923 жылдардағы армян геноцидінен аман қалған Аврора Мардиганян өзінің өмірбаяндық фильміндегі айқышқа шалыну көрінісін талқылап, нақты өлтірулер тік шаншармен жасалғанын айтты. Солтүстік-батыс Парсыдағы қираған христиан ауылдарын аралаған орыс дін қызметкері бірнеше шаншарға тігілген адамдардың қалдықтарын тапқанын мәлімдеді. Ол былай деп жазды: "Кейбір денелер соншалықты берік тігілген еді, тіпті шаншарларды да шығару мүмкін болмады; оларды кесіп алып, құрбандарды сол күйінде жерлеуге тура келді."