Кіріспе

Қара патоканы ойдан шығарылған кенге шығару

Патоканы кенге шығару – қара патоканы (меласса деп те аталады) көмірге ұқсас жай күйінде кенге шығару туралы әзіл. Бұл мәселе қалысқандай көрінеді, бірақ адамдардың сенімін сынауға бағытталған. Тығыз қара патока алдауға мүмкіндік береді. Бұл тақырып 19-ғасырдың ортасынан бері британдық юмордағы әзілге айналған.

Шығу тегі

Анекдоттың бір мүмкін бастауы 1853 жылға дейін барады, сол кезде 8000 британдық армия сарбазы Чобхэм Коммонға орналасқан. Лагерьде шелектер сақталатын қоймалар да болды. Әскерлер Қырым соғысына кеткеннен кейін, олар оларды алып кетудің орнына шелектерді жерге көміп тастады. Кейбір шелектерде патока болды, және оларды тауып алып кеткен Чобхэм ауылдықтары әзіл ретінде "патока қазушылар" деп аталды. Патока қазу туралы жергілікті халық арасындағы әңгімелер Рим Британиясы заманына дейін жетеді. Тағы бір түсіндірме бойынша, "патока" сөзі "дәрі" дегенді білдіреді, ол грек тіліндегі "териакал" сөзінен шыққан, яғни емдік (грек тіліндегі "териаке" – "емдеуші", "уға қарсы дәрі"), соның салдарынан Ұлыбританиядағы көптеген емдік бұлақтар "патока бұлақтары" деп аталды. Кейіннен "Венеция патокасы" деп аталған балға негізделген дәрінің танымалдылығы артып, патока жабысқақ сироп деген мағынаға ие болды, ал патока бұлақтарында ескі атауын қолдану осы анекдотқа әкелді. Девон аймағында, Дартмурдың шығыс жиегінде, ертедегі черниланы дақтан қорғау үшін қолданылған микалы гематитты өндірген кеніштердің қалдықтары жергілікті тұрғындар арасында "патока кеніштері" деп белгілі, себебі олар патокаға ұқсайтын жылтыр қара қалдықтарды көрсетеді.

Орналасқан жерлер

Ланкаширдегі Сабден ауылы 1930 жылдары жергілікті мезеңке кені туралы көптеген аңыз-ертегілерді қалыптастырды. Жергілікті газет осы мифті дамытуға көмектесті, ойдан шығарылған кен орындары туралы көптеген мақалалар жариялады. Кенттегі Мейдстоун маңындағы қағаз фабрикаларын жергілікті тұрғындар Альберт Э. Ридке тиесілі бір фабрика орналасқан айманының атымен "Товиль мезеңке кендері" деп атады. Компания мифті Мейдстоун карнавалында "мезеңке кені" тақырыбындағы шеруде қатысу арқылы қолдады. Бұл аймақтағы оқиғаның бір түсіндірмесі – екінші дүниежүзілік соғыс кезінде импортталған ағаш жетіспегендіктен қағаз өнеркәсібіне қауіп төнді деген қауесет. Сабанды ашытуға тырысып, жабысқақ қою зат алынды. 19 ғасырда матадан басқа материалдардан қағаз жасауға әрекеттер жасалды, ал 1850 жылдары Самуэль Хук және оның ұлы Чарльз Таунсенд Хук Үстіңгі Товиль диірменінде сабанды пайдаланып коммерциялық сәттілікке жетті. Үстіңгі Товиль диірменінің жанындағы жол белгілі болды және кейіннен оны Стро Милл Хилл деп атады. Целлюлоза жасау үшін сабанды ыстық сілтіде пісірді. Талшықтардан бөлінгеннен кейін қалған сұйықтық қара мезеңкеге ұқсады. Үстіңгі Товиль диірмені 1980 жылдары жабылды және оның орнына тұрғын үйлер салынды. Кенттегі Тюдели және Фриттенденде де мезеңке кендері болған деген әңгімелер бар. 2009 жылы Кент және Шығыс Суссекс темір жолындағы цистерна вагоны "Фриттенден мезеңке кендері" стилінде боялды. "Хорвич достары" Букстедтегі мезеңке кені туралы ақпараттарды жариялады. Тэдлиде мезеңке кеніне арналған жергілікті қонақ үй бар және Тэдли мезеңке жәрмеңкесі өткізіледі. Аңыз бойынша, бұл атау банктерге сенімсіздіктен ақшаны сақтау үшін мезеңке банкаларын пайдаланудан шыққан. Банкалар ауылдың төңірегіне көмілген. Қылмыскерлер банкаларды іздеп қазды. Гертфордширдегі Хемел Хемпстедте мезеңке кені туралы аңыз бар, ал Бірінші дүниежүзілік соғыстан бері жергілікті лақап аты "Мезеңке Бэмстед" болды. Сонымен қатар Гертфордширдегі Уорсайдте де өздерінің "мезеңке кендері" бар. "Сен қайда болдың?" деген сұраққа Уэр және оның маңындағы адамдар жиі "мезеңке кеніне" деп жауап берді. Мезеңке кендері Тримли Сент-Мартин және Тримли Сент-Мэри (Саффолк), Вем (Шропшир), Талскидди, Бишам, Нунеатон, Суэй (Гемпшир), Гинге (Оксфордшир), Кобхам (Суррей), Тунгем, Тэдли, Скидби, Дичфорд, Крик (Нортгемптоншир), Дебдейл (Лестершир), Данчидок және Сомерсет пен Девонның көптеген жерлерінде, сондай-ақ Камбриядағы Натленд пен Баггроу және Йоркширдегі Пудси сияқты Солтүстік Англияның бірнеше қалаларында, Шотландиядағы Крофтамиде және Уимсидің ойдан шығарылған ауылында да кездеседі.

Нақты орындары

Бірнеше пабтар, мейрамханалар мен қонақүйлер осы атауды таңған. Грейс, Тюррок, Эссекстегі «Трейкл Майн» пабы (жоғарыда суреттелген) – мысал, ал оған жақын орналасқан «Трейкл Майн» айналымы, жергілікті автобус кестесінде де көрсетілген, осы пабтың атымен аталған. Шығыс Сассекстегі Полегейтте «Трейкл Майн» атты мейрамхана/паб бар. Атау Полегейттегі қант нағыз (меласса) кеніштеріне сілтеме жасайды, бұл аймақтағы ұзақ жылдар бойы тараған және өте танымал әңгіме, онда жергілікті тұрғындар 1978 жылғы Истборн карнавалында қант кеншілерінің киімдерін киген. Көзі жақын маңдағы тәтті фабрикамен байланысты деп саналады. Гемпшир штатының Тадли қаласындағы «Брумсквайр» қонақ үйі бұрын «Трейкл Майн» қонақ үйі болған; тағы бір «Трейкл Майн» пабы Херефордта орналасқан. 2009 жылдың сәуір айынан бастап Сомерсеттегі Винкантон қаласы Анк Морпорк қаласымен бауырластық байланыс орнатқан, сондай-ақ қалада «Трейкл Майн» көшесі пайда болды.

Мәдени сілтемелер

"Треакл" шахтасы кем дегенде 19 ғасырдан бері балалар мен сенімсіз адамдарға ойналатын әзіл-қалжың болып келеді. Суррейдегі Отершоу мектебі (1948 жылы құрылған және 1980 жылы жабылған мемлекеттік мектеп-интернат) барлық жаңа оқушыларды алғашқы жексенбіде Chobham Treacle Mines экскурсиясына апаратын автобусты күту үшін бас қақпаның сыртында тұруға шақыратын. Льюис Кэрроллдің "Алиса ғажайыптар елінде" (1865) романында, Аңшылдың шай кешінде Алиса Оксфордширдегі Бинсидегі қасиетті құдықтан шабыттанған, шөлдеген құдық туралы Дормаус айтқан әңгімеге сенбегені үшін тыныштандырылады. Ж. П. Мартиннің "Uncle and the Treacle Trouble" (1967) балалар кітабында басты кейіпкер ("Uncle" деп аталатын піл) "Treac Levat" деген құпия белгінің нағыз мағынасын ашады; кейіпкерлер көп ұзамай оның үлкен жасырын балға қатысты екенін біледі. Терри Пратчеттің бірнеше романында треакл өндіру туралы айтылады. Диск әлемінде треакл көне қант қамысының көмілген кен орындарынан қазылып алынады. Анх Морпорк қаласында Треакл шахтасының кіреберісі орналасқан ғимаратта қазіргі күзет үйі (полиция бөлімшесіне ұқсас) орналасқан. Кітаптарда қаланың астындағы "қою треакл" кен орындары туралы да айтылады. Диск әлемінің көптеген ерекшеліктері сияқты, треакл шахталары адамдар оларға сенгендіктен ғана бар, Диск әлемінің себеп-салдар теориясына сәйкес. "The Treacle People" – 1996 жылғы Ланкаширдегі Сабден шахталары туралы балалар телешоуы. Кенттен шыққан "Жеті чемпион Молли бишілері" тобының барлық мүшелері треакл өндірушілер деп есептеледі. Кен Доддтың Диддимендерінің кейбіреулері джемді бөлке шахтасында жұмыс істегені айтылады. Бұл да соған ұқсас ұғым.